جاساندى ينتەللەكت (جي) – بۇل ادامنىڭ ويلاۋ قابٸلەتٸنٸڭ كەيبٸر اسپەكتٸلەرٸن ەمۋلياتسييالايتىن كومپيۋتەرلٸك جٷيەلەر مەن پروگراممالاردىڭ جيىنتىعى.
جاساندى ينتەللەكت قۇرىلىمى ەرتٷرلٸ كومپونەنتتەردەن تۇرادى. بٸرٸنشٸ, دەرەكتەر جيناقتاۋ جەنە ٶڭدەۋ. جي جٷيەلەرٸ كٶپتەگەن دەرەكتەردٸ قاجەت ەتەدٸ. بۇل دەرەكتەر جٷيەنٸ وقىتۋ ٷشٸن پايدالانىلادى. ەكٸنشٸ, ٶڭدەۋ الگوريتمدەرٸ. بۇل الگوريتمدەر دەرەكتەردەن ٷيرەنەدٸ جەنە مەلٸمەتتەردٸ تالداۋ, بولجاۋ جاساۋ جەنە شەشٸمدەر قابىلداۋ ٷشٸن قولدانىلادى. ٷشٸنشٸ, ماشينالىق وقىتۋ (مو). بۇل جي-نىڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸ, مۇندا مودەل دەرەكتەردەن ٷيرەنەدٸ. مو-دا كٶپتەگەن ەدٸستەر بار, مىسالى, باقىلاناتىن جەنە باقىلاۋسىز وقىتۋ, كٷشەيتٸلگەن وقىتۋ جەنە ت.ب. تٶرتٸنشٸ, تەرەڭ وقىتۋ جەنە جەلٸلەر. تەرەڭ وقىتۋ - بۇل مو-نىڭ بٸر تٷرٸ, وندا كٶپ قاباتتى نەيروندىق جەلٸلەر دەرەكتەردەن كٷردەلٸ قاباتتار ارقىلى جۇمىس جاساۋدى ٷيرەنەدٸ. بەسٸنشٸ, تٸلدٸك ٶڭدەۋ: جاساندى ينتەللەكت تٸلدٸ تٷسٸنۋ جەنە ونى قولدانۋ ٷشٸن تابيعي تٸلدٸ ٶڭدەۋ (تتٶ) تەحنولوگييالارىن قولدانادى.
جي جٷيەلەرٸن ويلاپ تابۋعا دەيٸن ادامزات بٸرنەدە ساتىدان, دەڭگەيلەردەن ٶتتٸ. ولار:
-كومپيۋتەرلٸك قۋاتتىڭ ارتۋى: ٶتە كٷردەلٸ ەسەپتەۋلەردٸ ورىنداۋ ٷشٸن قاجەتتٸ قۋات پايدا بولدى.
- ٷلكەن دەرەكتەر: ينتەرنەتتەگٸ ٷلكەن مٶلشەردەگٸ دەرەكتەر جي-نى وقىتۋ ٷشٸن قولدانىلا باستادى, نەگٸز بولدى.
- الگوريتمدٸك جەتٸستٸكتەر: جاڭا الگوريتمدەر مەن ماتەماتيكالىق مودەلدەر جي-نىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرادى.
بٷگٸنگٸ كٷنٸ جي ٶز بەتٸنشە ويلانىپ, شەشٸم قابىلداۋعا, سۋرەتتەر مەن مەتٸندەردٸ قۇراستىرۋعا, تٷرلٸ تالداۋلار مەن بولجامداردى جاساۋعا قابٸلەتتٸ. بۇل قابٸلەتتەرگە وسى دەڭگەيلەردەن كەيٸن جەتتٸ. بۇل جەتٸستٸكتەر جي تەحنولوگييالارىنىڭ كٷردەلٸلٸگٸن جەنە ولاردىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتتٸ.
جي-دٸ رەتتەيتٸن زاڭ قاجەت پە?
جاساندى ينتەللەكتتٸ (جي) رەتتەيتٸن زاڭداردىڭ قاجەتتٸلٸگٸ تۋرالى سۇراققا يە دەپ جاۋاپ بەرەمٸن, جەنە بۇعان بٸرنەشە سەبەپتەر بار.
بٸرٸنشٸ, قاۋٸپسٸزدٸك جەنە جاۋاپكەرشٸلٸك: جي جٷيەلەرٸنٸڭ قاتەلٸكتەرٸ مەن كەيبٸر نورمالاردى بۇزۋى ادامداردىڭ ٶمٸرٸ مەن قاۋٸپسٸزدٸگٸنە قاتەر تٶندٸرەدٸ. مىسالى, اۆتونومدى كٶلٸكتەردە پايدالانىلاتىن جي اپاتقا ۇشىراعان كەزدە كٸم جاۋاپتى بولاتىنىن انىقتاۋ ماڭىزدى. زاڭدار بۇل جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ انىقتاۋعا جەنە جي قاۋٸپسٸزدٸگٸنٸڭ ستاندارتتارىن بەلگٸلەۋگە كٶمەكتەسەدٸ.
ەكٸنشٸ, قۇپييالىلىق جەنە دەرەكتەردٸ قورعاۋ: جي جٷيەلەرٸ جەكە دەرەكتەردٸ ٶڭدەۋ ٷشٸن قولدانىلادى, بۇل قۇپييالىلىق مەسەلەلەرٸن تۋدىرادى. زاڭدار دەرەكتەردٸ قورعاۋدىڭ نورمالارىن بەلگٸلەۋگە جەنە پايدالانۋشىلاردىڭ دەرەكتەرٸن قورعاۋعا كٶمەكتەسەدٸ.
ٷشٸنشٸ, ەدٸلەتتٸلٸك جەنە كەمسٸتپەۋ: جي جٷيەلەرٸ الگوريتمدٸك قۇرىلىمعا بايلانىستى, ىقپال ەتۋشٸ فاكتورلارعا بايلانىستى ادامدارعا قاتىستى كەمسٸتۋشٸلٸك پەن بەيتاراپتىق مەسەلەلەرٸن تۋدىرۋى مٷمكٸن. زاڭدار جي جٷيەلەرٸنٸڭ ەدٸل جەنە بەيتاراپ بولۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ.
تٶرتٸنشٸ, ەتيكا جەنە جاساندى ينتەللەكتتٸڭ شەكتەۋلەرٸ: جي ٶز قابٸلەتتەرٸنٸڭ ارقاسىندا ەلەۋمەتتٸك جەنە ەتيكالىق مەسەلەلەردٸ تۋدىرۋى مٷمكٸن. مىسالى, جۇمىس ورىندارىنىڭ اۆتوماتتاندىرىلۋى نەمەسە جي قولداناتىن ەسكەري تەحنولوگييالار. زاڭدار جي-نىڭ قولدانىلۋىن ەتيكالىق تۇرعىدان رەتتەيدٸ.
بەسٸنشٸ, حالىقارالىق ٷيلەسٸمدٸلٸك: جي تەحنولوگييالارى شەكارالاردى انىقتاي المايدى, سوندىقتان حالىقارالىق ستاندارتتار مەن كەلٸسٸمدەردٸڭ بولۋى ماڭىزدى. بۇل ەر تٷرلٸ ەلدەردە جي-نىڭ قولدانىلۋىنا بايلانىستى مەسەلەلەردٸ شەشۋگە كٶمەكتەسەدٸ.
وسىلايشا, جي-نى رەتتەيتٸن زاڭدار قوعامنىڭ, ەكونوميكانىڭ جەنە جەكە تۇلعالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن, قۇقىقتارىن جەنە مٷددەلەرٸن قورعاۋعا كٶمەكتەسەدٸ.
ChatGPT انالوگى قاجەت پە?
قازاقستاندا جاساندى ينتەللەكتكە (جي) ارنالعان, ەسٸرەسە قازاق تٸلٸندەگٸ ChatGPT سيياقتى انالوگ ەزٸرلەۋ جوباسى بارىسىندا ناقتى بٸرنەشە مەسەلەلەرگە تاپ بولۋىمىز مٷمكنٸ. قازٸر ولاردى جٸكتەپ كٶرەيٸن.
بٸرٸنشٸ, تٸلدٸك رەسۋرستاردىڭ جەتكٸلٸكتٸ بولماۋى. جي جٷيەلەرٸ, اتاپ ايتقاندا تٸلدٸك مودەلدەر, ولاردى دامىتۋ ٷشٸن ٷلكەن كٶلەمدە جەنە ساپالى دەرەكتەرگە مۇقتاج. قازاق تٸلٸ سالىستىرمالى تٷردە كٶر دەرەگٸ بار تٸل ەمەس, ياعني از تارالعان تٸل تٷرٸنە جاتادى, جەتكٸلٸكتٸ جەنە ساپالى دەرەكتەر بازاسىن جيناقتاۋ ٷشٸن كٶپ بٸزگە كٶپ جۇمىس جاساۋ قاجەت بولادى. ەگەر ورىس تٸلٸندە جاساساق وندا ول ٶنٸمٸمٸز قازاقتىڭ ەمەس, رۋنەتتٸڭ دامۋىنا قوسقان ٷلەس بولىپ سانالادى.
ەكٸنشٸ, جاساندى ينتەللەكتتٸڭ جوعارى دەڭگەيدەگٸ مودەلدەرٸن دامىتۋ جەنە ولاردى جۇمىس ٸستەتۋ ٷشٸن كٷشتٸ كومپيۋتەرلٸك رەسۋرستار قاجەت. بۇل رەسۋرستاردى قامتاماسىز ەتۋ قارجىلىق جەنە تەحنولوگييالىق ينۆەستيتسييالاردى تالاپ ەتەدٸ.
ٷشٸنشٸ, قاۋٸپسٸزدٸك پەن دەرەكتەردٸڭ قولدى بولۋ قاۋپٸ بار. جي جٷيەلەرٸ جەكە دەرەكتەرمەن جۇمىس ٸستەيدٸ, سوندىقتان دەرەكتەردٸ قورعاۋ جەنە قاۋٸپسٸزدٸك ستاندارتتارىن ساقتاۋ ماڭىزدى. قۇپييالىقتى بۇزۋ جەنە دەرەكتەردٸ ۇرلاۋ قاۋپٸ بار.
تٶرتٸنشٸ, ەتيكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك اسپەكتٸلەر: جي جٷيەلەرٸ قوعامداعى ەلەۋمەتتٸك نورمالارعا, مەدەنيەتكە جەنە ەتيكاعا ىقپال ەتۋٸ مٷمكٸن. بۇلار دا الدا ەلٸ تالاي داۋ تۋدىرۋى مٷمكٸن.
ال, ەندٸ وسىنىڭ بەرٸنە قاراماي ChatGPT سيياقتى انالوگتى ەزٸرلەي باستاساق وندا, قازاق تٸلٸندەگٸ جي ٶنٸمدەرٸنٸڭ دامۋى قارقىن الادى, تٸلدٸك ەرتٷرلٸلٸكتٸ قولداۋعا جەنە قازاق تٸلٸندەگٸ تسيفرلىق كونتەنتتٸ كەڭەيتۋگە كٶمەكتەسەدٸ, بۇل جۇمىس جەرگٸلٸكتٸ قاجەتتٸلٸكتەرگە جەنە مەدەنيەتكە بەيٸمدەلگەن جي شەشٸمدەرٸن ۇسىنادى.
الايدا, جي سالاسىنداعى باسقا باعىتتارعا دا ينۆەستيتسييا سالۋعا بولادى. مىسالى, ٶنەركەسٸپتٸ اۆتوماتتاندىرۋ, قالا ٸشٸندەگٸ مەسەلەلەردٸ ساۋاتتى شەشۋ ٷشٸن جي جاساۋ, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى جي قولدانۋى جەنە باسقا دا سالالارداعى يننوۆاتسييالار. بۇل شەشٸمدەر قازاقستان ەكونوميكاسىنا جەنە ەلەۋمەتتٸك ٶمٸرٸنە زور ٶزگەرٸستەر ەنگٸزە الادى.
جي قازاقستاندا قاي سالالاردا باسىمدىققا يە بولادى?
مەن ٶز باسىم جي-دٸ تەك قارجى سەكتورىمەن بايلانىستى بولعانىن قالامايمىن. جاساندى ينتەللەكت (جي) تەحنولوگيياسىنىڭ دامۋى ەرتٷرلٸ سالالاردا ٷلكەن ٶزگەرٸستەر ەكەلٸپ, جاڭا مٷمكٸندٸكتەر اشادى. جي-نىڭ قارجى سەكتورىنداعى قولدانىلۋى, ەسٸرەسە, تەۋەكەلدەردٸ باسقارۋ, نارىقتىق بولجامدار جاساۋ جەنە كليەنتتەرگە ارنالعان قىزمەتتەردٸ جەتٸلدٸرۋدە ٶتە تيٸمدٸ بولىپ تابىلادى. بٸراق جي-نىڭ قولدانىلۋى تەك قارجى سەكتورىمەن شەكتەلمەيدٸ. قازاقستان سيياقتى ەلدە جي كەلەسٸ سالالاردا دا ماڭىزدى رٶل اتقارا الادى.
بٸرٸنشٸ, اۋىل شارۋاشىلىعى: جي اۋىل شارۋاشىلىعىندا ٶنٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرۋ, اۋا-رايىنىڭ بولجامدارىن جاساۋ, ٶسٸمدٸكتەردٸڭ اۋرۋلارىن انىقتاۋ جەنە داقىلداردى باسقارۋدا پايدالانىلۋى مٷمكٸن. بۇل ٶنٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرىپ, شىعىنداردى ازايتادى.
ەكٸنشٸ, ٶنەركەسٸپ جەنە ٶندٸرٸس: جي ٶندٸرٸستٸك پروتسەستەردٸ اۆتوماتتاندىرۋدا, ساپانى باقىلاۋدا جەنە ٶندٸرٸس جەلٸلەرٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋدا پايدالانىلۋى مٷمكٸن. سونداي-اق, جي كەن ورىندارىندا جەنە باسقا دا ٶنەركەسٸپ سەكتورلارىندا قاۋٸپسٸزدٸكتٸ جاقسارتۋعا ىقپال ەتۋٸ مٷمكٸن.
ٷشٸنشٸ, دەنساۋلىق ساقتاۋ: جي مەديتسينادا دياگنوستيكالىق قۇرال رەتٸندە, دەرٸ-دەرمەكتەردٸڭ جاڭا تٷرلەرٸن زەرتتەۋدە جەنە ناۋقاستاردىڭ مەديتسينالىق دەرەكتەرٸن تالداۋدا پايدالى بولۋى مٷمكٸن. بۇل ناۋقاستاردىڭ دياگنوستيكاسىن جەنە ەمٸن جاقسارتادى.
تٶرتٸنشٸ, بٸلٸم بەرۋ: جي بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا وقۋ ماتەريالدارىن جەكەلەندٸرۋگە, ستۋدەنتتەردٸڭ وقۋ پروتسەسٸن جاقسارتۋعا جەنە بٸلٸم بەرۋدٸڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا كٶمەكتەسەدٸ. مىسالى, جي نەگٸزٸندەگٸ جەكەلەندٸرٸلگەن وقۋ جٷيەلەرٸ ستۋدەنتتەردٸڭ جەكە قاجەتتٸلٸكتەرٸنە سەيكەس كەلەتٸن وقۋ ماتەريالدارىن ۇسىنادى.
بەسٸنشٸ, قارجى سەكتورى: جي-نىڭ قارجى سالاسىنداعى رولٸ ٶتە ماڭىزدى, ٶيتكەنٸ ول نارىقتىق بولجامدار جاساۋدا, تەۋەكەلدەردٸ باسقارۋدا جەنە كليەنتتەرگە قىزمەت كٶرسەتۋدە قولدانىلا الادى. مىسالى, جي جٷيەلەرٸ كرەديت تەۋەكەلدەرٸن باعالاۋ, كليەنتتەرگە ارنالعان جەكە قىزمەتتەر ۇسىنۋ جەنە فينانستىق الاياقتىقتى انىقتاۋدا پايدالانىلادى.
التىنشى, لوگيستيكا جەنە تاسىمالداۋ: جي لوگيستيكالىق وپەراتسييالاردى جوسپارلاۋدا, تاسىمالداۋ جٷيەلەرٸن باسقارۋدا جەنە جەتكٸزۋ جەلٸلەرٸن وپتيميزاتسييالاۋدا پايدالانىلۋى مٷمكٸن. بۇل سالاداعى جي شەشٸمدەرٸ تاسىمالداۋ ۋاقىتىن قىسقارتادى جەنە ٶنٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرادى.
جەتٸنشٸ, ەنەرگەتيكا: جي ەنەرگييا سەكتورىندا ەلەكتر ستانتسييالارىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋدا, ەنەرگييانىڭ تۇتىنۋىن بولجاۋدا جەنە جاڭارتىلمالى ەنەرگييا كٶزدەرٸن باسقارۋدا پايدالانىلۋى مٷمكٸن.
قازاقستان ٷشٸن جي-نى قولدانۋ ەرتٷرلٸ سالالاردا جاڭا مٷمكٸندٸكتەر اشادى جەنە ەكونوميكالىق ٶسٸمگە ىقپال ەتەدٸ. قارجى ۇيىمدارىنىڭ جي-مەن ىنتىماقتاستىقتا جۇمىس ٸستەۋگە دايىندىعى وسى ۇيىمداردىڭ يننوۆاتسيياعا اشىقتىعىنا, تەحنولوگييالىق ينفراقۇرىلىمىنا جەنە قىزمەتكەرلەردٸڭ بٸلٸكتٸلٸگٸنە بايلانىستى. جي-نى دەر كەزٸندە جەنە تيٸمدٸ قولدانۋ ٷشٸن قازاقستاننىڭ قارجى سەكتورى جاڭا تەحنولوگييالارعا بەيٸمدەلۋٸ, قاجەتتٸ داعدىلاردى دامىتۋى جەنە زاڭنامالىق ايانى قامتاماسىز ەتۋٸ كەرەك.
جي ادامزات كەلەشەگٸنە قاۋٸپ تٶندٸرمەي مە?
جاساندى ينتەللەكتتٸڭ (جي) ٶزدٸگٸنەن وقىپ, بٸلٸم الىپ, جەتٸلدٸرٸلەتٸن جٷيەلەرٸنٸڭ پايدا بولۋى تۋرالى يدەيا ەرينە قىزىقتى. بۇل جٷيەلەر ەرتٷرلٸ سالالاردا تيٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرىپ, جاڭا مٷمكٸندٸكتەر اشادى. دەگەنمەن, بۇل تەحنولوگييانىڭ دامۋى مەن قولدانىلۋى ادامزاتقا قاۋٸپ تٶندٸرۋٸ مٷمكٸن دەگەن الاڭداۋشىلىقتار بار.
بٸر جاعىنان, جي-نىڭ دامۋى ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق سالالاردا جاڭا مٷمكٸندٸكتەر تۋعىزىپ, ادامداردىڭ ٶمٸر ساپاسىن جاقسارتۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ. ەكٸنشٸ جاعىنان, جي-نىڭ دامۋى كەلەسٸ قاۋٸپتەر مەن سىن-قاتەرلەردٸ تۋعىزادى:
جۇمىس ورىندارىنىڭ جوعالۋى. اۆتوماتتاندىرىلعان جٷيەلەر مەن روبوتتاردىڭ كەڭٸنەن قولدانىلۋى كٶپتەگەن دەستٷرلٸ جۇمىس ورىندارىنىڭ جوعالۋىنا ەكەلۋٸ مٷمكٸن.
باقىلاۋ مەن قۇپييالىلىق مەسەلەلەرٸ. جي-نىڭ جەتٸلدٸرٸلگەن قابٸلەتتەرٸ ادامداردىڭ جەكە ٶمٸرٸنە ارالاسۋعا جەنە دەرەكتەردٸڭ زاڭسىز پايدالانىلۋىنا الىپ كەلۋٸ مٷمكٸن.
ەتيكالىق جەنە مورالدىق مەسەلەلەر: جي-نىڭ شەشٸم قابىلداۋ پروتسەستەرٸندە ادامنىڭ ەتيكالىق قاعيدالارى مەن مورالدىق نورمالارىن قولدانۋ قيىندىقتار تۋعىزادى.
تەحنولوگييالىق دومينانتتىق جەنە ەلەۋمەتتٸك تەڭسٸزدٸك: تەحنولوگييانى باسقارۋعا قابٸلەتتٸ از سانداعى ادامدار مەن كومپانييالار ٷلكەن باقىلاۋعا يە بولۋى مٷمكٸن, بۇل ەلەۋمەتتٸك تەڭسٸزدٸكتٸ ارتتىرادى.
فيلمدەردەگٸ سيياقتى جي مەن ادامداردىڭ اراسىنداعى كٷرەس ستسەنارييلەرٸ كٶپ جاعدايدا عىلىمي فانتاستيكانىڭ ەلەمەنتتەرٸ جەنە ناقتى ٶمٸرگە تٸكەلەي بالاما بولا المايدى. دەگەنمەن, جي-نىڭ دامۋىن رەتتەۋدە جەنە ونىڭ قولدانىلۋىندا ەتيكالىق جەنە قۇقىقتىق اسپەكتٸلەردٸ ەسكەرۋ ماڭىزدى. بۇل تەحنولوگييانىڭ وڭ ەسەرلەرٸن پايدالانۋ جەنە كەرٸ ەسەرلەرٸن ازايتۋ ٷشٸن جاۋاپتى قولدانۋ, قۇقىقتىق رەتتەۋ جەنە ەتيكالىق ستاندارتتاردى بەلگٸلەۋ قاجەت.
