ىبىراي التىنسارين اعارتۋشى
ىبىراي بالا كەزٸنەن باستاپ بٸلٸمگە جەنە ٶز بەتٸنشە وقىپ بٸلۋگە بەيٸم ەكەنٸن بايقاتتى. كٶپ وقىدى, رەسەي قوعامىنىڭ بٸلٸمدٸ ادامدارىمەن جيٸ ارالاسىپ تۇردى. ورىنبوردا وقىپ جٷرگەن كەزٸندە شىعىستانۋشى عالىم ۆ.ۆ. گريگورەۆپەن جاقىن تانىسىپ الدى. ول ٶزٸنٸڭ باي كٸتاپحاناسىن ىبىراي التىنساريننٸڭ ەركٸن پايدالانۋىنا رۇقسات ەتتٸ. بٸلٸمگە قۇشتار جاس بوس ۋاقىتىنىڭ بەرٸن دە سول كٸتاپحانادا ٶتكٸزدٸ. بٸلگەن ٷستٸنە بٸلە تٷسسەم دەگەن قۇمارلىق پەن ٶز حالقىما نەعۇرلىم كٶبٸرەك پايدا كەلتٸرسەم دەگەن ابزال ارمانعا ۇمتىلىس جاس ىبىراي دىڭ ٶمٸرلٸك ۇستانىمىنا اينالدى.
ٶزٸنٸڭ مٸنەز-قۇلقى جاعىنان قاراپايىم ەرٸ ەڭبەك سٷيگٸش ەدٸ, كٶپ وقىدى, ٶزگە حالىقتاردىڭ قول جەتكەن تابىستارىن نەعۇرلىم كٶبٸرەك بٸلە تٷسسەم دەپ ارماندادى. العان بٸلٸمٸن ٶز حالقىنىڭ پايداسىنا اسىرۋعا تالپىندى. 1857 جىلى ول ورىنبور شەكارا كوميسسيياسى جانىنداعى مەكتەپتٸ التىن مەدالمەن بٸتٸردٸ.
ىبىراي ورىس, اراب, تاتار جەنە پارسى تٸلدەرٸندە ەركٸن سٶيلەي بٸلدٸ. كەيٸنٸرەك حالىق اعارتۋشىسى رەتٸندە ٶز بٸلٸمٸن ٶزٸنشە وقىپ, ارتتىرا تٷسۋدٸ بەلسەندٸ تٷردە جالعاستىرا تٷستٸ. دٷنيەجٷزٸ ەدەبيەتٸنٸڭ كلاسسيكتەرٸ ۆ. شەكسپيردٸڭ, ي. گەتەنٸڭ, د. بايروننىڭ, ا. پۋشكيننٸڭ, ن. گوگولدٸڭ, م. لەرمونتوۆتىڭ, ع. نيزاميدٸڭ, ا. فيردوۋسيدٸڭ, ە. ناۋايدىڭ شىعارمالارىن زور زەيٸن قويىپ وقىدى. ى. التىنساريننٸڭ پەداگوگيكالىق كٶزقاراسىنىڭ قالىپتاسۋىنا ورىس پەداگوگى ك. ۋشينسكييدٸڭ جەنە چەح ويشىلى يا. كومەنسكييدٸڭ ەڭبەكتەرٸمەن تانىس بولۋى يگٸلٸكتٸ ەسەرٸن تيگٸزدٸ. ى. التىنسارين ورىستىڭ كٶرنەكتٸ دەموكراتتارى ن.گ. چەرنىشەۆسكييدٸڭ, ن.ا. دوبروليۋبوۆتىڭ, ا.ي. گەرتسەننٸڭ جەنە باسقالاردىڭ شىعارمالارىمەن دە تانىس بولدى.
مەكتەپتٸ بٸتٸرٸپ شىققان حالىق اعارتۋشىسى ى. التىنسارين ٷش جىلداي اتاسىنىڭ قول استىندا كەڭسە قىزمەتكەرٸ بولىپ ٸستەدٸ. وسى جىلدار ٸشٸندە ول ٶز حالقىنىڭ ساۋاتىن اشىپ, بٸلٸمٸن كٶتەرۋدٸڭ اسا قاجەت ەكەنٸن جەتە تٷسٸندٸ.
