جيرينوۆسكيي «جىندى» ەمەس…

جيرينوۆسكيي «جىندى» ەمەس…
6 شٸلدەدە رەسەيدە پۋشكين كٷنٸ ٶتتٸ. وسى كٷندٸ كەيبٸرەۋدٸڭ «پۋشكينگ» دەۋٸ نامىسقا تيٸپتٸ. بەرٸمٸز جىنسٷرەي سانايتىن جيرينوۆسكيي بىلاي دەيدٸ: («كاك وتبيت اتاكۋ», «ايف» – №27, 2016) "بٸز ورىسپىز. باي تاريحىمىز, مەدەنيەتٸمٸز بار. ەۋروپانىڭ تٸلدەرٸمەن قاتار تۇرا الاتىن قۋاتتى, باي ورىس تٸلٸمٸز بار. بۇل بٸزگە بابالارىمىزدان قالعان بايلىق. سوندىقتان, بٸز ونى قورعاي بٸلۋٸمٸز كەرەك. بٸز باسقا تٸلدە سٶيلەيتٸن قۇل ەمەسپٸز. سوندىقتان, تٸلٸمٸزگە ەنٸپ جاتقان كٸرمە سٶزدەرگە تىيىم سالۋ كەرەك".

ورىستىڭ عاجايىپ  «پرەدستاۆلەنيە» دەگەن سٶزٸ تۇرعاندا, «پەرۆومانس» دەگەن سٶزدٸڭ كەرەگٸ نە? سوندىقتان, ورىس مەدەنيەتٸنە, تٸلٸنە قاۋٸپ تٶندٸرٸپ, رەسەيدٸ كەزٸپ كەتكەن انگليتسيزممەن اياۋسىز كٷرەسكە شاقىرامىن. ٸسكەر ادامدار, ەكونوميستەر تٸلٸمٸزدٸ كٸرمە سٶزدەرمەن بٷلدٸرٸپ بٸتتٸ. بٸزدٸڭ پارتييا تٸلدٸ وسىلاي قورلاعاندارعا ايىپپۇل سالىپ, جۇمىستان بوساتۋعا شەشٸم قابىلدادى. ورىس تٸلٸن شەت تٸلٸنٸڭ قوقىسىنان قۇتقاراتىن كەز كەلدٸ. بٸز ونى قۇقىقتىق تۇرعىدان قورعاۋ تۋرالى بٸرنەشە ۇسىنىس ايتتىق. مۇنداي زاڭ جوباسىن قابىلداۋ ۋاقىت كٷتتٸرمەيدٸ. ٷنەمٸ توقتاۋسىز داميتىن تٸل دە ونى كٷتپەيدٸ. ەيتپەسە, بٷلٸنٸپ بٸتەمٸز. دەمەك, انگليتسيزممەن بٷگٸن كٷرەسپەسەك, ەرتەڭ كەش بولادى.

قۇرمەتتەۋ – باعىنۋ ەمەس. تٸلدٸ قورعاۋ بارلىق ەلەم ەلدەرٸنٸڭ تەجٸريبەسٸندە بار. مەسەلەن, فرانتسييا انگليتسيزممەن بەلسەندٸ كٷرەس جٷرگٸزٸپ جاتىر. اعىلشىن تٸلٸ اعىلشىنتٸلدٸ ەلدەردٸڭ قورعاۋىندا. تەك بٸزدە عانا تۋعان تٸلٸمٸزگە مەن بەرٸلمەيدٸ.

ٶزٸنٸڭ مىڭداعان جىلعا سوزىلعان دامۋ تاريحىندا وعان ٶزگە تٸلدەن ەنگەن سٶزدەر دە كٶبەيدٸ. مەسەلەن, تاتار, گرەك, فرانتسۋز, نەمٸس, اعىلشىن, ت.ب. (ورىس تٸلٸنە تٷركٸ تٸلٸنٸڭ 40 پايىزى ەنگەنٸن بٸلە مە ەكەن?!). بۇلاردىڭ بٸزدٸڭ تٸلٸمٸزگە ەبدەن سٸڭٸپ كەتكەنٸ سونشا, تٸپتٸ, ٶز تٸلٸمٸزدەي قابىلدايمىز. قازٸرگٸ انگليتسيزمنٸڭ قارقىنى قاتتى. ٶز تٸلٸمٸزدە سول سٶزدٸڭ بالاماسى بولا تۇرا, ونى اۋىستىرعىمىز كەلمەيدٸ.

لدپر ورىس تٸلٸن قۇقىقتىق تۇرعىدان قورعاۋ جولىندا كٷرەس جٷرگٸزە بەرەدٸ. ٶكٸنٸشكە وراي, مەملەكەتتٸك دۋما بۇل مەسەلەگە ەل-ەزٸر مويىن بۇرار ەمەس, دەمەك, ٶزٸمٸزگە شەشٸم قابىلداۋعا تۋرا كەلەدٸ.

وسى ورايدا, پارتييانىڭ 25 جىلدىعىنا وراي بٸز «ورىسشا سٶيلەيٸك» قالتا سٶزدٸگٸن شىعاردىق. بۇل سٶزدٸكتە جيٸ قولدانىلاتىن انگليتسيزمنٸڭ ورنىن اۋىستىراتىن ورىس سٶزٸنٸڭ ەڭ تٷسٸنٸكتٸ, ىڭعايلى بالامالارى بار.

ەڭ دۇرىسى, ورىس كلاسسيكتەرٸن وقۋعا كەڭەس بەرەر ەدٸم. ەدەبيەتتٸ وقۋ ويىڭدى ٶز انا تٸلٸمٸزدە ساۋاتتى جەتكٸزۋگە ٷيرەتەدٸ. سوندىقتان, ٶز انا تٸلٸنەن ارتىق اسىل بولمايدى. وعان شەت تٸلٸن ارالاستىرۋ ونى دامىتپايدى, تەجەيدٸ. دەمەك, ٶز تٸلٸڭنٸڭ سۇلۋلىعىن, ەرالۋاندىعىن, نەرلٸلٸگٸن تٷسٸنگٸڭٸز كەلسە, كٶپ وقۋ قاجەت.

ر.S. بىلايعى جۇرت «جىن­سٷرەي» كٶرەتٸن جيرينوۆسكييدٸڭ دە اراكٸدٸك وسىنداي جٶن سٶيلەيتٸنٸ دە بار. بۇل تەك ورىسقا عانا ەمەس, باسقاعا دا تەن مەسەلە. قۇددى قازاق تٸلٸنٸڭ تاعدىرىن دا سٶز ەتٸپ وتىرعان تەرٸزدٸ.

ق.يمان.

 

دەرەككٶزٸ: «الماتى اقشامى» گازەتٸ