ەلٸمٸزدەگٸ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ بٸرنەشە دەڭگەيدەن تۇرادى: مەكتەپكە دەيٸنگٸ تەربيە, باستاۋىش, نەگٸزگٸ ورتا, ورتا (جالپى ورتا نە تەحنيكالىق-كەسٸپتٸك), ورتا بٸلٸمنەن كەيٸنگٸ (كوللەدج) جەنە جوعارى, سونداي-اق جوعارى وقۋ ورنىنان كەيٸنگٸ بٸلٸم. قر «بٸلٸم تۋرالى» زاڭىنىڭ 8-بابىنا سەيكەس, ورتا بٸلٸم الۋ – مٸندەتتٸ, ال تەگٸن ورتا بٸلٸم الۋ – ەر ازاماتتىڭ قۇقىعى.
ورتا بٸلٸمدٸ اياقتاعان سوڭ تٷلەك نە كوللەدجدە كەسٸبي بٸلٸم الىپ, ماماندىق يگەرەدٸ, نە ۇلتتىق بٸرىڭعاي تەستٸلەۋ (ۇبت) ارقىلى جوعارى وقۋ ورنىنا قۇجات تاپسىرادى. بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنٸڭ كٶپساتىلى قۇرىلىمى – قازاقستاننىڭ 2023–2029 جىلدارعا ارنالعان بٸلٸم بەرۋ دامۋ تۇجىرىمداماسىندا بەكٸتٸلگەن.
مەملەكەتتٸك گرانت بٶلۋ تەرتٸبٸ جەنە تالاپتارى قانداي?
«ەلٸمٸزدە 800-دەن استام كوللەدج بار, ولاردىڭ 500-دەن استامى – مەملەكەتتٸك. 2024 جىلى 125 مىڭنان استام ستۋدەنت تەحنيكالىق جەنە كەسٸپتٸك بٸلٸمدٸ تەگٸن نەگٸزدە الىپ جاتىر», دەپ حابارلادى وقۋ-اعارتۋ مينيسترلٸگٸ.
مەملەكەت تەحنيكالىق جەنە جۇمىسشى ماماندىقتارىنا باسىمدىق بەرٸپ وتىر – بۇل تۋرالى عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترٸ ساياسات نۇربەك بٸرنەشە رەت اتاپ ٶتكەن.
جوعارى وقۋ ورنىنا تٷسۋ ٷشٸن تالاپكەرلەر ۇبت تاپسىرادى. ۇبت ٶتكٸزۋ جەنە گرانت بەرۋ رەسٸمدەرٸن ۇلتتىق تەستٸلەۋ ورتالىعى (ۇتو) ٷيلەستٸرەدٸ. ۇتو دەرەگٸ بويىنشا, 2023 جىلعى نەگٸزگٸ ۇبت-دا 166 مىڭنان استام تالاپكەر قاتىسىپ, 305 مىڭ تەست تاپسىردى.
«مەملەكەتتٸك گرانتتار ۇبت بالدارى نەگٸزٸندە كونكۋرس ارقىلى بٶلٸنەدٸ. 2023 جىلى 88 203 گرانت بٶلٸنسە, 2024 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش 73 061 گرانتتى قۇرادى», دەپ مەلٸمدەدٸ عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترلٸگٸ. گرانت كونكۋرسىنا تەك شەكتٸ باللدان جوعارى جيناعان تالاپكەرلەر قاتىسا الادى. شەكتٸ باللدار مينيسترلٸك بۇيرىعىمەن جىل سايىن انىقتالادى.
ۇبت مەن كونكۋرس نەتيجەلەرٸنٸڭ رٶلٸ
ۇبت –ٷكٸمەت پەن وقۋ-اعارتۋ مينيسترلٸگٸ بەكٸتكەن بٸرىڭعاي فورمات. بۇل تەستٸلەۋدٸڭ نەتيجەلەرٸ – جوعارى وقۋ ورنىنا تٷسۋ مەن گرانت الۋ مٷمكٸندٸگٸنە تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ. ۇتو ديرەكتورى رۋسلان ەمەلباەۆتىڭ مەلٸمەتٸنشە, سوڭعى جىلدارى ەدٸلدٸكتٸ ساقتاۋ ٷشٸن ەر تالاپكەرگە ۇبت-نى ەكٸ رەت تاپسىرۋ مٷمكٸندٸگٸ بەرٸلگەن, ال كونكۋرستا ەڭ جوعارى بالل ەسەپكە الىنادى.
ر. ەمەلباەۆتىڭ ايتۋىنشا, «تەستٸلەۋ كەزٸندەگٸ باقىلاۋ كٷشەيتٸلگەن: پروكتورينگ, ۆيدەواۋديت, بەت-ەلپەت تانۋ تەحنولوگييالارى ەنگٸزٸلگەن. بۇل ۇبت-نىڭ اشىق ەرٸ ەدٸل ٶتۋٸنە جاعداي جاسايدى».
گرانتقا تالاس نەمەسە بٸلٸم سىناعى ەدٸل مە?
عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترلٸگٸنٸڭ حابارلاۋىنشا, گرانتتاردىڭ 35-40 پايىزىن عانا تالاپكەرلەر ۇتىپ الادى, قالعاندارى اقىلى وقۋعا تٷسەدٸ. سوندىقتان بەسەكە جوعارى.
ساياسات نۇربەكتٸڭ ايتۋىنشا, «گرانت بٶلۋ پروتسەسٸ تولىعىمەن تسيفرلاندىرىلعان, ادامي فاكتور ارالاسپايدى. بارلىق شەشٸم اۆتوماتتاندىرىلعان جٷيە ارقىلى ۇبت باللى نەگٸزٸندە قابىلدانادى». سونىمەن قاتار, گرانت بٶلۋدە اۋىل جاستارىنا ارنالعان ارنايى كۆوتالار بار, بۇل مينيسترلٸك بۇيرىعىمەن بەلگٸلەنگەن. 2023 جىلى پەداگوگيكالىق, اۋىل شارۋاشىلىعى جەنە تەحنيكالىق ماماندىقتارعا گرانتتاردىڭ 35 پايىزى اۋىل جاستارىنا بەرٸلدٸ.
تەرتٸپ بۇزۋشىلارعا قاتىستى دا ناقتى شارالار قولدانىلۋدا. 2023 جىلى ۇتو دەرەگٸ بويىنشا 100-دەن استام تالاپكەر تەست تاپسىرۋ مٷمكٸندٸگٸنەن ايىرىلىپ قالدى, سەبەبٸ ەمتيحان كەزٸندە رۇقسات ەتٸلمەگەن قۇرالداردى پايدالانعان.
بٸلٸم بەرۋ ساپاسى مەن ەڭبەك نارىعىنىڭ بايلانىسى كٶڭٸل كٶنشٸتە مە?
ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸ مەلٸمەتٸنشە, جوعارى وقۋ ورنىن بٸتٸرگەندەردٸڭ 30 پايىزى ماماندىعى بويىنشا جۇمىس ٸستەمەيدٸ. «جاستار پراكتيكاسى» جوباسى اياسىندا 2023 جىلى 26 مىڭنان استام تٷلەك ەڭبەكپەن قامتىلعان, بۇل – كەسٸبي بەيٸمسٸزدٸك پروبلەماسىنىڭ بار ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ.
پەداگوگيكالىق باعىتتا وقىعان 35 مىڭنان استام تٷلەك مەكتەپكە جۇمىسقا ورنالاسپاعان. بۇل تۋرالى 2023 جىلى ساياسات نۇربەك پارلامەنتتە – دەپۋتاتتار الدىندا ەسەپ بەرۋ كەزٸندە ارنايى ايتىپ ٶتتٸ.
مينيستردٸڭ سٶزٸنە قاراعاندا, «2022 جىلدان باستاپ مەملەكەتتٸك تاپسىرىس ەڭبەك نارىعىنىڭ سۇرانىس بولجامىنا قاراي بٶلٸنٸپ كەلەدٸ». 2025 جىلى 77 مىڭ گرانتتىڭ 15 مىڭى – پەداگوگيكاعا, ال 20 مىڭعا جۋىعى تەحنيكالىق, ٸت جەنە مەديتسينا ماماندىقتارىنا بٶلٸنگەن.
مەملەكەتتٸك قولداۋ مەن ەلەۋمەتتٸك وسال توپتارعا قانداي مٷمكٸندٸكتەر بەرٸلگەن?
ەلەۋمەتتٸك وسال ساناتتاعى تالاپكەرلەرگە ارنالعان كۆوتا جٷيەسٸ قر ٷكٸمەتٸنٸڭ 2012 جىلعى №1119 قاۋلىسىمەن بەكٸتٸلگەن. 2023 جىلى:
- اۋىل جاستارىنا – 35%,
- كٶپبالالى وتباسىلاردان شىققان بالالارعا – 5%,
- اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك الۋشى وتباسىلاردان شىققاندارعا – 5%,
- مٷگەدەكتٸگٸ بارلارعا – 10%,
- جەتٸم بالالارعا – 1%,
- قانداستارعا – 4% گرانت كۆوتاسى بٶلٸندٸ.
سونداي-اق گرانت يەگەرلەرٸنە مەملەكەتتٸك ستيپەندييا بەرٸلەدٸ: مەملەكەتتٸك شەكٸرتاقى مٶلشەرٸ 2024 جىلى 40 400 تەڭگە بولسا, ەلەۋمەتتٸك ساناتتارعا 66 000 تەڭگەگە دەيٸن كٶتەرٸلدٸ.
«سەرپٸن» باعدارلاماسى – وڭتٷستٸك ٶڭٸر جاستارىن ەڭبەك كٷشٸ تاپشى ايماقتارعا تارتۋدىڭ تەتٸگٸ. قر ٷكٸمەتٸنٸڭ 2014 جىلعى قاۋلىسىمەن بەكٸتٸلگەن بۇل جوبا اياسىندا جىل سايىن 5 مىڭعا جۋىق گرانت بٶلٸنەدٸ. باعدارلاما جايلى تولىق مەلٸمەتتٸ serpin.kz پورتالىنان الۋعا بولادى.
عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترلٸگٸ, ۇلتتىق تەستٸلەۋ ورتالىعى, ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸ, ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسى سيياقتى رەسمي ورگانداردىڭ مەلٸمەتتەرٸنە سٷيەنسەك, مەملەكەتتٸك بٸلٸم بەرۋ جەنە گرانت ساياساتى جىل سايىن دامىپ, جاستارعا تەڭ مٷمكٸندٸك بەرۋگە باعىتتالعان. جوعارى بٸلٸم بەرۋ مەن گرانت الۋ ٷدەرٸستەرٸ بارىنشا ەدٸل جەنە اشىق بولۋىنا كٷش سالىنۋدا. دەگەنمەن, جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ, ماماندىقتاردىڭ ٶزەكتٸلٸگٸ جەنە وقۋ ساپاسى مەسەلەلەرٸ كٷن تەرتٸبٸنەن تٷسپەۋٸ تيٸس.
