پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ينۆەستيتسييالىق احۋالدى جاقسارتۋ جٶنٸندەگٸ كەڭەستٸڭ وتىرىسىندا قازاقستان ٷكٸمەتٸ مەن حالىقارالىق ٸسكەر توپتار اراسىنداعى ٶزارا ٸس-قيمىلدى نىعايتۋ مەسەلەلەرٸ تالقىلاندى, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
سونداي-اق تسيفرلاندىرۋ جەنە جاساندى ينتەللەكت سالالارىنداعى ينۆەستيتسييالىق مٷمكٸندٸكتەر قارالدى.
جيىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا كونستيتۋتسيياسىنىڭ كٷشٸنە ەنۋٸنە جەنە ينۆەستيتسييالىق ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋ ٷشٸن اشىلاتىن جاڭا مٷمكٸندٸكتەرگە نازار اۋدارىلدى.
«بٸزدٸڭ بٷگٸنگٸ كەزدەسۋٸمٸز ەلٸمٸز ٷشٸن تاريحي كەزەڭدە ٶتٸپ وتىر. پرەزيدەنتٸمٸز قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆتىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستان ٶزٸنٸڭ دامۋ جولىندا مٷلدە جاڭا دەۋٸرگە قادام باستى. جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان كونستيتۋتسييا ەدٸلەتتٸ جەنە وزىق قازاقستاندى قۇرۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى رەفورمالاردى جٷيەلٸ تٷردە جالعاستىرۋعا جول اشاتىن ناعىز ۇلت جارعىسىنا اينالدى. بٷگٸندە بٷكٸل قۇقىقتىق جٷيەنٸ قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. ونىڭ اياسىندا ەكونوميكانىڭ دەيەكتٸ ەرٸ ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ كٶزدەلٸپ وتىر», — دەپ اتاپ ٶتتٸ ولجاس بەكتەنوۆ.
كەڭەس وتىرىسىنا قاتىسۋشىلارعا 1 شٸلدە كٷنٸ جاڭا اتا زاڭ كٷشٸنە ەنگەننەن كەيٸن ەلٸمٸزدٸڭ جاڭا مەملەكەتتٸك-ساياسي تۇرپاتىن قالىپتاستىرۋ ٷدەرٸسٸ باستالعانى تۋرالى اقپارات بەرٸلدٸ. اتاپ ايتقاندا, جاڭا زاڭ شىعارۋشى ورگان – قۇرىلتاي سايلاۋى تاعايىندالىپ, جاڭا جوعارى كونسۋلتاتيۆتٸك ورگان – قازاقستان حالىق كەڭەسٸنٸڭ حاتشىلىعى قۇرىلدى. سونداي-اق جاڭا كونستيتۋتسييانىڭ كٷشٸنە ەنۋٸنە بايلانىستى كونستيتۋتسييالىق سوت بٸرقاتار جوعارى لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ بٸر رەتتٸك ٶكٸلەتتٸك مەرزٸمٸنە قاتىستى كونستيتۋتسييالىق نورمانى قولدانۋ جٶنٸندە تٷسٸندٸرمە بەردٸ. ولاردىڭ قاتارىندا پرەزيدەنت, كونستيتۋتسييالىق سوت تٶراعاسى مەن سۋديالارى, جوعارعى سوتتىڭ تٶراعاسى مەن باس پروكۋرور بار.
«كونستيتۋتسييالىق سوت ٶز شەشٸمٸمەن ناقتى ەرٸ دەل تٷسٸندٸرٸپ بەردٸ. اتاپ ايتقاندا, بٸر رەتتٸك ٶكٸلەتتٸك مەرزٸمگە قاتىستى نورما جاڭا كونستيتۋتسييا كٷشٸنە ەنگەننەن كەيٸن, ياعني بيىلعى 1 شٸلدەدەن باستاپ تيٸستٸ لاۋازىمدارعا تاعايىندالعان نەمەسە سايلانعان تۇلعالارعا عانا قولدانىلادى. قۇقىقتىق ايقىندىلىقتىڭ قامتاماسىز ەتٸلۋٸ ٸشكٸ جەنە سىرتقى اۋديتورييانى تولعاندىرعان بٸرقاتار مەسەلەنٸ كٷن تەرتٸبٸنەن الىپ تاستايدى. مەنٸڭ ويىمشا, بۇل ساياسي-قۇقىقتىق جٷيەنٸڭ تۇراقتىلىعى مەن بولجامدىلىعىنا ەرەكشە مەن بەرەتٸن ينۆەستورلار ٷشٸن دە يگٸلٸكتٸ قادام بولىپ وتىر», — دەپ اتاپ ٶتتٸ پرەمەر-مينيستر.
ولجاس بەكتەنوۆ, سونداي-اق پرەزيدەنتتٸك رەفورمالاردىڭ جۇرتشىلىق تاراپىنان جاپپاي قولداۋعا يە بولىپ جاتقانىن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ. سوڭعى ەلەۋمەتتٸك ساۋالناما نەتيجەلەرٸنە سەيكەس, ەل ازاماتتارىنىڭ 87%-دان استامى قازاقستاننىڭ دۇرىس باعىتتا دامىپ كەلە جاتقانىنا سەنٸمدٸ. بۇل حالقىمىزدىڭ جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقان اۋقىمدى رەفورمالاردىڭ ناقتى نەتيجەسٸن شىن مەنٸندە سەزٸنٸپ وتىرعانىن كٶرسەتەدٸ.
«پرەزيدەنتتٸڭ ساياسي باعىتىنا دەگەن قوعامدىق قولداۋ – رەفورمالاردى الداعى ۋاقىتتا دا تابىستى جٷزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورى. وسىلايشا, جاڭا كونستيتۋتسييالىق مودەل مەن ورنىقتى رەفورمالار باعىتى ەكونوميكامىزدى ودان ەرٸ جاڭعىرتۋعا, حالىقارالىق سەرٸكتەستٸك اياسىن كەڭەيتۋگە جەنە قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا بەرٸك نەگٸز بولىپ وتىر. قۇرمەتتٸ ەرٸپتەستەر, جاڭا كونستيتۋتسييا اياسىندا سٸزدەرمەن اراداعى قارىم-قاتىناسىمىز دا جاڭا دامۋ كەزەڭٸنە قادام باستى. ەلٸمٸزدە جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقان ساياسي جەنە ەكونوميكالىق رەفورمالار ۇزاقمەرزٸمدٸ ەرٸ ٶزارا تيٸمدٸ سەرٸكتەستٸكتٸ دامىتۋعا قۋاتتى سەرپٸن بەرەتٸنٸنە سەنٸمدٸمٸن», — دەدٸ پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ جيىنعا قاتىسۋشىلارعا.
وتىرىستا تسيفرلاندىرۋدى دامىتۋ جەنە جاساندى ينتەللەكتٸنٸ ەنگٸزۋ جٶنٸندەگٸ پروتسەستەر قارالدى, ولار بٷگٸندە ينۆەستيتسييا ٷشٸن كٷرەستە ەلدەردٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن انىقتاۋدا ماڭىزدى رٶلگە يە.
پرەزيدەنت جارلىعىمەن 2026 جىل قازاقستاندا تسيفرلاندىرۋ جەنە جاساندى ينتەللەكت جىلى بولىپ جارييالادى. مەسەلەن, جاڭا كونستيتۋتسيياعا ازاماتتاردىڭ تسيفرلىق قۇقىقتارى رەسمي تٷردە ەنگٸزٸلدٸ, 2029 جىلعا دەيٸنگٸ Digital Qazaqstan جالپىۇلتتىق ستراتەگيياسى بەكٸتٸلدٸ, تسيفرلىق كودەكس, «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭ, «كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. سونىمەن قاتار سەنٸمدٸ ترانسشەكارالىق دەرەكتەر الماسۋ ٷشٸن زاماناۋي رەتتەۋ تەتٸكتەرٸ ەنگٸزٸلۋدە, ولاردىڭ اراسىندا Cloud First Policy جەنە Data Embassy دا بار. «دٶو القابى» فلاگماندىق جوباسى اياسىندا قازاقستان Firebird AI-مەن جي-ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ بويىنشا $10 ملرد-قا كەلٸسٸم جاساستى. جالپى, وسى باعىتتاعى بيزنەس مەسەلەلەرٸن جەدەل شەشۋ ٷشٸن ٷكٸمەت جانىنداعى تسيفرلىق شتاب جۇمىس ٸستەيدٸ.
«قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆ تولىققاندى تسيفرلىق ەل قۇرۋ مٸندەتٸن قويىپ وتىر. تسيفرلىق ترانسفورماتسييا مەن جي-دٸ دامىتۋ – بٸز ٷشٸن تۇراقتى ەكونوميكالىق ٶسۋدٸڭ, مەملەكەتتٸك باسقارۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸن جەنە ازاماتتاردىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتٸ. بٸز شەتەلدٸك ەرٸپتەستەردٸڭ ەلٸمٸزدٸڭ ٸسكەرلٸك احۋالىن نىعايتۋعا قوسقان ٷلەسٸن جوعارى باعالايمىز. ٷكٸمەت ٶزارا تيٸمدٸ نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزۋ ٷشٸن بارلىق سالاداعى ينۆەستورلارمەن سىندارلى ديالوگكە اشىق», — دەپ اتاپ ٶتتٸ پرەمەر-مينيستر.
وتىرىس بارىسىندا قازاقستانداعى امەريكا ساۋدا پالاتاسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى دجەفف ەرليح, اقش-تىڭ قازاقستانداعى ەلشٸسٸ دجۋلي ستاففت جەنە بيزنەس ٶكٸلدەرٸ سٶز سٶيلەدٸ. دجۋلي ستاففت ەلدەر اراسىنداعى ساۋدا-ينۆەستيتسييالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جوعارى دەڭگەيٸن, سونداي-اق تسيفرلىق رەتتەۋ, بۇلتتى تەحنولوگييالاردى دامىتۋ, دەربەس دەرەكتەردٸ ٶڭدەۋ جەنە ترانسشەكارالىق دەرەكتەردٸ بەرۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٷكٸمەت پەن بيزنەس-قوعامداستىق اراسىنداعى اشىق ديالوگتٸڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ.
حالىقارالىق بيزنەس-قوعامداستىق اتىنان Baker McKenzie سەرٸكتەسٸ, AmCham تسيفرلاندىرۋ كوميتەتٸ كەڭەسٸنٸڭ مٷشەسٸ اندرەي يورش, Apple كومپانيياسىنىڭ ورتالىق ازييا, ارمەنييا, موڭعولييا بويىنشا مەملەكەتتٸك ساياسات جەنە مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن ٶزارا ٸس-قيمىل بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى ەدٸلحان قوپاباەۆ, Siemens Kazakhstan كومپانيياسىنىڭ باس ديرەكتورى ديياس اسانوۆ جەنە Honeywell كومپانيياسىنىڭ ورتالىق ازييا ەلدەرٸ بويىنشا پرەزيدەنتٸ ارتۋر نيگماتيانوۆ ۇسىنىستارىن ايتتى.
كومپانييا ٶكٸلدەرٸ تسيفرلىق كودەكستٸ ٸس جٷزٸندە جٷزەگە اسىرۋ, ونلاين-پلاتفورمالاردى رەتتەۋ, جارييا «بۇلتتى» شەشٸمدەردٸ دامىتۋ, دەربەس دەرەكتەردٸ قورعاۋ, كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك, جاساندى ينتەللەكتٸنٸ قولدانۋ, ٶنەركەسٸپ پروتسەستەرٸن تسيفرلاندىرۋ جەنە رەتتەۋ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ مەسەلەلەرٸن كٶتەردٸ.
اتالعان باعىتتا جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى جاساندى ينتەللەكت جەنە تسيفرلىق دامۋ ۆيتسە-مينيسترٸ عيززات بايتۇرسىنوۆ, سونداي-اق مەدەنيەت جەنە اقپارات بٸرٸنشٸ ۆيتسە-مينيسترٸ قانات ىسقاقوۆ پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
جيىن وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ قازاقستان ۇزاقمەرزٸمدٸ ينۆەستيتسييالار ٷشٸن اشىق ەرٸ بولجامدى ەل بولىپ قالا بەرەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. ٷكٸمەت ەل ەكونوميكاسىنىڭ تسيفرلىق ترانسفورماتسيياسىن تەرەڭدەتۋگە نيەتتٸ جەنە تسيفرلىق رەتتەۋدٸ جەتٸلدٸرۋ, پايدالانۋشىلاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ, يننوۆاتسييالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جەنە ينۆەستورلار ٷشٸن بولجامدى جاعدايلار جاساۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا بيزنەس-قوعامداستىقپەن ودان ەرٸ ٶزارا ٸس-قيمىلعا دايىن. جاۋاپتى مەملەكەتتٸك ورگاندارعا ايتىلعان ۇسىنىستار مەن ۇسىنىمداردى زەردەلەپ, ولاردى جۇمىس بارىسىندا ەسكەرۋ تاپسىرىلدى.
