قازاقستاندا زاڭسىز يەمدەلگەن اكتيۆتەر مەن قاراجاتتى مەملەكەتكە قايتارۋ ٷدەرٸسٸ جٷرٸپ جاتىر. 2023 جىلدىڭ شٸلدە ايىندا قابىلدانعان ارنايى زاڭ اياسىندا كەيٸنگٸ بٸر جارىم جىلدا ەلگە قۇنى تريلليون تەڭگەدەن اساتىن مٷلٸك پەن قاراجات قايتارىلعان. قازٸر اتالعان قارجىنىڭ ەل يگٸلٸگٸنە قالاي جۇمسالىپ جاتقانى بەلگٸلٸ بولدى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
Jibek Joly ارناسى وسى جايتقا قاتىستى شولۋ جاسادى.
اكتيۆتەردٸ قايتارۋ پروتسەسٸ ەكٸ باعىتتا جٷزەگە اسادى: ەرٸكتٸ جەنە مەجبٷرلٸ تٷردە. قايتارىلعان اكتيۆتەردٸڭ ٸشٸندە تەك قاراجات ەمەس, ٸرٸ كەن ورىندارى, تەمٸرجول جەنە ينفراقۇرىلىم نىساندارى, ەكٸمشٸلٸك عيماراتتار, قىمبات زەرگەرلٸك بۇيىمدار, شەتەلدەگٸ جەنە ەل ٸشٸندەگٸ ەليتالىق جىلجىمايتىن مٷلٸك بار.
جۋرناليست وسكار جەلۋدينوۆ قايتارىلعان اكتيۆتەرگە قاتىستى اتىشۋلى ٸستەردٸڭ بٸرٸن مىسالعا كەلتٸردٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, «اتامەكەن» ۇكپ بۇرىنعى باسشىسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ كەسٸپكەر قايرات بورانباەۆتان قىلمىستىق ٸستٸ جابۋ ٷشٸن 90 ميلليون دوللار پارا سۇراعان. نەتيجەسٸندە مىرزاحمەتوۆ ۇستالىپ, 5,5 جىلعا سوتتالدى. ال بورانباەۆ ٶز كەزەگٸندە قۇنى جٷزدەگەن ميلليون دوللارلىق اكتيۆتەرٸن, كومپانييالارى مەن جىلجىمايتىن مٷلكٸن مەملەكەتكە ەرٸكتٸ تٷردە قايتارۋعا مەجبٷر بولدى.
مۇنداي قادامعا بارعان جالعىز بورانباەۆ ەمەس. قايرات ساتىبالدى دا مەملەكەتپەن كەلٸسٸمگە كەلٸپ, ەلگە 1,5 ميلليارد دوللاردان استام اكتيۆٸن ٶتكٸزگەن. ونىڭ ٸشٸندە 230 ميلليون دوللارعا باعالاناتىن اسىل تاستار مەن زەرگەرلٸك بۇيىمدار بار.
باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى عابيت سادىربەكوۆ كەيٸنگٸ بٸر جارىم جىل ٸشٸندە ەلگە جالپى سوماسى 1 تريلليون تەڭگەدەن استام اكتيۆتەر قايتارىلعانىن اتاپ ٶتتٸ.
"قازٸردٸڭ ٶزٸندە ناقتى 770 ميلليارد تەڭگە ەل بيۋدجەتٸنە تٷستٸ. ونىڭ 667 ميلليارد تەڭگەسٸ اقشالاي تٷردە ارنايى شوتتارعا اۋدارىلسا, 103 ميلليارد تەڭگەسٸ مٷلٸك رەتٸندە قايتارىلد", – دەدٸ ول.
سادىربەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, كەيبٸر ازاماتتار اكتيۆتەردٸ قايتارىپ قانا قويماي, ەل ەكونوميكاسىنا قوسىمشا ينۆەستيتسييا سالۋعا دا كەلٸسكەن. بٷگٸندە جالپى كٶلەمٸ 5,2 تريلليون تەڭگە بولاتىن ينۆەستيتسييالىق كەلٸسٸمدەرگە قول قويىلعان. بۇل ينۆەستيتسييالار تاۋ-كەن, مەتاللۋرگييا جەنە ەنەرگەتيكا سالالارىنا باعىتتالماق.
سونىمەن قاتار قايتارىلعان قاراجاتتىڭ بٸر بٶلٸگٸ – 120 ميلليارد تەڭگە ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار جوبالارعا جۇمسالىپ جاتىر. بۇل قاراجاتقا ەلدٸڭ ەر ٶڭٸرٸندە مەدەني-اعارتۋ ورتالىقتارى, ەلەۋمەتتٸك مەكەمەلەر مەن مۇقتاج وتباسىلارعا ارنالعان تۇرعىن ٷيلەر سالىنادى.
قايتارىلعان اكتيۆتەردٸ باسقارۋ كومپانيياسىنىڭ باس ديرەكتورى قۋانىشبەك مۇقاشتىڭ ايتۋىنشا, قايتارىلعان بارلىق مٷلٸك e-khozna پورتالى ارقىلى اشىق اۋكتسيوندار ارقىلى ساتىلادى.
"بٸزدٸڭ ماقساتىمىز – قايتارىلعان اكتيۆتەردٸ مەملەكەت اتىنان قابىلداپ, نارىقتاعى ەڭ تيٸمدٸ باعامەن ساتۋ. اۋكتسيوننان تٷسكەن قاراجات ارنايى مەملەكەتتٸك قورعا اۋدارىلىپ, ەلەۋمەتتٸك ماقساتتا جۇمسالادى", – دەيدٸ ول.
باس پروكۋراتۋرانىڭ مەلٸمەتٸنشە, بٷگٸنگە دەيٸن ٷكٸمەت قايتارىلعان قارجى ەسەبٸنەن 330-عا جۋىق ەلەۋمەتتٸك جوباعا 240 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى بٶلگەن.
"قازٸرگٸ ۋاقىتتا اۋىلدى جەرلەردە 162 مەديتسينالىق امبۋلاتورييا مەن فەلدشەرلٸك-اكۋشەرلٸك پۋنكت سالىنىپ جاتىر. بۇدان بٶلەك, 159 ەلدٸ مەكەندٸ تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتەتٸن نىسانداردىڭ قۇرىلىسى قارقىندى جٷرۋدە. سونداي-اق, بٸلٸم جەنە سپورت سالاسىندا دا 12 ەلەۋمەتتٸك نىساننىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانعان", – دەيدٸ باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى.
ٶز كەزەگٸندە دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-مينيسترٸ تيمۋر مۇراتوۆ كەيٸنگٸ ەكٸ جىلدا مەديتسينا سالاسىنا 97,7 ميلليارد تەڭگە جۇمسالعانىن جەتكٸزدٸ.
"پرەزيدەنتتٸڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس اۋىل مەديتسيناسى سالاسىن جاڭعىرتۋ جوباسى قارقىندى جٷزەگە اسۋدا. 145 فەلدشەرلٸك پۋنكت, دەرٸگەرلٸك امبۋلاتورييالار مەن مەديتسينالىق پۋنكتتەردٸڭ قۇرىلىسى باستالدى. سونىمەن قاتار, 32 اۋداندىق اۋرۋحانا جاڭارتىلىپ, زاماناۋي قۇرىلعىلارمەن جابدىقتالادى", – دەدٸ ۆيتسە-مينيستر.
قازٸرگە دەيٸن قايتارىلعان اكتيۆتەر حالىقتىڭ ناقتى ەلەۋمەتتٸك قاجەتتٸلٸكتەرٸنە جۇمسالىپ, كٶپتەگەن ماڭىزدى ەلەۋمەتتٸك جوبالاردى ٸسكە اسىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرۋدە. ال الداعى ۋاقىتتا بۇل باعىتتاعى جۇمىستار ودان ەرٸ جالعاسىپ, ەل ەكونوميكاسى مەن ەلەۋمەتتٸك سالاسىن دامىتۋعا قوسىمشا سەرپٸن بەرمەك.
ايتا كەتەيٸك, بۇعان دەيٸن ەكونوميست ماقسات حالىق ەلدەن شىعارىلعان كاپيتالدىڭ تەك 3%-ى عانا قايتارىلعانىن اتاپ ٶتكەن ەدٸ.
ونىڭ ايتۋىنشا, تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى قازاقستاننان سىرتقا شىعارىلعان كاپيتالدىڭ كٶلەمٸ شامامەن 100 تريلليون تەڭگەنٸ قۇرايدى.
"الايدا بٷگٸنگە دەيٸن قايتارىلعان اكتيۆ كٶلەمٸ بار بولعانى 3 تريلليون تەڭگە, بۇل جالپى سومانىڭ نەبەرٸ 3 پايىزىن عانا قۇرايدى", - دەيدٸ ول.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل كٶرسەتكٸش ەلدەن زاڭسىز شىعارىلعان قاراجاتتى قايتارۋ پروتسەسٸنٸڭ ٶتە باياۋ جٷرٸپ جاتقانىن كٶرسەتەدٸ. ونىڭ سٶزٸنشە, شەتەل اسقان اكتيۆتەردٸ ەلگە قايتارۋ ٷشٸن ناقتى ەرٸ تيٸمدٸ مەحانيزمدەر قاجەت.
