گٷلنەر قاماۋعا الىنىپتى. قىلمىستىق توپ قۇرعان دەيدٸ. وففشورعا اقشا تاسىعان. جەكەنٸڭ مٷلكٸن تارتىپ العان. جازىقسىز جاندارعا بٸر جارىم ملرد. دوللار زييان كەلتٸرگەن. ول قىلمىستىق كودەكستٸڭ 6 بابى بويىنشا ايىپتى سانالىپتى.
وسىدان 7-8 جىل بۇرىن ول قانداي ەدٸ? ٶزبەكستاندا ودان اسقان تالانت يەسٸ جوق ەدٸ عوي...
كەسٸپكەر, ديپلومات, عالىم, ديزاينەر, ەنشٸ. تاعى نە? الماعان ديپلومى, اينالىسپاعان ٸسٸ جوق-تىن.
ايتپاقشى, WikiLeaks-تا جارييالانعان قۇجاتتاردا ٶزبەكستاندا ٸستەگەن امەريكالىق ديپلوماتتار گٷلنەرعا «سىلانىپ سيپانىپ قالعان كەراعار جان ەرٸ ەلدەگٸ ەڭ سٷيكٸمسٸز تۇلعا» دەپ باعا بەرٸپتٸ.
وعان بەرٸ ازدىق ەتتٸ
الدىمەن تاشكەنت ۋنيۆەرسيتەتٸندە وقىدى. ەكونوميست ماماندىعىن الدى. ازدىق ەتتٸ. گارۆاردقا تاپسىرىپ ماگيستر بولدى. ازدىق ەتتٸ. تاشكەنتتەگٸ ەلەمدٸك ەكونوميكا جەنە ديپلوماتييا ۋنيۆەرسيتەتٸنە ساياساتتانۋ ماماندىعى بويىنشا تاپسىرىپ دوكتورلىق دەرەجەنٸ الىپ شىقتى.
كەزٸندە وعان تاڭ قالعان. عىلىمي جۇمىس جازۋعا گٷلنەر ۋاقىت قايدان تابادى دەپ... شىنىمەن, قايدان تاپقان? ەشكٸم بٸلمەيدٸ ەلٸ كٷنگە دەيٸن.
ونىڭ عىلىمي جۇمىستان ەلدەقايدا ماڭىزدى جوبالارى كٶپ ەدٸ, ٶيتكەنٸ. پوپ-ەنشٸ بولعاندى ارماندادى. ورىندالدى.
2006 جىلى GooGoosha (ايتپاقشى, مارقۇم ەكەسٸ ٷيدە ونى سولاي ەركەلەتكەن) دەگەن لاقاپ اتپەن ساحناعا شىققان ول العاشقى كليپٸن شىعارادى. كليپتٸ Unutma Meni (ۇمىتپا مەنٸ) دەگەن ەنگە تٷسٸرگەن. ازدىق ەتەدٸ.
2012 جىلى ٶزٸنٸڭ ايتۋىنشا قيىن دا كٷردەلٸ ٶمٸر تەجٸريبەسٸنەن جيناقتالعان ەرٸ سونىڭ نەگٸزٸندە جازىلعان تۇتاس ەن-جيناقتى جارىققا شىعارادى.
ايتتىق قوي, گٷلنەرداي تالانت يەسٸ جوق دەپ. سەن ەلەمٸنە دە تۇمسىق تىعادى. 2010 جىلى اناۋ-مىناۋ ەمەس نيۋ-يوركتٸڭ تٶرٸندە Guli دەپ اتالاتىن ٶزٸنٸڭ جەكە سەن ٷلگٸسٸن تانىستىرادى. كوللەكتسييا ٶزبەكتٸڭ ۇلتتىق كيٸمدەرٸنە قاتتى ۇقساس ەتٸلٸپ تٸگٸلەدٸ. ماقتاۋ ەستيدٸ. كەلەر جىلى تاعى كەلمەك بولادى. كەلتٸرمەيدٸ. كٸرگٸزبەيدٸ.
امەريكادا دەموكراتييا عوي. ادام قۇقىعىن قورعاۋ ۇيىمىنىڭ ٶكٸلدەرٸ (Human Rights Watch) گٷلنەرعا قارسى باس كٶتەرەدٸ. «ٶزبەكتٸڭ بەسٸكتەن بەلٸ شىقپاعان بالالارى ٶلٸپ – تالىپ الا جاز ماقتا تەرەدٸ. وينامايدى. ساباققا بارمايدى. ولاردىڭ قۇقىعى تاپتالىپ جاتقانىنا باس اۋىرتىپ جاتقان گٷلنەر جوق. بەيشارا بالالاردىڭ بەينەتپەن جيعان ماقتاسىن قاي بەتٸمەن ماقتانىپ كٶرسەتٸپ جٷر?» دەيدٸ ولار.
ديپلومات
باسقاسىن باسقا سەن ەلەمٸندە دەموكراتييالىق قۇندىلىقتارمەن بەت-بەتپە كەلەرٸن ويلاماعان گٷلنەردٸڭ تاۋى شاعىلادى. بەرٸسپەيدٸ, بٸراق. سول باياعى Guli دەگەن برەندپەن شۆەيتساريياننىڭ Chopard كومپانيياسىمەن بٸرلەسٸپ زەرگەرلٸك بۇيىمدار شىعارۋعا كٶشەدٸ.
قىزىق, يە? مۇنىڭ بەرٸنە قايدان ۋاقىت تاپقان? ول عالىم ەمەس پە ەدٸ? قالاي ٷلگەرگەن?
ايتپاقشى, ٸلگەرٸدە ونىڭ ديپلومات بولعانىن ايتتىق. ەۋەلدە مەسكەۋدەگٸ ٶزبەك ەلشٸلٸگٸندە ٸستەيدٸ. كەيٸن بۇۇ شتاب-پەتەرٸ جانىنداعى (نيۋ-يوركتە) ٶزبەكستاننىڭ ٶكٸلدٸگٸندە قىزمەت اتقارعان.
2008 جىلى سىرتقى ٸستەر مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى قىزمەتٸنە تاعايىندالادى, گٷلنەر. ەرٸ بۇۇ-نىڭ جەنەۆاداعى كەڭسەسٸندە ورنالاسقان ٶزبەكستان ٶكٸلدٸگٸن قوسا باسقاراتىن بولىپ بەكٸتٸلەدٸ.
2010 جىلى يسپانيياعا اتتانادى. وسى ەلدەگٸ ٶزبەك ەلشٸسٸ بولادى.
ايتپاقشى, ٸلگەرٸدە ونىڭ عالىم ەكەنٸن ايتتىق. ول 2005 جىلدان بەرتٸنگە دەيٸن ٶزبەكستاننىڭ ساياسي زەرتتەۋلەر ورتالىعىن باسقارعان...
600 ملن. دوللار
بٸر جىلدارى شۆەيتسارييانىڭ Bilanz جۋرنالى گٷلنەردٸ ەلدەگٸ ەڭ اۋقاتتى ادامداردىڭ قاتارىنا كٸرگٸزدٸ. بايلىعىن 600 ملن-عا باعالاعان. «ٶزبەكستانداعى مۇناي-كەن ٶندٸرەتٸن, ەرٸ بانك, اۋىلشارۋشىلىعى, تەكستيل سالاسىنداعى ەڭ ٸرٸ كەسٸپورىن Zeromax كورپوراتسيياسىنىڭ يەسٸ وسى – گٷلنەر » دەيدٸ بٸلەتٸندەر. كومپانييا شۆەيتسارييادا تٸركەلٸپتٸ.
سپورتقا دا ارالاسقان. «بٸلسەك, ول «بۋنەدكور» فۋتبول كلۋبىن قارجىلاندىرعان. ەيتپەسە ريۆالدو ٶزبەكستانعا ٶلسە دە كەلمەس ەدٸ» دەيدٸ ۇزىنقۇلاق.
بٸر جولى قىزىق بولادى. «بۋنەدكور» ٸشكٸ بٸرٸنشٸلٸكتەگٸ باستى قارسىلاسى «پاحتاكورمەن» (ماقتا جيناۋشىلار) كەزدەسەدٸ. جەڭٸلٸپ قالادى. 1:0. ويىن ەۋ دەپ باستالعان 10 مينۋتتىڭ ٸشٸندە «بۋنەدكوردىڭ» ساپىنداعى بارلىق برازيلييالىقتار قىزىل قاعاز الىپ الاڭنان قۋىلادى.
امەريكا جەردٸڭ تٷبٸندەگٸ بٸلەدٸ عوي. WikiLeaks-تا جارييالانعان قۇجاتتاردا امەريكالىق ديپلوماتتار بىلاي دەپ ەسەپ بەرگەن: «ويىننان كەيٸن باس تٶرەشٸ «بۋنەدكوردىڭ» باپكەرٸنە حابارلاسىپ: «كەشٸرٸم سۇرايمىن. ايىپتىمىن. بٸراق وتباسىمدى اسىراۋ كەرەك, امال جوق» دەپتٸ. تٶرەشٸ ٶزبەكستاننىڭ فۋتبول فەدەرتسيياسى پرەزيدەنتٸنەن «پاحتاكور» 1:0 ەسەبٸمەن ۇتۋى كەرەك دەگەن تاپسىرما العان».
دەمەك, ٶزبەك ەليتاسىنىڭ كەرٸموۆتىڭ قىزىنا قارسى كٷرەسٸ سول تۇستان باستالعان دەپ بولجاۋعا دا بولاتىن شىعار.
ول اجىراسقان...
1991 جىلى گٷلنەر اۋعان تەكتٸ امەريكالىق بيزنەسمەن مانسۇر ماقسۇديعا تۇرمىسقا شىعادى. ماقسۇدي تاشكەنتە كوكا-كولانىڭ فيليالىن اشادى. ەكٸ بالالى بولادى. بەرٸبٸر سىيىسپايدى. 2001 جىلى ٷلكەن داۋ شىعادى. ٶزبەكستاندا تۇراتىن ماقسۇديدٸڭ بٸرقاتار
جاقىندارى قاماۋعا الىنادى. قالعاندارىن اۋعانستانعا جٶنەلتٸپ جٸبەرەدٸ.
ٶزبەكستانداعى ماقسۇديدٸڭ كومپانييالارى بٸرٸنەن-سوڭ بٸرٸ تەرگەۋگە ۇشىرايدى.
گٷلنەر مەن مانسۇر اجىراسقاننان كەيٸن بٸر ايدان سوڭ كوكا-كولانىڭ تاشكەنتتەگٸ فيليالىنا سالىقشىلار, كەدەنشٸلەر, تٸپتٸ ەسٸرتكٸگە قارسى كٷرەس قىزمەتٸنٸڭ ٶكٸلدەرٸ باسىپ كٸرەدٸ. فيليال جابىلىپ تىنادى. ماقسۇدي ٶزبەكستانداعى بارلىق بيزنەسٸنەن ايىرىلادى.
مانسۇردىڭ ٶزٸنە دە ايىپ تاعىلادى. «جەدٸڭ, سالىق تٶلەمەدٸڭ, ونىڭ ٷستٸنە مۇناي بيزنەسٸن بٸزدەن جاسىرىپ ساددام حۋسەيٸنمەن بٸرٸگٸپ جٷرگٸزدٸڭ» دەيدٸ ٶزبەك بيلٸگٸ.
كەزدەيسوقتىق پا, قالاي ويلايسىز? گٷلنەرمەن اجىراسقان مانسۇردىڭ باسىنان باق وسىلاي تايعان...
دايىنداعان, دۋمان بىقاي
(جالعاسى بار)
https://dalanews.kz/9680
