"بولاشاق قارقىن قازاقستاندىق كومپانييالار IV توقسان مەن ٶتكەن جىل ٷشٸن ەسەپ بەرە باستاعان كەزدە, ياعني اقپان ايىندا ايقىندالا باستايدى. وسى كەزەڭدە ينۆەستورلار ەميتەنت قانداي ديۆيدەندتەر تٶلەي الاتىنىن تٷسٸنەدٸ. ەگەر جىل سەتتٸ ٶتسە, وندا اقپان ايىنان سەۋٸر ايىنىڭ ورتاسىنا دەيٸنگٸ كەزەڭدە كٶبٸنەسە KASE يندەكسٸنٸڭ جاقسى ٶسٸمٸ بايقالادى, بۇل جاعداي جوسپارلانىپ وتىرعان ديۆيدەندتەرگە اكتسييالاردى ساتىپ الۋعا بايلانىستى. بۇل كەزەڭدٸ بٸز ديۆيدەندتەر ماۋسىمى دەپ اتايمىز". وسىلاي دەگەن Freedom Finance Global كومپانيياسىنىڭ ساراپشىسى اڭسار ابۋەۆ KASE-دەگٸ ديۆيدەنتتەرٸ بويىنشا كٶشباسشى كومپانييالاردى اتادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ونىڭ ايتۋىنشا, 2017 جىلدان 2025 جىلعا دەيٸن ديۆيدەندتەر ماۋسىمىندا KASE يندەكسٸ ورتا ەسەپپەن 4,2% ٶستٸ. ەرينە, باعا بەلگٸلەنٸمدەرٸ تٶمەندەيتٸن جاعدايلار دا بولىپ جاتادى, الايدا مۇنداي سەبەپتەر بٸردەي بولۋى مٷمكٸن, ازايتىلعان جەنە تولىعىمەن جويىلعان ديۆيدەندتەردٸڭ تەۋەكەلٸ ينۆەستورلار ٷشٸن جاعىمسىز فاكتور رەتٸندە ەرەكەت ەتەدٸ.
"مۇنداي كەزەڭدەرگە مىسال رەتٸندە 2020 جىل بولىپ سانالادى, ول كەزدەرٸ كوروناۆيرۋس ٸندەتٸ نارىقتاعى ورتالىق ديۆيدەندتٸك كومپانييالاردىڭ كٶبٸندە تٶلەمدەردٸڭ جويىلۋىنا/اۋىسۋىنا سەبەپ بولدى. وسىعان ۇقساس جاعداي 2022 جىلعى اقپاندا رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى سوعىستىڭ باستالۋىنا بايلانىستى نارىق دٷدەمال كٷيگە تاپ بولعان كەزدە بولدى. ەكٸ جاعداي دا نارىق ٷشٸن "قارا اققۋلار" دەپ اتالاتىن قالىپتان تىس دٷنيە بولىپ تابىلادى. ەگەر وسى ەكٸ جىلدى رەتروسپەكتيۆتٸ ستاتيستيكادان الىپ تاستاسا, وندا 2017 جىلدان 2025 جىلعا دەيٸن ديۆيدەندتەر ماۋسىمىندا KASE يندەكسٸنٸڭ ورتاشا ٶسٸمٸ 7%-دى قۇرايدى", - دەيدٸ اڭسار ابۋەۆ.
ول جەرگٸلٸكتٸ ينۆەستور ٷشٸن ديۆيدەندتٸك تٶلەمدەر اكتسييالاردى تاڭداعان كەزدە ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ بٸرٸ بولىپ قالا بەرەتٸنٸن ايتادى.
"بٸز, كٶبٸنەسە اكتسييالار ديۆيدەندتەردٸڭ كٸرٸستٸلٸگٸ كٷتٸلگەننەن جوعارى ٶسەتٸن جاعدايلارعا تاپ بولامىز جەنە كەرٸسٸنشە, اكتسيونەرلەر تٸزٸلٸمٸ بەكٸتٸلگەننەن كەيٸن اكتسييالار قۇنى ٷلكەن مٶلشەرگە تٷسەدٸ. ديۆيدەندتەردەن, تٸپتٸ كٸرٸستٸلٸگٸ جاعىنان ٷلكەن ەمەس ديۆيدەندتەردەن باس تارتسا, قاعازداردىڭ تارتىمدىلىعىن, تٸپتٸ, بىلتىر Air Astana-دا بولعان سيياقتى, ناشار دەڭگەيگە دەيٸن ازايتادى. سونداي-اق, كومپانييا ديۆيدەندتٸك تٶلەمدەردٸ كٷرت ازايتقاننان كەيٸن ينۆەستورلاردىڭ نارىقتاعى بٸر كەزدەرٸ ٷزدٸك بولعان ديۆيدەندتٸك اكتسييا بولعان قازترانسويل اكتسييالارىنا قارىم-قاتىناسى قاتتى ٶزگەردٸ", - دەيدٸ ول.
نارىقتىڭ ديۆيدەندتٸ كٶشباسشىلارى
KASE يندەكسٸندەگٸ 10 اكتسييانىڭ 8-ٸ ديۆيدەند تٶلەيدٸ. اتاپ ايتقاندا, ولار: Halyk Bank, KEGOC, Air Astana, قازمۇنايگاز, Kaspi.kz, قازاتومٶنەركەسٸپ, قازاقتەلەكوم جەنە قازترانسويل. بانك تسەنتركرەديت ەلٸ تٶلەم جاساعان جوق, ال Kcell 2021 جىلدان باستاپ ديۆيدەنت تٶلەۋدٸ توقتاتتى.
ايتا كەتسەك, اكتسييالاردىڭ ديۆيدەندتٸك كٸرٸستٸلٸگٸن ديرەكتورلار كەڭەسٸنٸڭ ۇسىنىمى جارييالانعان سەتتە اكتسيونەرلەردٸڭ جىلدىق نەمەسە كەزەكتەن تىس جينالىسىندا تٶلەمدەر بەكٸتٸلگەن سەتتە نەمەسە ديۆيدەندتەر تٸزٸلٸمٸن بەكٸتپەس بۇرىن باعالاۋعا بولادى.
"2024 جىلعى شٸلدەدەن باستاپ 2025 جىلعى 30 ماۋسىمعا دەيٸن KASE يندەكسٸندەگٸ قازاقتەلەكوم كٸرٸستٸلٸگٸ 16,64%-دى قۇرايتىن اكتسييالارى ەڭ جوعارى كٶرسەتكٸشكە يە. الايدا, بۇل ارادا مىنا ماڭىزدى جايتتى ەسكەرۋ كەرەك: قازاقتەلەكوم اكتسيونەرلەردٸڭ جىلدىق جالپى جينالىسىندا 26 664,88 تەڭگە مٶلشەرٸندە جوعارى ارنايى ديۆيدەندتەردٸ بەكٸتتٸ, بۇل جاعداي Altel جەنە Tele2 سىندى ەكٸ ۇيالى وپەراتورىن ساتقاننان كەيٸن قاراجاتتى بٶلۋدەن تۋىنداۋدا ەرٸ ول بىلتىرعى تٶلەمدەردەن 12 ەسە كٶپ. مۇنداي ديۆيدەندتەردٸڭ بٸر رەتتٸك سيپاتىنا بايلانىستى وسى تٶلەمگە دەيٸنگٸ كٸرٸستٸلٸكتٸ نەگٸزگە الۋ قيسىندى بولادى, ال ول 3,6%-دى قۇرايدى", - دەيدٸ Freedom Finance Global ساراپشىسى.
ساراپشى جوعارى ديۆيدەندتٸك كٸرٸستٸلٸكتٸڭ تۇراقتىلىعى ٶزدەرٸ ٷشٸن KASE يندەكسٸندەگٸ باسىمدىققا يە ەكەنٸن ەسكەرە وتىرىپ, كٶشباسشى جەنە ەڭ كٶپ ديۆيدەندتٸك قاعاز دەپ 12,4% كٶرسەتكٸشپەن Halyk Bank (HSBK) اكتسييالارىن سانايتىنىن ايتادى.
"سوڭعى 5 جىلدا بانك ديۆيدەندتەرٸنٸڭ ورتاشا جىلدىق ٶسٸمٸ 26%-دى قۇرادى. سونىمەن قاتار, كومپانييا بىلتىردان باستاپ KEGOC سيياقتى ديۆيدەندتەردٸ جىلىنا 2 رەت تٶلەۋگە شەشٸم قابىلدادى. ٷزدٸك ديۆيدەندتٸك كٶرسەتكٸشتەردەن بٶلەك, Halyk Bank-تٸڭ ٸرگەلٸ كٶرسەتكٸشتەرٸ كەرەمەت, مۋلتيپليكاتورلاردىڭ تارتىمدى مەندەرٸ جەنە اكتسييالاردىڭ نارىقتىق قۇنىنىڭ قورى بار, بۇل جاعداي HSBK اكتسييالارىن KASE بيرجاسىندا ۇزاق مەرزٸمدٸ ينۆەستوردىڭ ٷزدٸك ەرٸ تاڭداۋلى پورتفەلٸنە اينالدىرادى", - دەيدٸ ول.
ديۆيدەندتەر كٸرٸستٸلٸگٸنٸڭ مٶلشەرٸ جاعىنان ەكٸنشٸ ورىندا KEGOC تۇر.
"ينۆەستورلار ديۆيدەندتەردٸڭ جىلىنا ەكٸ رەت تٶلەنەتٸندٸگٸنە بايلانىستى ولاردىڭ شاماسىن بٸردەن باعالاي الماۋى مٷمكٸن, الايدا اكتسييالاردىڭ 12 ايلىق كٸرٸستٸلٸگٸ Halyk Bank-تەن سەل عانا ارتتا قالىپ, 11,6%-دى قۇرايدى. بۇل رەتتە, KEGOC اسا جوعارى باعا تۇراقتىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدٸ. KEGOC اكتسييالارىنىڭ KASE يندەكسٸنە بەتا كوەففيتسيەنتٸ (جالپى العاندا نارىقپەن سالىستىرعاندا اكتسييالاردىڭ قۇبىلمالىلىعىن ٶلشەيتٸن قارجىلىق كٶرسەتكٸش) نەبەرٸ 0,43-تٸ قۇرايدى. مىسالى, ەگەر KASE يندەكسٸ 10%-عا ٶسسە نەمەسە تٶمەندەسە, وندا KEGOC-تىڭ اكتسييالارى ٶسەدٸ نەمەسە تيٸسٸنشە 4,3% تٶمەندەيدٸ. جوعارى ديۆيدەندتٸ كٸرٸستٸلٸكپەن بٸرگە اكتسييالار قورعانىس قۇرالى رەتٸندە ۇزاق مەرزٸمدٸ پورتفەل ٷشٸن تاماشا تاڭداۋ. سوڭعى 5 جىلدا اكتسييالارداعى ديۆيدەندتەردٸڭ ورتاشا جىلدىق ٶسٸمٸ 9%-دى قۇرادى", - دەيدٸ مامان.
كٸرٸستٸلٸكتٸڭ مٶلشەرٸ جاعىنان ٷشٸنشٸ ورىندا ديۆيدەندتەر رەتٸندە تازا پايدانىڭ 100%-نان استامىن تٶلەگەن, قازاقستاندىق نارىقتىڭ بٸر كەزدەرٸ "ديۆيدەند پاتشاسى" اتانعان قازترانسويلدىڭ اكتسييالارى ورنالاسقان.
"مۇنداي ساياسات كومپانييا قاتىسقان حالىقتىق IPO باعدارلاماسىمەن بايلانىستى بولدى. الايدا, 2022 جىلى قازترانسويل بٸر اكتسيياعا نەبەرٸ 26 تەڭگە تٶلەپ, ديۆيدەندتەر دەڭگەيٸن ايتارلىقتاي ازايتتى. مەسەلەن, 2015 جىلى IPO ٶتكٸزٸلگەن سەتتەن باستاپ كومپانييا ٶز اكتسيونەرلەرٸنە جىلىنا ورتا ەسەپپەن 131,7 تەڭگە تٶلەدٸ. سوڭعى بەكٸتٸلگەن ديۆيدەندتەر بٸر اكتسيياعا 65 تەڭگە بولدى, بۇل كٶرسەتكٸش 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا ەكٸ ەسەگە كٶپ. 30 ماۋسىمعا دەيٸن قاعازداردىڭ ديۆيدەندتٸك كٸرٸستٸلٸگٸ 8%-دان سەل استى", - دەيجٸ ابۋەۆ.
تٶرتٸنشٸ ورىنعا كٷتپەگەن جەردەن 7,33% كٶرسەتكٸشپەن Air Astana كومپانيياسى كٶتەرٸلٸپ وتىر. كومپانييا IPO-عا دەيٸن دە, ودان كەيٸن دە ٶزٸن ديۆيدەند جاعىنان تانىتا المادى, الايدا 2024 جىلى تٶلەمدەردەن باس تارتۋ بٶلشەك ينۆەستورلار اراسىندا اكتسييالاردىڭ تانىمالدىلىعىنا قاتتى ەسەر ەتتٸ. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, بيىل كومپانييا بٸر اكتسيياعا 53,7 تەڭگە تٶلەدٸ, بۇل ٸس جٷزٸندە جاقسى كٶرسەتكٸش بولىپ وتىر. وسىعان قاراماستان, بۇل اكتسييالارعا دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ قاتتى ارتۋىن تۋدىرمادى, نەتيجەسٸندە AIRA قاعازدارى باعاسىنىڭ ٶسۋ ەلەۋەتٸ جوعارى ۇزاق مەرزٸمدٸ بولىپ سانالادى.
قازاقستاننىڭ قارجىلىق تەحنولوگييا الپاۋىتى سانالاتىن Kaspi.kz اكتسييالارى بەسٸنشٸ ورىنعا جايعاسقان.
"جەرگٸلٸكتٸ نارىقتاعى جالعىز كومپانييا توقساندىق ديۆيدەندتەر تٶلەپ وتىرادى. ايتا كەتۋ كەرەك, Kaspi Hepsiburada تٷرٸك ماركەتپلەيسٸن ساتىپ الۋعا جەنە دامىتۋعا جۇمسالعان شىعىنعا بايلانىستى II توقساندىق تٶلەمدٸ ٶتكٸزٸپ العانىن ەسكەرۋ كەرەك. بۇل - ٶتپەلٸ كەزەڭدەگٸ قيسىندى شەشٸم. ايتا كەتۋ كەرەك, بٸز كليەنتتەرٸمٸزدٸڭ ديۆيدەندتەر تٶلەۋگە بايلانىستى جاڭالىقتاردا Kaspi.kz جەنە Kaspi bank-تٸ شاتاستىرىپ جاتاتىنىن جيٸ بايقايمىز. Kaspi bank نەعۇرلىم جوعارى تٶلەمدەر جاسايدى, الايدا بۇل قاعازدار نارىقتا ساۋدالانبايدى, ال ينۆەستورلارعا تيەسٸلٸ اكتسييالار زاڭدى تٷردە مٷلدەم باسقا كومپانييا – Kaspi.kz-كە تيەسٸلٸ", - دەيدٸ ساراپشى.
قازاتومٶنەركەسٸپ ديۆيدەندتەردٸ تازا پايدادان ەمەس, جەدەل اقشا اعىنىنىڭ 75%-ى فورمۋلاسىنا سەيكەس تٶلەيدٸ. سوڭعى 5 جىلدا ديۆيدەندتەردٸڭ مٶلشەرٸ ورتاشا ەسەپپەن 30%-عا ٶستٸ. ايتا كەتۋ كەرەك, كومپانييا دوللارلىق ەكسپورتتاۋشى, بۇل ونىڭ كٸرٸستەرٸن ينفلياتسييادان جەنە تەڭگەنٸڭ قۇنسىزدانۋىنان قورعايدى.
قازاقتەلەكومعا قاراعاندا ديۆيدەندتەردٸ قازمۇنايگاز ازىراق تٶلەيدٸ. بٸر قىزىعى, قاعازداردىڭ ديۆيدەندتٸك كٸرٸستٸلٸگٸ تٶلەمدەر مٶلشەرٸنٸڭ ازايۋىنا ەمەس (ولار مٷلدەم ٶزگەرمەيدٸ), كومپانييا اكتسييالارىنىڭ باعاسى جىل سايىن تۇراقتى تٷردە ٶسٸپ وتىرۋىنا بايلانىستى جىل سايىن ازايۋدا. قازمۇنايگاز IPO-عا 3 جىل قاتارىنان شىققان سەتتەن باستاپ بٸر اكتسيياعا 491,71 تەڭگە تٶلەيدٸ.
"قازاقستان قور نارىعى ٷشٸن جەرگٸلٸكتٸ كومپانييالاردىڭ ديۆيدەندتەرٸ اسا ماڭىزدى قۇرامداس بٶلٸك بولىپ تابىلادى, كەيدە اكتسييالاردىڭ باعا بەلگٸلەنٸمدەرٸنە ايتارلىقتاي ەسەر ەتەدٸ. ديۆيدەندتەر, نەگٸزٸنەن, مامىردان ماۋسىمعا دەيٸن تٶلەنەدٸ, بۇل جاعداي نارىققا جەتكٸلٸكتٸ ينۆەستورلاردى تارتۋعا ىقپال ەتە وتىرىپ, ماۋسىمدىق قوزعالىستى جانداندىرادى", دەپ سٶزٸن تٷيٸندەيدٸ Freedom Finance Global ساراپشىسى.
بۇعان دەيٸن سايتىمىزدا "دەپۋتات ميللياردتاپ ديۆيدەنت الاتىن بانكتەردٸڭ اكتسيونەرلەرٸنە دە سالىق سالۋدى ۇسىندى" دەگەن ماتەريال جارييالانعان بولاتىن.
