2025 جىلدىڭ ٷشٸنشٸ توقسانىندا قىتاي قازاقستانعا تٸكەلەي ينۆەستيتسييا تارتۋ بويىنشا الدىڭعى ورىنعا شىقتى. وسىعان بايلانىستى ەل ەكونوميكاسى تەك قىتايلىق ينۆەستورلارعا تەۋەلدٸ دەگەن پٸكٸرلەر ايتىلا باستادى. الايدا قارجىگەر, Qazaq Expert Club ساراپشىسى ۆەنەرا جانالينا بۇل تۇجىرىممەن كەلٸسپەيدٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, قىسقامەرزٸمدٸ ديناميكا ەلدٸڭ ستراتەگييالىق ينۆەستيتسييالىق قۇرىلىمىن تولىق سيپاتتاي المايدى. بۇل تۋرالى ول Dalanews.kz رەداكتسيياسىنا بەرگەن سۇحباتىندا مەلٸمدەدٸ.
جانالينانىڭ پٸكٸرٸنشە, قازٸرگٸ جاھاندىق جاعدايدا ينۆەستيتسييا تارتۋ تەك سالىقتىق نەمەسە ەكٸمشٸلٸك جەڭٸلدٸكتەرمەن شەكتەلمەيدٸ. ينۆەستورلار ٷشٸن ەڭ ماڭىزدىسى – بيزنەس جٷرگٸزۋ ەرەجەلەرٸنٸڭ تۇراقتىلىعى مەن ۇزاقمەرزٸمدٸ سەنٸم.
“ەلەمدٸك تەجٸريبە كٶرسەتكەندەي, ۇزاقمەرزٸمدٸ ينۆەستورلار ەڭ الدىمەن سالىقتىق ارتىقشىلىقتاردى ەمەس, جوبانىڭ بٷكٸل كەزەڭٸندە شارتتاردىڭ ٶزگەرمەيتٸنٸنە كەپٸلدٸك بەرەتٸن "سەنٸمدٸ" ساتىپ الادى. بۇل تۇرعىدا سينگاپۋر مەن بٸرٸككەن اراب ەمٸرلٸكتەرٸ ٷلگٸ بولا الادى. بٸرٸ زاڭ ٷستەمدٸگٸ مەن قۇقىقتىق تۇراقتىلىققا, ەكٸنشٸسٸ ۇزاقمەرزٸمدٸ رەزيدەنتتٸك پەن ينۆەستورلار ٷشٸن قورعالعان كەلٸسٸمدەرگە سٷيەنگەن”, - دەيدٸ ول.
ساراپشى ينۆەستيتسييالىق كليماتتى جاقسارتۋ ٷشٸن ەڭ الدىمەن قۇقىقتىق ايقىندىق قاجەت ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, ينۆەستور ٷشٸن سالىق مٶلشەرلەمەسٸنەن گٶرٸ رەسٸمدەردٸڭ تٷسٸنٸكتٸ بولۋى جەنە مەنشٸك قۇقىعىنىڭ ناقتى قورعالۋى ماڭىزدى.
“زاڭنامانىڭ جيٸ ٶزگەرۋٸ مەن ەكٸۇشتى رەتتەۋ ينۆەستور ٷشٸن تەۋەكەلدٸ ارتتىرىپ, كاپيتال قۇنىن قىمباتتاتادى. نيدەرلاندى مەن سينگاپۋردە رۇقسات بەرۋ جەنە سوت جٷيەلەرٸنٸڭ جوعارى دەڭگەيدە بولجامدى جۇمىس ٸستەۋٸ وسىنىڭ ەتالونى رەتٸندە جيٸ اتالادى. ال زاڭنامانىڭ جيٸ ٶزگەرۋٸ, كەلٸسۋ رەسٸمدەرٸنٸڭ سوزىلۋى مەن رەگۋلياتورلىق تٷسٸندٸرۋلەردٸڭ ەكٸۇشتىلىعى كاپيتال قۇنىن ارتتىرىپ, بٸرقاتار جوبانى ەكونوميكالىق تۇرعىدان تيٸمسٸز ەتەدٸ”, - دەپ قوستى ول.
ساراپشى دامىعان ەلدەر تەجٸريبەسٸنە توقتالىپ, مەملەكەت پەن جەكە سەكتور اراسىنداعى تەۋەكەلدەردٸ ەدٸل بٶلۋ تەتٸكتەرٸنٸڭ ماڭىزىن اتاپ ٶتتٸ. مەسەلەن, گەرمانييادا ينۆەستورلار تەۋەكەلٸ كرەديتتٸك جەنە كەپٸلدٸك قۇرالدار ارقىلى ازايتىلسا, كانادا مەن اۆسترالييادا مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك پەن جوبالىق قارجىلاندىرۋ كەڭٸنەن قولدانىلادى.
سونىمەن قاتار ساراپشى مەملەكەتتٸڭ باقىلاۋشى ەمەس, بيزنەسكە قىزمەت كٶرسەتەتٸن سەرٸكتەسكە اينالۋى قاجەت ەكەنٸن ايتتى.
“وڭتٷستٸك كورەيا مەن دۋبايدا “بٸر تەرەزە” قاعيداتى مەن ٸرٸ ينۆەستورلارعا جەكە مەنەدجەرلەر بەكٸتۋ ترانزاكتسييالىق شىعىنداردى ازايتىپ, سەنٸمدٸ ارتتىردى. ال جوبالاردىڭ اشىقتىعى مەن ەكولوگييالىق تالاپتاردىڭ الدىن الا بەلگٸلەنۋٸ ەلەۋمەتتٸك تەۋەكەلدەردٸ تٶمەندەتەدٸ”, - دەدٸ ول.
قىتاي ينۆەستيتسييالارىنا قاتىستى قوعامداعى الاڭداۋشىلىققا توقتالعان جانالينا سينوفوبييالىق كٶڭٸل كٷي كٶبٸنە اقپاراتتىڭ جەتٸسپەۋٸنەن تۋىندايتىنىن ايتتى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, قىتاي كاپيتالىنىڭ قاي سالادا, قانداي فورماتتا جۇمىس ٸستەپ جاتقانى اشىق كٶرسەتٸلمەسە, قوعامدا قاۋەسەت پەن قورقىنىش كٷشەيە تٷسەدٸ.
"ينۆەستيتسييالاردىڭ ناقتى ەسەرٸ – جۇمىس ورىندارى, سالىق تٷسٸمٸ, ينفراقۇرىلىم – اشىق ايتىلعاندا, پٸكٸرتالاس ەموتسييادان دەرەككە كٶشەدٸ", – دەدٸ ساراپشى.
2025 جىلدىڭ ٷشٸنشٸ توقسانىندا قىتاي قازاقستانعا تٸكەلەي ينۆەستيتسييا تارتۋ بويىنشا الدىڭعى ورىنعا شىقتى. الايدا ساراپشى بۇل ٷردٸستٸ قىسقامەرزٸمدٸ ديناميكا رەتٸندە باعالادى.
“بۇل, نەگٸزٸنەن, قازاقستاندا جۇمىس ٸستەپ تۇرعان قىتاي كومپانييالارىنىڭ تابىسىن قايتا ينۆەستيتسييالاۋىمەن بايلانىستى. دەگەنمەن جيناقتالعان تٸكەلەي شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالار كٶلەمٸ بويىنشا ەلٸ دە نيدەرلاند, رەسەي جەنە اقش كٶش باستاپ تۇر”, - دەدٸ ول.
ال قىتايدىڭ تازا ينۆەستيتسييالىق اعىنى شامامەن 1 ملرد دوللاردى قۇراپ, كٶلٸك, ٶنەركەسٸپ جەنە “جاسىل” ەنەرگەتيكا سالالارىنداعى جوبالاردىڭ بەلسەندٸ دامىپ جاتقانىن اڭعارتادى.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, اقش پەن نيدەرلاندتان كاپيتالدىڭ ۋاقىتشا كەتۋٸ ديۆيدەندتٸك تٶلەمدەرمەن بايلانىستى, ال رەسەي بويىنشا قالىپتى ٶسٸم ساقتالعان.
“سوندىقتان قازاقستان تەك قىتاي ٷشٸن عانا تارتىمدى دەگەن پٸكٸر دۇرىس ەمەس. ەلدٸڭ ينۆەستيتسييالىق بازاسى كٶپۆەكتورلى بولىپ قالا بەرەدٸ. دەگەنمەن قازٸرگٸ قارقىن ساقتالسا, قىتاي الداعى جىلدارى جيناقتالعان ينۆەستيتسييالار كٶلەمٸ بويىنشا كٶشباسشىلار قاتارىنا شىعۋى مٷمكٸن”, – دەدٸ ۆەنەرا جانالينا.
قورىتىندىلاي كەلە, ساراپشى ينۆەستيتسييالىق احۋالدى جاقسارتۋ ۋاقىتشا جەڭٸلدٸكتەرگە ەمەس, تۇراقتى ەرەجەلەرگە نەگٸزدەلۋٸ تيٸس ەكەنٸن ايتتى.
“ينۆەستورلار ٷشٸن ەڭ ماڭىزدىسى – ەرەجەلەردٸڭ ٶزگەرمەۋٸ, قۇقىق قولدانۋدىڭ ساپاسى جەنە ادامي كاپيتال مەن ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋى. وسىلار بولعاندا عانا ۇزاقمەرزٸمدٸ ينۆەستيتسييالار كەلەدٸ”, - دەدٸ ول.
