توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى – ايرىقشا ەرٸك-جٸگەرٸمەن ەرتەڭگٸ كٶكجيەككە باتىل قاراي بٸلگەن بٸرەگەي رەفورماتور, ەلەم مويىنداعان مەملەكەت قايراتكەرٸ! ول – تەۋەلسٸز ەلدٸڭ تٶل تاريحىن ٶز قولىمەن جاساعان تەگەۋرٸندٸ تۇلعا!
"مەنٸڭ ەلباسىن العاش كٶرگەنٸمە دە 35 جىلدىڭ جٷزٸ بولىپتى. نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى 1985 جىلدىڭ قىركٷيەگٸندە قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى كەزٸندە قىتايعا كەلگەن ەدٸ. ول كەزدە ەلشٸلٸكتە جۇمىس ٸستەيتٸنمٸن. سوندا ٷكٸمەت باسشىسىنىڭ قىتايلىقتارمەن كەلٸسسٶزدەر بارىسىندا بايقالعان مول بٸلٸمٸنە, توتاليتاريزم تۇسىندا قالىپتاسقان جايلار جٶنٸندەگٸ باتىل ويلارىنا, سٶزٸنٸڭ جٷيەلٸلٸگٸنە بەرٸمٸز قاتتى رازى بولعانبىز.
ەلشٸلٸك قىزمەتكەرلەرٸمەن باس-اياعى ەكٸ جارىم ساعاتقا سوزىلعان بەيرەسمي ەڭگٸمەدەن كەيٸن باس قوسقانىمىزدا مەن ەرٸپتەستەرٸمە قاراپ: "تەگٸندە, بٸز قازاقستاننىڭ بولاشاق باسشىسىمەن سٶيلەسكەن شىعارمىز" دەدٸم. ارادا بەس جىل ٶتكەندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلٸمٸزدٸڭ باسشىلىعىنا كەلدٸ", – دەيدٸ توقاەۆ.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە 90-شى جىلداعى اۋمالى-تٶكپەلٸ شاقتا نازارباەۆتىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قابٸلەتٸ بارىنشا اشىلعان.
"1989 جىلى ماۋسىم ايىندا ول قازاقستان كومپارتيياسى ورتالىق كوميتەتٸنٸڭ بٸرٸنشٸ حاتشىسى بولدى, ال 1990 جىلى سەۋٸر ايىندا جوعارعى كەڭەس ونى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ ەتٸپ سايلادى. وسىلايشا, سول كەزدەگٸ ەلەمدٸك گەوساياساتتاعى ەڭ ىقپالدى ەلدٸڭ بٸرٸ سانالاتىن كسرو كٶلەمٸندەگٸ ەڭ جاس ەرٸ ىقپالدى باسشى رەتٸندە كٶزگە تٷستٸ.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەنٸگٸ ساياساتكەر رەتٸندە الىپ ەلدٸڭ كەتەۋٸ كەتٸپ, شاڭىراعى شايقالىپ تۇرعانىن جاقسى سەزٸندٸ. سوندىقتان دا سول سىندارلى شاقتا وداق باسشىلارى ورتاسىندا جٷرٸپ جاتقان ويىننان تىس بولىپ, ينتەگراتسييالىق ٷردٸستەردٸڭ جاقتاۋشىسى رەتٸندە كٶرٸندٸ.
بۇل ۇستانىمى قاھارلى ەلدٸڭ قابىرعاسى سٶگٸلگەن كەزدە تمد ۇيىمىن قۇرۋعا نەگٸز بولدى. جاڭا مەملەكەتتەردٸڭ قۇرىلۋىنا بايلانىستى "يۋگوسلاۆييالىق ستسەنارييدٸڭ" بولعانىن ەسكەرسەك, بۇل شىن مەنٸندە ىقتيمال قانتٶگٸستٸڭ الدىن العان سارابدال شەشٸم بولاتىن", – دەيدٸ ول.
توقاەۆ وسى ارادا توقىراۋ جىلدارىنا توقتالىپ, نازارباەۆقا تۇرالاعان ەكونوميكا, توقتاعان كەسٸپورىندار مەن اۋىل شارۋاشىلىعى, كەدەيشٸلٸك, جۇمىسسىزدىق مەسەلەلەرٸ "مۇراعا" قالعانىن ايتىپتى.
"سونداي-اق سول كەزدەگٸ كٶپتەگەن ساياساتكەرلەر مەن ساراپشىلار ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعىنا ٷلكەن كٷمەنمەن قاراعانى دا شىندىق. ولاردىڭ پايىمىنشا, قازاقستانداعى ەكونوميكالىق, دەموگرافييالىق قيىندىقتار مەن شەكارانىڭ زاڭدى تٷردە بەكٸتٸلمەۋٸ ەلدٸڭ شىنايى تەۋەلسٸزدٸگٸنە نۇقسان كەلتٸرەدٸ-مٸس.
الايدا تۇڭعىش پرەزيدەنتتٸڭ پاراساتپەن جٷرگٸزگەن پەرمەندٸ ساياساتى ەلگٸندەي سەنٸمسٸزدٸك تانىتقان تۇجىرىمداردىڭ تاس-تالقانىن شىعاردى. بٸر عانا شەكارا بەلدەۋٸن شەگەندەپ بەرۋدٸڭ ٶزٸ قانشاما قاجىر-قايراتتى قاجەت ەتتٸ دەسەڭٸزشٸ", – دەيدٸ ول.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا ەلباسىنىڭ ەڭ ٷلكەن ەرلٸگٸ – سەمەي يادرولىق سىناق الاڭىن جابۋ تۋرالى جارلىعى بولدى. تۇڭعىش پرەزيدەنتتٸڭ توقتامىن حالىقارالىق قاۋىمداستىق تا وڭ قابىلداعان ەكەن.
"ايتالىق سەمەي پوليگونى جابىلعاننان كەيٸن رەسەيدٸڭ جاڭا جەردەگٸ سىناق پوليگونى, اقش اۋماعىنداعى "نەۆادا" پوليگونى, فرانتسۋزداردىڭ تىنىق مۇحيتتاعى پوليگونى جەنە قىتايدىڭ لوبنور يادرولىق سىناق الاڭى جۇمىسىن توقتاتتى. جەر شارىنىڭ كەز كەلگەن نٷكتەسٸنە جەتەرلٸك بٸر مىڭ ەكٸ جٷز يادرولىق وقتۇمسىعى بار 110-نان استام بالليستيكالىق زىمىراندى قۇرايتىن مٶلشەرٸ جاعىنان ەلەمدەگٸ تٶرتٸنشٸ يادرولىق ەلەۋەت اقش جەنە رەسەيمەن بٸرلەسە وتىرىپ, زالالسىزداندىرىلدى.
2006 جىلدىڭ قىركٷيەگٸندە ايماقتاعى ٶزگە دە ەلدەرمەن بٸرگە ورتالىق ازييانى يادروسىز ايماق دەپ جارييالاعان سەمەي كەلٸسٸمٸنە قول قويىلدى. كەلٸسٸمگە قازٸردٸڭ ٶزٸندە 200-گە جۋىق مەملەكەت قوسىلىپ, 150-دەن استامى راتيفيكاتسييالاندى. قازاقستاننىڭ بۇل بەيبٸتشٸل يدەياسى نەگٸزٸندە پرەزيدەنت جارلىققا قول قويعان 29 تامىز – دٷنيەجٷزٸلٸك يادرولىق قارۋعا قارسى ٸس-قيمىل كٷنٸ رەتٸندە اتالىپ ٶتەدٸ. وسى بەيبٸت باستامانى ەلٸ دە بەلسەندٸ جالعاستىرۋىمىز قاجەت", – دەيدٸ توقاەۆ.
بۇدان بٶلەك مەملەكەت باسشىسىنىڭ نازارباەۆتىڭ جۇمىسىن جوعارى باعالاعان لي كۋان يۋدى مىسالعا كەلتٸرٸپتٸ. توقاەۆتىڭ پايىمداۋىنشا نازارباەۆ ەلەمدە جان-جاقتى بايلانىستى جٷرگٸزە وتىرىپ, كٶپۆەكتورلى ساياساتتىڭ نەگٸزٸن قالاعان ادام.
"بۇل جٶنٸندە "پرەزيدەنت نازارباەۆ – كەڭەستٸك ساياساتتاعى جارىق جۇلدىز, تٷرلٸ رەسپۋبليكالار اراسىنداعى ٸرٸ تۇلعا. قازاقستان ليدەرٸ – بەلگٸلٸ دەڭگەيدە قاتال, تەجٸريبەلٸ, جەدەل شەشٸم قابىلداي الاتىن ادام. وداقتىڭ باسقا رەسپۋبليكالارىنىڭ ٶزٸ مويىنداعان جىلى شىرايلى, تالانتتى جەنە تاباندى باسشى. نازارباەۆ ەلدٸ باسقارىپ تۇرعاندا, قازاقستاننىڭ تابىستارعا جەتۋ مٷمكٸندٸگٸ اناعۇرلىم مول بولادى" دەگەن سينگاپۋردىڭ بٸرٸنشٸ پرەمەر-مينيسترٸ, كٶرنەكتٸ ساياسي تۇلعا لي كۋان يۋدىڭ باعاسى ەدٸل بولعانىن تاريحتىڭ ٶزٸ دەلەلدەپ وتىر", – دەيدٸ توقاەۆ.
"ەگەمەندە" جارييالاعان ماقالاسىندا قازاقستاننىڭ قازٸرگٸ پرەزيدەنتٸ ەلباسىنىڭ ەل استاناسىن ارقا تٶسٸنە كٶشٸرۋ تۋرالى يدەياسى قازاقستاننىڭ دامۋىنداعى ماڭىزى زور تاريحي بەتبۇرىس بولعانىن ايتىپتى.
"استانانى كٶشٸرۋ يدەياسى ەلدٸ بٸرٸكتٸرۋشٸ فاكتورعا اينالدى. بٷگٸندە ەلوردامىز – حالقىمىزدىڭ ماقتانىشى ھەم سٷيٸكتٸ شاھارى. بىلتىر مەن استانا اۆتورىنىڭ ەلوردانى سالىپ, دامىتۋعا قوسقان وراسان زور ٷلەسٸن ەدٸل باعالاي وتىرىپ, قالاعا نۇر-سۇلتان اتاۋىن بەرۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادىم. بۇل دۇرىس شەشٸم بولعانىنا ەش كٷمەن جوق. بۇل قادام قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحى مەن ەلباسى ەسٸمٸنٸڭ بٸرتۇتاس ۇعىمعا اينالعانىن بٸلدٸرەدٸ.
"ەلۋ جىلدا ەل جاڭا, جٷز جىلدا – قازان" دەيدٸ حالقىمىز. نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلٸمٸزدٸڭ بيلٸگٸن قولعا العان 30 جىلدىڭ ٸشٸندە جاڭا مەملەكەت قۇرۋدىڭ بارلىق قيىندىعىن باستان ٶتكەردٸ. ەڭسەلٸ مۇراتتاردى ەڭسەرٸپ, تولاعاي تابىسقا قول جەتكٸزدٸ. قازاق جۇرتىن تٶرتكٷل دٷنيەگە تانىتىپ, بارشا ەلەمگە مويىنداتا بٸلدٸ", – دەيدٸ ول.
ماقالانىڭ توق ەتەرٸن توقاەۆ "ەلباسىنان كٶپ نەرسە ٷيرەندٸم, ٶمٸرلٸك ٶنەگە الدىم" دەپ تٷيٸندەپتٸ.
"بىلتىر ەلٸمٸزدٸڭ تاريحىندا ٷلكەن بەتبۇرىس بولدى. تۇڭعىش پرەزيدەنت بيلٸكتٸڭ اۋىسۋى بارىسىندا ماعان ٶلشەۋسٸز سەنٸم ارتتى. بۇل تاعى دا ەلباسى ەل مٷددەسٸ جولىندا كەز كەلگەن شەشٸمگە بارا الاتىن ەرەكشە باتىلدىعىن بايقاتتى. ەڭ باستىسى, بٸز بيلٸكتٸڭ اۋىسۋىن تۇراقتىلىق جاعدايىندا ٶتكٸزە بٸلدٸك. بۇل – ەلباسىنىڭ پاراساتى مەن كٶرەگەندٸلٸگٸن كٶرسەتكەن تاريحي وقيعا. بىلتىرعى پرەزيدەنت سايلاۋىندا حالىق ەلباسىنىڭ ستراتەگييالىق باعدارىن قولداپ داۋىس بەردٸ. سوندىقتان بۇل جەڭٸس – حالقىمىزدىڭ جەڭٸسٸ!
ٸندەتپەن كٷرەس شارالارى ەلٸ جالعاسادى. ەلباسى وسى سىندارلى كەزەڭدە دە ەلٸمەن ەتەنە ەكەنٸن بٸلدٸرٸپ, ٶزٸ جەتەكشٸلٸك ەتەتٸن Nur Otan پارتيياسىنىڭ جالپىحالىقتىق "بٸز بٸرگەمٸز!" اكتسيياسىن جارييالادى. ٷندەۋ تاستاپ, ٷنەمٸ بٸر-بٸرٸمٸزگە قولداۋ كٶرسەتۋگە شاقىردى. كٷللٸ ەل ەلباسىنىڭ ٸزگٸلٸككە شاقىرۋىن قابىل الىپ, كٷردەلٸ كەزەڭدە بەرەكە-بٸرلٸكتٸڭ ٷلگٸسٸن كٶرسەتۋدە. بۇل يگٸ باستاما نۇرسۇلتان ەبٸشۇلىنىڭ حالىقتى مەملەكەتتٸك مٷددەگە جۇمىلدىرۋشى تۇلعا ەكەنٸن تاعى دا ايقىن تانىتتى.
ول – شىن مەنٸندە جاھان جۇرتىنا كەڭ تانىمال, حالىقارالىق قاۋىمداستىقتا ايرىقشا بەدەلدٸ, ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ ساياسات ساردارى", – دەيدٸ توقاەۆ.
دەرەككٶز: egemen.kz
