2025 جىلدىڭ قاڭتارىندا اقش پرەزيدەنتٸ دونالد ترامپتىڭ ەكٸمشٸلٸگٸ اقش-تىڭ حالىقارالىق دامۋ اگەنتتٸگٸ (USAID) ارقىلى بەرٸلەتٸن بارلىق دەرلٸك شەتەلدٸك كٶمەكتٸ 90 كٷندٸك تەكسەرۋ جٷرگٸزۋ ٷشٸن كەنەتتەن توقتاتتى, – دەپ حابارلايدى Dalanews.kz finprom.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
بۇل تەكسەرۋدٸڭ ماقساتى – قارجىلاندىرۋدىڭ "امەريكانىڭ مٷددەلەرٸنە" سەيكەس كەلەتٸنٸن انىقتاۋ بولدى. مەملەكەتتٸك باسقارۋ تيٸمدٸلٸگٸ دەپارتامەنتٸ (DOGE) جٷرگٸزگەن شارالار اياسىندا بانك شوتتارى بۇعاتتالىپ, كەڭسەلەر جابىلىپ, مىڭداعان گۋمانيتارلىق قىزمەتكەر جۇمىستان بوساتىلدى.
USAID – ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ قارجىلىق دونورلاردىڭ بٸرٸ. 2014-2024 جىلدار ارالىعىندا اگەنتتٸكتٸڭ جالپى تٶلەمدەرٸ 280,9 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. اق ٷي USAID-تٸڭ داۋلى شىعىندارىنىڭ تٸزٸمٸن جارييالادى, وعان تەرروريستٸك ۇيىمدارمەن بايلانىسى بار ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدارعا اۋدارىلعان جٷزدەگەن مىڭ دوللار, لگبت مەدەنيەتٸن ٸلگەرٸلەتۋگە بٶلٸنگەن ميلليونداعان دوللار جەنە اۋعانستاندا اپيىن ٶسٸرۋگە پايدالانىلعان يرريگاتسييالىق جٷيەلەر مەن اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرالدارىن قارجىلاندىرۋعا كەتكەن جٷزدەگەن ميلليون دوللار كٸردٸ. بۇل قاراجات "تاليبانعا" پايدا ەكەلدٸ دەپ ايتىلدى.
الايدا ترامپ ەردايىم شىنايى اقپارات تاراتادى دەپ ايتۋ قيىن. مىسالى, ونىڭ "ترانسگەندەر تىشقاندارعا بٶلٸنگەن 8 ميلليون دوللار" تۋرالى مەلٸمدەمەسٸ شىن مەنٸندە گورموندىق تەراپييانىڭ جيتس, استما جەنە سٷت بەزٸ قاتەرلٸ ٸسٸگٸن ەمدەۋگە ەسەرٸن زەرتتەۋگە ارنالعان قاراجات بولىپ شىقتى. بۇل سيياقتى جالعان اقپاراتتى قازاقستاندا دا قايتالاپ جٷرگەندەر بار. بٸراق نەگٸزگٸ تاقىرىپقا ورالايىق – USAID.
2024 جىلعى USAID قارجىلاندىرۋى
2024 جىلى اگەنتتٸك قارجىسىنىڭ ەڭ ٷلكەن بٶلٸگٸ گۋمانيتارلىق كٶمەككە (8,7 ملرد دوللار) جەنە دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن ەلەۋمەتتٸك قولداۋعا (8,5 ملرد دوللار) جۇمسالدى. مەملەكەتتٸك باسقارۋ مەن ازاماتتىق قوعامعا قاتىستى شىعىندار 6,5 ملرد دوللاردى قۇرادى, ونىڭ ٸشٸندە 4,8 ملرد دوللار مەملەكەتتٸك ساياسات پەن ەكٸمشٸلٸك باسقارۋعا, 260 ملن دوللار ادام قۇقىقتارىن قورعاۋعا, 140 ملن دوللار باق پەن اقپارات تاراتۋ ەركٸندٸگٸن قولداۋعا باعىتتالدى.
USAID-تٸڭ ەڭ ٸرٸ گرانت الۋشىسى ۋكراينا بولدى: 2024 جىلى 5,4 ملرد دوللار الدى. رەسەيمەن سوعىس باستالعاننان بەرٸ بۇل كٶرسەتكٸش 30 ملرد دوللاردان استى, ال سوعان دەيٸن جىل سايىنعى كٶمەكتٸڭ كٶلەمٸ 224 ملن دوللاردان اسپايتىن. ۋكراينادان كەيٸنگٸ ەڭ كٶپ قارجىلاندىرۋ العان ەلدەر – يوردانييا, ەفيوپييا جەنە كونگو دەموكراتييالىق رەسپۋبليكاسى (ەرقايسىسى 1,2 ملرد دوللار).
ورتالىق ازييا جەنە ەاەو ەلدەرٸ اراسىندا USAID كٶمەگٸ
2024 جىلى ورتالىق ازييا مەن ەاەو ەلدەرٸندەگٸ ەڭ ٷلكەن قارجىلاندىرۋ تەجٸكستانعا بٶلٸندٸ – 60,3 ملن دوللار. ەكٸنشٸ ورىندا ارمەنييا (55,1 ملن دوللار), ودان كەيٸن ٶزبەكستان (40,3 ملن دوللار), قىرعىزستان (35,5 ملن دوللار) جەنە بەلارۋس (30 ملن دوللار) تۇر. ەڭ از قاراجات تٷرٸكمەنستانعا (2,9 ملن دوللار) جەنە رەسەيگە (451,2 مىڭ دوللار) بٶلٸندٸ. ايتا كەتەرلٸگٸ, رەسەي USAID قىزمەتٸنە 2012 جىلى تىيىم سالعانىمەن, اگەنتتٸك بۇل ەلدە تٶلەمدەردٸ جالعاستىرىپ كەلەدٸ.
قازاقستانعا بٶلٸنگەن قارجى
قازاقستان 2024 جىلى USAID-تەن بار بولعانى 9,5 ملن دوللار الدى. بۇل 2023 جىلمەن سالىستىرعاندا 28,9%-عا كٶپ. قاراجاتتىڭ جارتىسىنا جۋىعى نەگٸزگٸ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا (4,8 ملن دوللار) جۇمسالدى.
سونداي-اق مەملەكەتتٸك باسقارۋ مەن ازاماتتىق قوعامدى قولداۋعا (2 ملن دوللار), ونىڭ ٸشٸندە ادام قۇقىقتارىن قورعاۋعا (510 مىڭ دوللار) جەنە باق پەن اقپارات ەركٸندٸگٸن دامىتۋعا (340 مىڭ دوللار) باعىتتالدى.
سوڭعى ون جىل ٸشٸندە قازاقستان USAID-تەن جالپى 151,8 ملن دوللار الدى.
