– باسقا ەلدە تٸركەلگەن اۆتوكٶلٸكتٸ ەسەپتەن شىعارۋ قاجەت پە? ازاماتتار اۆتوكٶلٸكتٸڭ ەسەپتەن شىعارىلعانى جٶنٸندە قالاي بٸلە الادى?
– زاڭداستىرۋ ٷشٸن اۆتوكٶلٸكتٸ ەسەپتەن شىعارۋ قاجەت. بٸز ونى ەسەپتەن شىعارعاننان كەيٸن عانا قازاقستاندا تٸركەۋگە قويا الامىز. بۇل – كەدٸمگٸ رەسٸم.
ەل ٸشٸندەگٸ اۆتوكٶلٸكتەردٸ دە الىپ ساتۋ كەزٸندە تٸركەۋدەن شىعارىپ, ساتىپ الۋشىنىڭ اتىنا تٸركەۋگە قويىلادى. بۇل – اۆتوكٶلٸكتەردٸڭ تٸركەۋدە تۇرعانى نە بولماسا سول تٸركەۋدەن شىققانى تۋرالى اقپاراتتى بٸلۋ ٷشٸن قازاقستان ازاماتتارىنا وسى كٶلٸك تٸركەۋدە تۇرعان ەلگە بارۋدىڭ قاجەتٸ جوق.
كٶپ جاعدايدا ساتۋشىلار ٷشٸن ول اۆتوكٶلٸكتەردٸڭ ٶز اتىندا تٸركەۋدە بولۋى تيٸمسٸز. سەبەبٸ ساتىلىپ كەتكەن اۆتوكٶلٸك ٶز اتىندا تٸركەۋدە تۇراتىن بولسا, ول كٸسٸلەر سالىق تٶلەۋگە مەجبٷر. وسىعان بايلانىستى, ەدەتتە, بۇرىنعى يەلەرٸ اۆتوموبيل ساتىلعاننان كەيٸن ٶزدەرٸ ٶتٸنٸش بەرٸپ, كٶلٸكتٸ ەسەپتەن شىعارادى.
وسى اۆتوكٶلٸكتەردٸ تٸركەۋدەن شىعۋ فاكتٸلەرٸن بٷگٸنگٸ كٷندە قاشىقتىقتان تەكسەرۋگە تەحنيكالىق مٷمكٸندٸگٸمٸز بار. كەيبٸر جاعدايلاردا اۆتوكٶلٸكتەردٸ تٸركەۋدەن شىعارۋ ٷشٸن ارنايى سۇراۋلار جٸبەرۋگە دە بولادى.
ايتا كەتۋ كەرەك, اۆتوكٶلٸكتەردٸڭ باسقا ەلدەگٸ تٸركەۋدەن شىعۋى ٶتە ماڭىزدى. ٶيتكەنٸ باسقا ەلدە تۇرعان سول اۆتوكٶلٸكتەردە ەرتٷرلٸ شەكتەۋلەر بولۋى مٷمكٸن.
ەگەر بٸز ونى شەتەلدٸك تٸركەۋدەن شىعارماي, قازاقستاندا تٸركەۋگە قوياتىن بولساق, قۇقىقتىق مەسەلەلەر تۋىنداۋى ىقتيمال.
– قانداي كٶلٸكتەر كەدەندٸك تازارتۋدان ٶتۋٸ كەرەك?
– كەدەندٸك تازارتۋدان ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداققا كٸرمەيتٸن ەلدەردەن ەكەلٸنگەن اۆتوموبيلدەر ٶتۋٸ تيٸس. بۇل – جالپى تەرتٸپپەن جٷزەگە اسىرىلاتىن ەدەتتەگٸ پروتسەدۋرا.
مىسالى, بٸز اقش-تان نەمەسە بٸرٸككەن اراب ەمٸرلٸكتەرٸنەن اۆتوموبيلدەردٸ ەكەلگەن كەزدە مٸندەتتٸ تٷردە اۆتوكٶلٸككە كەدەندٸك تازارتۋ جٷرگٸزەمٸز.
سوندىقتان بۇل مەسەلەدە ەشقانداي ٶزگەرٸس جوق. قىرعىزستاننان كەلگەن اۆتوموبيلدەرگە توقتالاتىن بولسام, قىرعىزستان ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداققا كٸرگەنٸنە قاراماستان, وندا اۆتوموبيلدەر ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق ٷشٸن كٶزدەلگەن تٶمەن مٶلشەرلەمەلەر بويىنشا كەدەندٸك تازارتۋدان ٶتكەنٸن جەنە بۇل اۆتوموبيلدەر ٸشكٸ تۇتىنۋعا ارنالعان كٶلٸكتەر بولىپ سانالاتىنىن اتاپ ٶتكەن جٶن.
وسىعان بايلانىستى ولاردى قازاقستاندا تٸركەۋ ٷشٸن ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ مٶلشەرلەمەلەرٸ بويىنشا كەدەندٸك باجدار ايىرماسىن قوسىمشا تٶلەپ, تولىق كەدەندٸك تازارتۋدان ٶتۋ قاجەت.
ەر جاعدايدا ەسەپتەۋ اۆتوموبيل كلاسىنا بايلانىستى جەكە جٷرگٸزٸلەدٸ. مىسالى, ورتاشا ەسەپپەن قىرعىزستاننان ەكەلٸنگەن Toyota Camry اۆتوكٶلٸگٸنە تٶلەنەتٸن كەدەندٸك باج مٶلشەرٸ شامامەن 400 مىڭ تەڭگەنٸ قۇرايدى.
2023 جىلعى 12 قاڭتاردا زاڭنامالىق تٷزەتۋلەر كٷشٸنە ەندٸ. وسىعان سەيكەس قازاقستان ازاماتتارى ەندٸ اۆتوكٶلٸكتٸ شەتەلدٸك ەسەپكە الىپ, اۆتوساقتاندىرۋدى رەسٸمدەي المايدى.
– اۆتوكٶلٸكتٸ 2022 جىلعى 1 قىركٷيەككە دەيٸن ەكەلگەن ازاماتتارعا نە ٸستەۋ قاجەت? زاڭداستىرۋ ەلٸ باستالعان جوق, بٸراق ساقتاندىرۋعا تىيىم سالىنۋدا?
– قازاقستان ازاماتتارى 2022 جىلعى 1 قىركٷيەككە دەيٸن ەكەلٸنگەن اۆتوموبيلدەرگە اۆتوساقتاندىرۋدى زاڭداستىرۋ اياقتالعان كٷنگە دەيٸن, ياعني 2023 جىلعى 1 شٸلدەگە دەيٸن رەسٸمدەي الادى.
سەبەبٸ بۇل اۆتوموبيلدەر قازٸر قازاقستاندا زاڭداستىرۋعا جەنە تٸركەۋگە جاتاتىن مەرتەبەدە. 2022 جىلدىڭ 1 قىركٷيەگٸنەن كەيٸن ەكەلٸنگەن اۆتوموبيلدەردٸ ساقتاندىرۋ پوليستەرٸ ارقىلى قولدانۋ سول پوليستە كٶرسەتٸلگەن مەرزٸمگە دەيٸن جارامدى.
ال مەرزٸمٸ ٶتكەننەن كەيٸن جالپى نەگٸزدە تٸركەۋٸ قاجەت نەمەسە ولاردى رەسپۋبليكادان تىس ەلدەرگە شىعارۋ كەرەك.
– كٶلٸك قۇرالدارىنا رەسمي قۇجاتتارى جوق اۆتوكونسترۋكتورلاردىڭ يەلەرٸ نە ٸستەۋٸ كەرەك?
– بٸرٸنشٸدەن, ولار بۇرىن دا زاڭسىز پايدالانىلعانىن اتاپ ٶتكەن جٶن. اتالعان اۆتوموبيلدەر قازاقستانعا قوسالقى بٶلشەكتەر تٷرٸندە ەكەلٸنگەن, كەدەندٸك تازارتۋدان ٶتپەگەن. ەدەتتە, ولاردى بٶلشەكتەپ ساتۋ ٷشٸن ەكەلەدٸ.
ەكٸنشٸدەن, وسىنداي اۆتوموبيلدەر قازاقستاندا كٶرشٸلەس مەملەكەتتەردە بەرٸلگەن جالعان تەحپاسپورتتار مەن جالعان مەملەكەتتٸك نٶمٸرلەر بويىنشا پايدالانىلادى. بۇنداي اۆتوموبيلدەر زاڭداستىرىلمايدى. نەتيجەسٸندە ولار قازاقستاننان تىس جەرگە شىعارىلىپ نەمەسە بٶلشەكتەپ ساتىلۋى قاجەت.
شۇعىلا تۇرلىبەك
