دەپۋتات ەرلان سايىروۆ وليگارحتار اكتيۆتەردٸ قايتارۋ ٸسٸنە قالاي كەدەرگٸ كەلتٸرٸپ جاتقانىن, ۋكراينادا تۇراتىن, "بەسە" ارناسىنىڭ اۆتورى ايدوس سادىقوۆقا كٸمدەر قاستاندىق جاساۋى مٷمكٸن ەكەنٸن ايتتى, - دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ايدوس سادىقوۆ ۋكراينادا رەسمي بوسقىن مەرتەبەسٸن العان. ال 2023 جىلدىڭ قازان ايىندا سادىقوۆقا قازاقستاندا "ەلەۋمەتتٸك, ۇلتتىق, رۋلىق, تەكتٸك-توپتىق نەمەسە دٸني الاۋىزدىقتى قوزدىرعانى" ٷشٸن ٸزدەۋ جارييالانعان بولاتىن. جۋىردا وعان كيەۆتە شابۋىل جاسالدى. وقيعادان كەيٸن ايدوس سادىقوۆقا قاستاندىق جاسالۋىنا بيلٸكتٸ كٸنەلايتىندار كٶبەيگەن.
"ايدوس سادىقوۆتىڭ, بٸزدٸڭ وتانداسىمىزدىڭ تەزٸرەك جازىلىپ كەتۋٸنە تٸلەكتەسپٸز. ەربٸر وتانداسىمىزدىڭ ٶمٸرٸ بٸزگە ماڭىزدى. قايعىلى جاعدايعا كەلەتٸن بولساق, قازٸر اقپارات قۇرالدارىنىڭ بارلىعى جازىپ جاتىر. ەكٸ كٷدٸكتٸنٸڭ بٸرەۋٸ قازاقستاندا ۇستالدى. ۇستالعاندا ول قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا ٶزٸ كەلٸپ, تٷسٸنٸكتەمە بەردٸ. سودان كەيٸن ونى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ۋاقىتشا يزولياتورعا جاپتى دەگەن اقپارات بار. ەڭ نەگٸزگٸسٸ وسى قايعىلى جاعداي اقپارات قۇرالدارىنا شىققاننان كەيٸن پرەزيدەنت توقاەۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورگاندارىنا بۇل مەسەلەنٸ جان-جاقتى تەكسەرۋ جٶنٸندە تاپسىرما بەردٸ. ەكٸنشٸدەن, پرەزيدەنتتٸڭ كەڭەسشٸسٸ بەرٸك ۋەلي بۇل مەسەلەنٸڭ پرەزيدەنتتٸڭ ناقتى باقىلاۋىندا ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
قازٸر ٶتە كٷردەلٸ گەوساياسي جاعداي بولىپ جاتقاندىقتان, كەيبٸر سىرتقى گەوساياسي كٷشتەر وسى قايعىلى جاعدايدى ٶزٸنٸڭ مٷددەسٸنە پايدالانۋعا تىرىسىپ جاتادى. ٶيتكەنٸ قازاقستاننىڭ رەسەي مەن ۋكراينانىڭ اراسىنداعى جانجالعا بايلانىستى پرينتسيپتٸ پوزيتسيياسى كٶپتەگەن ەلگە ۇنامايدى. ول باتىسقا ۇنامايدى. نەگە? ٶيتكەنٸ قازاقستان باتىستىڭ سانكتسيياسىن قولدامايدى, بٸراق باتىستىڭ سانكتسيياسىن قازٸر ۇستانىپ وتىر, ساقتاپ وتىر.
سونىمەن بٸرگە, پرەزيدەنت توقاەۆ ۋكراينانىڭ تەرريتورييالىق تۇتاستىعىن قازاقستان تولىعىمەن مويىندايتىنىن بٸرنەشە رەت مەلٸمدەگەن بولاتىن. وسى جانجالدا قازاقستان بۇۇ پرينتسيپتەرٸن نەگٸزگە الىپ وتىر. ال كٶپتەگەن الپاۋىت مەملەكەت حالىقارالىق قۇقىق, ونىڭ ٸشٸندەگٸ بۇۇ پرينتسيپتەرٸنەن الشاقتاپ كەتكەن. حالىقارالىق لوگيكاعا سەيكەس كەلمەيتٸن پرينتسيپتەر پايدا بولىپ جاتىر. سوندىقتان قايعىلى جاعدايدى ەرتٷرلٸ كٷشتەر, مەملەكەتتەر قازاقستاندى وسى جانجالعا يتەرٸپ جٸبەرۋٸ ٷشٸن پايدالانىپ جاتقان تەرٸزدٸ. ەكٸنشٸ ٷلكەن مەسەلە, قازاقستاننىڭ ٸشٸندە ناقتى رەۆانشتىق كٷشتەر بار. ەكٸ مىسال كەلتٸرەيٸن. 2020 جىلعا دەيٸن ەۋروپادا جۋرناليستەرگە شابۋىل جاسالىپ, ولار قازا تاپقان. سوندا اقپارات قۇرالدارى, ەرتٷرلٸ حالىقارالىق ۇيىمدار "بيلٸك ۇيىمداستىردى" دەپ قاۋەسەت جٸبەردٸ. تەرگەۋ اياقتالعاننان كەيٸن ەكەۋٸنٸڭ دە ارتىندا وليگارحييالىق توپتار تۇرعانى انىقتالدى. ...قازٸر بٸر-اق رەسمي تٷسٸنٸكتەمە بار: ەكٸنشٸ كٷدٸكتٸگە بايلانىستى. ول بەس جىل بۇرىن قازاقستاننىڭ ٸشكٸ ٸستەر ورگاندارىنان جۇمىستان كەتكەن. سوندىقتان بۇل مەسەلەدە رەسمي تٷسٸنٸكتەمەنٸ عانا باسشىلىققا الۋىمىز كەرەك. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى بۇل تەرگەۋدٸ اشىق, تٷسٸنٸكتٸ جٷرگٸزۋٸ كەرەك. ٶيتكەنٸ مەسەلە ٶتە كٷردەلٸ, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق دەرەجەدەگٸ بەدەلٸنە بايلانىستى بولىپ وتىر. تەرگەۋ جۇمىستارىنىڭ اشىق جٷرگٸزٸلۋٸن مەجٸلٸستٸڭ دەپۋتاتتارى باقىلاۋىندا ۇستايدى. بۇل - پرەزيدەنتتٸڭ ناقتى تاپسىرماسى. تاعى بٸر مەسەلە بار, قازاقستاننىڭ ٸشٸندەگٸ وليگارحييالىق توپتار كەي كەزدەرٸ تٷسٸنٸكسٸز جاعدايدى بيلٸكتٸ ەلسٸرەتۋ ٷشٸن پايدالانۋعا مٷددەلٸ", - دەدٸ سايىروۆ Abay Live ارناسىنا.
سونىمەن قاتار, دەپۋتات دەل وسى وليگارحييالىق توپتار قازٸر قالاي ەرەكەت ەتٸپ جاتقانىن ايتتى.
"2019 جىلعا دەيٸن قازاقستاننىڭ ٷكٸمەتٸ نازارباەۆتىڭ جانۇياسى مەن ٸرٸ وليگارحييالىق توپتاردىڭ عانا مٷددەسٸنە ەكونوميكالىق شەشٸمدەردٸ قابىلداپ وتىرعان. ول انىق. مىسال ٷشٸن ەۆرازييالىق توپ, قازتسينك, باسقا دا كومپانييالار 5 جىلدىڭ ٸشٸندە 8,2 تريلليون ديۆيدەند العان. ال ٷكٸمەت سودان ديۆيدەند الدى ما, المادى ما?! ول بەلگٸسٸز. ...قازٸر قازاقستانعا كاپيتالدى قايتارۋ پروتسەسٸ جٷرٸپ جاتىر. ونىڭ اياسىندا بٷكٸل وليگارحتىڭ مەنشٸگٸنٸڭ بەرٸ تەكسەرۋدەن ٶتٸپ جاتىر. ونىڭ قايسى امان-ەسەن ٶتەدٸ, قايسى ٶتپەيدٸ, ول دا بەلگٸسٸز. ٶيتكەنٸ ەدٸلەتتٸلٸكتٸ پرينتسيپتەرٸ بۇزىلعان. جاقىندا اتامقۇلوۆ دەگەن ازامات تيمۋر قۇلىباەۆتىڭ ٶزٸنەن 30 ملن دوللاردى بوپسالاعانى جٶنٸندە مەلٸمدەمە جاسادى. تيمۋر قۇلىباەۆ بۇرىن وليگارح دەۋشٸ ەدٸك, ەندٸ ناقتى قىلمىسكەر بولىپ شىقتى. ٶيتكەنٸ بوپسالاۋ دەگەن قىلمىس قوي. قازٸر پروكۋراتۋرا وسىمەن اينالىسىپ جاتىر. وسىنداي ٸستەر كٶپ. سوندىقتان وليگارحييالىق توپتار وسىنىڭ بەرٸن توقتاتقىسى كەلەدٸ. توقتاتۋدىڭ ەڭ راديكالدى باعىتى - بيلٸكتٸ ايىرباستاۋ", - دەدٸ دەپۋتات Abay Live ارناسىنا.
