سوڭعى ٷش جىلدا قازاقستاننىڭ رەسەيگە ينۆەستيتسييالارى تۇراقتى ٶسٸم كٶرسەتٸپ, ٶنەركەسٸپ, قارجى, كٶلٸك جەنە تسيفرلىق تەحنولوگييالاردى قامتىپ وتىر, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ٶسۋ بار, بٸراق رەسەيلٸك سالىمداردان قالىپ وتىر
قازاقستاننىڭ رەسەيگە ينۆەستيتسييالارى كٶلەم جاعىنانەلٸ دە رەسەيدٸڭ قازاقستانعا سالعان قارجىسىنان ەدەۋٸر از. الايدا سوڭعى جىلدارى ولاردىڭ ديناميكاسى بٸرتٸندەپٶسٸپ, جوبالاردىڭ گەوگرافيياسى كەڭەيٸپ كەلەدٸ.
2024 جىلى قازاقستاننىڭ رەسەي ەكونوميكاسىنا تٸكەلەي ينۆەستيتسييالارى شامامەن $1,1–1,3 ملرد قۇرادى, ال جيناقتالعان كاپيتال $6 ملرد-تان استى. سالىستىرۋ ٷشٸن: سول كەزەڭدە رەسەيدٸڭ قازاقستانعا تارتقان قارجىسى $4 ملرد-تان اسىپ, جالپى جيناقتالعان كٶلەم $26–27 ملرد-قاجەتتٸ, ياعني تٶرت ەسەگە جۋىق كٶپ. دەگەنمەن قازاقستان كاپيتالىنىڭ رەسەيدەگٸ ٶسۋ قارقىنى تۇراقتى: 2022 جىلى $900 ملن بولعان كٶلەم 2023 جىلى $1 ملرد-قا جەتٸپ, 2024 جىلى وسى مەجەدەن جوعارى دەڭگەيدە ساقتالدى.
ينۆەستيتسييالاردىڭ سالالىق قۇرىلىمى
نەگٸزگٸ قارجى قۇيۋ باعىتتارى مىنالار بولدى:
• ٶنەركەسٸپ جەنە مەتاللۋرگييا - قازاقستاندىق ينۆەستيتسييالاردىڭ 50%-ىنا دەيٸن;
• قارجى قىزمەتتەرٸ مەن كٶلٸك - شامامەن 20%;
• ساۋدا جەنە جىلجىمايتىن مٷلٸك - 15%-عا دەيٸن;
• ەنەرگەتيكا, حيمييا جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى - قالعان 15%.
ەرەكشە نازار بٸرلەسكەن ٶندٸرٸستٸك جەنە ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارعا اۋدارىلۋدا. ولاردىڭ قاتارىندا قۇبىر جەنە تەمٸرجول توراپتارى, لوگيستيكالىق تەرمينالدار مەن سەرۆيستٸك الاڭدار بار.
مىسالدار مەن جوبالار
ٶنەركەسٸپتٸك جەنە شيكٸزات سەكتورلارى
قازاقستاندىق ۇلتتىق كومپانييا «قازمۇنايگاز»رەسەيدەگٸ مۇناي-گاز ٶندٸرۋ جٶنٸندەگٸ بٸرلەسكەنجوبالاردا ٷلەسكە يە بولىپ, ەكسپورتتىق نارىقتارعا كٶمٸرسۋتەكتەردٸ جەتكٸزەتٸن قۇبىر جەلٸلەرٸن دامىتۋعا قاتىسۋدا.
سونىمەن قاتار ٸرٸ قازاقستاندىق اگروحولدينگتەر رەسەيدٸڭ وڭتٷستٸك ايماقتارىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمىن ساتىپ الۋ جەنە سالۋ جۇمىستارىنا بەلسەندٸ قاتىسۋدا. بۇل جوبالار استىق ساقتاۋ قويمالارىن قۇرۋدى, سونداي-اق ٷشٸنشٸ ەلدەرگە ەكسپورتتىق جەتكٸزٸلٸمدەردٸ قامتاماسىز ەتۋدٸ قامتيدى. مۇنداي قادامدار ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن نىعايتىپ, ساۋدا اعىندارىن ەرتاراپتاندىرۋعا ىقپال ەتەدٸ.
قارجى سەكتورى
Halyk Group قارجى توبى («حالىق» بانكٸ) رەسەيدەەنشٸلەس كومپانييالار جەلٸسٸن بەلسەندٸ تٷردە دامىتىپكەلەدٸ. ول جەكە تۇلعالارعا دا, كورپوراتيۆتٸك كليەنتتەرگەدە بانك جەنە ساقتاندىرۋ قىزمەتتەرٸن ۇسىنىپ, قازاقستاندىق كاپيتالدىڭ رەسەي قارجى نارىعىنداعىقاتىسۋىن كەڭەيتۋدە.
ينفراقۇرىلىم, لوگيستيكا جەنە كٶلٸك
قازاقستاندىق كومپانييالار رەسەيدٸڭ شەكارالاس ايماقتارىندا لوگيستيكالىق ورتالىقتار مەن قويماكەشەندەرٸنە ينۆەستيتسييا قۇيۋدا. مۇنداي جوبالار قىتاي, قازاقستان جەنە ەۋروپا اراسىنداعى ترانزيتتٸ رەسەياۋماعى ارقىلى جەڭٸلدەتۋگە جەنە وڭتايلاندىرۋعا ماڭىزدى رٶل اتقارادى. سەتتٸ كووپەراتسييا مىسالدارىنا تەمٸرجول تەرمينالدارىن بٸرلەسٸپ باسقارۋ جەنە مۋلتيمودالدى كٶلٸك باعىتتارىن دامىتۋ جاتادى. بۇلبٷكٸل ەۋرازييا كەڭٸستٸگٸنٸڭ ترانزيتتٸك ەلەۋەتٸن ارتتىرۋعاىقپال ەتەدٸ.
جوعارى تەحنولوگييالار, قارجى جەنە جىلجىمايتىنمٷلٸك
مەسكەۋ مەن سانكت-پەتەربۋرگتە قازاقستاننىڭ ٸرٸتەلەكوممۋنيكاتسييالىق جەنە IT-كومپانييالارىنىڭ ٶكٸلدٸكتەرٸ اشىلدى. ولار تسيفرلىق سەرۆيستەردٸ, سونداي-اق بٸرلەسكەن fintech جەنە insuretech شەشٸمدەرٸنٸلگەرٸلەتۋدە.
قازاقستاندىق ينۆەستيتسييالىق قورلار كوممەرتسييالىق جىلجىمايتىن مٷلٸك جوبالارىنا دا قاتىسۋدا: بيزنەس-ورتالىقتار, تۇرعىن ٷي كەشەندەرٸ جەنە ساۋدا ويىن-ساۋىقنىساندارى سالىنۋدا. بۇل دەستٷرلٸ سالالاردان تىسينۆەستيتسييالاردىڭ ەرتاراپتاندىرىلعانىن كٶرسەتەدٸ.
رەسەي نارىعىنا دەگەن قىزىعۋشىلىق ٶڭٸرلٸك دەڭگەيدە دە ارتىپ كەلەدٸ: 2024 جىلى قازاقستاندىق بيزنەس-ميسسييالارمەسكەۋدە, سانكت-پەتەربۋرگتە, سٸبٸردە جەنە پوۆولجەدەجۇمىس ٸستەپ, جاڭا الاڭدار مەن سەرۆيستٸك ورتالىقتاراشتى. ەرەكشە كٶڭٸل كٶلٸك-لوگيستيكالىق جوبالارعابٶلٸنۋدە. اتاپ ايتقاندا, قازاقستان رەسەي اۋماعىنداورنالاسقان «قۇرعاق پورتتى» دامىتۋعا قاتىسۋدا. بۇلنىسان سولتٷستٸك ەندٸك ماگيسترالٸن جەنە ترانسسٸبٸردٸقىتاي جەنە كاسپيي ايماعىمەن بايلانىستىرىپ, ەۋرازييالىق كٶلٸك جەلٸسٸنٸڭ نەگٸزگٸ ەلەمەنتتەرٸنٸڭ بٸرٸنەاينالاتىنى كٷتٸلۋدە.
ينتەگراتسييا جەنە سەنٸم فاكتورى
ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستاننىڭ رەسەيگەينۆەستيتسييالارىنىڭ ٶسۋٸ تەك بيزنەس مٷددەسٸمەن عاناەمەس, سونىمەن بٸرگە ساياسي-ەكونوميكالىق احۋالمەن دە بايلانىستى. ەسٸرەسە ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭدامۋى, كەدەرگٸلەردٸڭ الىنۋى جەنە بٸرلەسكەن جوبالاردىڭينستيتۋتسيونالدانۋى ماڭىزدى رٶل ويناۋدا.
قازاقستاننىڭ رەسەيدەگٸ ەلشٸسٸ داۋرەن اباەۆ اتاپٶتكەندەي, «جاڭا جوبالار تەك مەملەكەتتەرٸمٸزدٸڭەكونوميكاسىن ىنتالاندىرىپ قانا قويماي, سونىمەنقاتار حالىقارالىق بايلانىستاردى نىعايتىپ, بولاشاققاجاقسى سەرپٸن بەرەدٸ».
رەسەي تاراپى دا وڭ كٶزقاراس بٸلدٸرۋدە. رف-نىڭقازاقستانداعى ەلشٸسٸ الەكسەي بوروداۆكيننٸڭ ايتۋىنشا, ەگەر وفشورلىق يۋريسديكتسييالار ارقىلى كٸرگەن كاپيتالدىەسەپكە الساق, رەسەيدٸڭ قازاقستانعا قۇيعان جالپىينۆەستيتسييا كٶلەمٸ رەسمي دەرەكتەردەن ەكٸ ەسە جوعارىبولۋى مٷمكٸن. ال قازاقستاندىق بيزنەس, ديپلوماتتىڭسٶزٸنشە, «رەسەيگە بەلسەندٸ كٸرۋدە», بۇل ينۆەستيتسييالىقٷدەرٸستٸ «قوس باعىتتى كٶشە» تٷرٸندە قالىپتاستىرادى.
قورىتىندىلار
ينۆەستيتسييا كٶلەمٸندەگٸ ايتارلىقتاي ايىرماشىلىقتارعا قاراماستان, قازاقستان رەسەي نارىعىنداعىقاتىسۋىن كەڭەيتٸپ كەلەدٸ. ەلدەن كەلەتٸن سالىمدارٶنەركەسٸپكە, كٶلٸككە, قارجىعا, IT جەنە لوگيستيكاعاشوعىرلانعان, بۇل ەكٸ مەملەكەتتٸڭ ستراتەگييالىقمٷددەلەرٸنە سەيكەس كەلەدٸ.
كٶپپوليارلى ەلەم قالىپتاستىرا وتىرىپ, ەۋرازييالىقكٶلٸك جەنە ٶندٸرٸستٸك تٸزبەكتەر كٷشەيگەن جاعدايدا, مۇنداي جوبالار تەك ەكونوميكالىق ەمەس, سونىمەن قاتارەكٸجاقتى قاتىناستاردىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىراتىنگەوساياسي فاكتورعا اينالۋدا.
