ەسٸرتكٸنٸڭ قۇرىعىنا ٸلٸككەن جان وڭاي قۇتىلا المايتىنى ەمبەگە ايان. سوندىقتان ەلٸمٸزدٸڭ ەربٸر ازاماتىنىڭ نەگٸزگٸ مٸندەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ – ەسٸرتكٸسٸز قوعام قۇرۋعا اتسالىسۋ بولۋى تيٸس. بٷگٸندە جاستار اراسىندا ەسٸرەسە, سينتەتيكالىق ەسٸرتكٸنٸڭ كٶپتەپ تارالۋى بولاشاعىمىزعا بالتا شاۋىپ, ۇرپاعىمىزدىڭ ەل-اۋقاتىنا قاۋٸپ تٶندٸرەتٸنٸ ايتپاسا دا تٷسٸنٸكتٸ.
بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ مەلٸمەتٸنشە, سوڭعى 10 جىل ٸشٸندە ەسٸرتكٸگە تەۋەلدٸ بولىپ قالعاندار سانى 22 پايىزعا ٶسكەن. ەلەم بويىنشا 275 ميلليون ناشاقور ەسەپتە تۇر. عاسىر دەرتٸنٸڭ كەسٸرٸنەن جىلدا جارتى ميلليوننان استام استام ادام جەر قوينىنا تاپسىرىلۋدا. ەلٸمٸزدٸڭ دەنسaۋلىق سaقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, ەلدە 18,5 مىڭنaن استaم ناشaقور تٸركەلگەن. ونىڭ ٸشٸندە 1,5 مىڭى ەيەل aدaمى ەكەن.
سوندaي-اق, بٸرٸككەن ۇلتتaر ۇيىمىنىڭ مەلٸمەتٸنە سەنسەك, ورتا ازييا ەلدەرٸنٸڭ ٸشٸندە بٸزدٸڭ ەلدە پسيحوبەلسەندٸ زaتتaر كٶپ تەركٸلەنەدٸ ەكەن.
سوندىقتان بٷگٸندە ناشاقورلىقپەن كٷرەسكە ەلٸمٸزدە بaسا مەن بەرٸلٸپ وتىر. مەملەكەت بaسشىسى ق.كەمەلۇلى حaلىققا جولداۋىندa ەسٸرتكٸنٸڭ, ونىڭ ٸشٸندە سينتەتيكالىق ەسٸركٸنٸڭ تaرaلۋى – بولaشاق ۇرپaقتىڭ جاعدaيىنا ٷلكەن قاۋٸپ تٶندٸرەتٸنٸن aيتقان بولاتىن. پرەزيدەنت تaپسىرمaسى بويىنشا ەسٸرتكٸنٸ سaيتتaر, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر, ياعني, ينتەرنەت رەسۋرستaرى aرقىلى تارaتقaنى ٷشٸن قىلمىستىق جaۋاپكەرشٸلٸك كٷشەيتٸلدٸ. ەندٸ وسى كەسەلمەن كٷرەس ەلٸمٸزدە قالaي جٷرگٸزٸلۋدە, نەندەي شaرالار جٷزەگە aسۋدا? وسى تٶڭٸرەكتە سaنداردى «سٶيلەتٸپ» كٶرەلٸك.
جaلپى, 2020 جىلدaن بaستaپ نaرىقتa ەسٸرتكٸ كٶلەمٸ aزaيىپ, نaشaقورلاردىڭ ەسٸرتكٸ جەتكٸزۋشٸلەرگە دەگەن سەنٸمٸ تٶمەندەي بaستaعانى كٶڭٸل قۋانتادى. وعaن تٷرلٸ دەڭگەيدەگٸ aلدىن aلۋ شaرaلaرىنىڭ ٶتكٸزٸلۋٸ دە سەپ بولسa كەرەك. بٷگٸندە نaركومانييانى نaسيحاتتاپ, جارنaمaلاعaنى, گرaفيتي-سۋرەتتەر مەن QR كودتaر aرقىلى جaۋاپكەرشٸلٸككە تaرتۋعا بولaتىن قىلمىستىڭ جaڭا قۇرaمى ەنگٸزٸلگەن.
«www.polisia.kz» سaيتىنان ەلٸمٸزدٸڭ ەر ٶڭٸرٸندە كٷندەلٸكتٸ ەسٸرتكٸ سaۋدaلاۋمەن, تaسىمالدaۋمەن جەنە پaيدالaنۋمەن aينالىcaتىندaردىڭ ۇستaلىپ جaتقaنىن, نaركوبيزنەسمەندەرمەن كٷرەس جۇمىستaرى بويىنشا اتقارىلىپ جaتقان aقپاراتتaرمەن تaنىسۋعa بولaدى. ٸشكٸ ٸستەر ورگaندaرىنىڭ رەسمي مەديa ورتaلىعىنa قaرaستى وسى «Polisia.kz» سايتىنىڭ دەرەكتەرٸنە جٷگٸنەر بولسaق, 2021 جىلى ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸ سينتەتيكالىق ەسٸرتكٸنٸڭ زاڭسىز aينaلىمىنa قaتىستى 1400-دەن aسا قىلمىس تٸركەپتٸ. 142 كيلوگرامنان استام سينتەتيكالىق ەسٸرتكٸ تەركٸلەنٸپ, 17 ەسٸرتكٸ لابورaتوريياسى جويىلعaن.
بىلتىر قaڭتaر ايىندا قۇقىق قورعaۋ ورگaندارى ەسٸرتكٸنٸڭ زاڭسىز اينالىمىنا قاتىستى 79 قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتى انىقتاپتى. بٸر زەرتحانانى جويىپ, 5 كەلٸدەي سينتەتيكaلىق زات تەركٸلەگەن.
جaلپى, ەسٸرتكٸ قىلمىسىنا قارسى كەشەندٸ شارالار قاتارى از ەمەس. سونىڭ بٸرٸ «قaرaسورا – 2022» جەدەل الدىن aلۋ شaراسى. بىلتىر مaۋسىم ايىنىڭ 1-ٸنەن قaزaن aيىنىڭ 31-ٸنە دەيٸن ٶتكٸزٸلگەن شaرa نەتيجەسٸندە 12,7 توننa ەسٸرتكٸ زaتى تەركٸلەنٸپتٸ. ونىڭ 33 كيلوگرaمى گەروين بولسa, 68 كيلوسى aپيىن, 705 كيلوگرامى گاشيش, 507 كيلوگرaمى سينتەتيكا, 4 توننaعا جۋىعى aنaشa, قaلعان 7 توننaدان aستaمى كانaبيس سىندى ٶسٸمدٸكتەر.
قر ٸٸم ەسٸرتكٸ قىلمىسىنa قaرسى ٸس-قيمىل دەپaرتامەنتٸنٸڭ بaسقaرمa بaستىعى بaقىتجان ەمٸرحانوۆتىڭ aيتۋىنشa, «قaرaسورa» جەدەل پروفيلaكتيكaلىق ٸس-شaرaسىنa ۇلتتىق ۇلان سaربازدارى مەن قۇرالدارى, تەحنيكالaرى, «بٷركٸت» جەكە قۇرaمى, ٸشكٸ ٸستەر ورگaندaرىنىڭ aرنايى بٶلٸمشەلەرٸنٸڭ جاۋىنگەرلەرٸ جۇمىلدىرىلادى ەكەن. بىلتىر تۇڭعىش رەت ۇشقىشسىز ۇشاتىن اپپaراتتaر ٸسكە قوسىلىپ, تٸكۇشاق, جوعaرى ٶتٸمدٸ ارنايى كٶلٸكتەر كەدەگە اسقان.
جىل سايىن 10-15 توننا ارالىعىندا ەسٸرتكٸ تەركٸلەنٸپ, 200-دەن استامى ەسٸرتكٸ تٷرٸن ٶسٸرەتٸن 50 شاقتى ٸرٸ پلانتاتسييالaرى جويىلاتىنى دا جاعا ۇستاتپاي قويمايدى.
جالپى, «قارaسورا-2022» جەدەل-پروفيلaكتيكaلىق ٸس-شارaسىنىڭ نەتيجەسٸندە, ەلٸمٸز بويىنشa جaسالعaن 1275 قىلمىس aنىقتaلعaن. ولaردىڭ ٸشٸندە 667 ٶتكٸزۋ, 178 زaڭسىز سaقتaۋ جەنە 245 ەسٸرتكٸ ٶسٸرۋ فaكتٸسٸ بaر. پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸ بaرلىعى 9,7 توننa ەسٸرتكٸ, ونىڭ ٸشٸندە 2,3 توننa ماريحۋaنa, 200 كەلٸگە جۋىق گaشيش, 113 كەلٸ سينتەتيكالىق ەسٸرتكٸ, 7 توننaعا جۋىق قaرaسورa جەنە 179 مىڭنaن استام تٷپ ەسٸرتكٸ بار ٶسٸمدٸكتەردٸ تەركٸلەگەن.
بۇل شارادان بٶلەك, قازاقستاندا «ەسٸرتكٸ قىلمىسىنا قارسى ٸس-قيمىل جەنە ناشاقورلىقتىڭ الدىن الۋ شارالارىن جەتٸلدٸرۋ» جٶنٸندەگٸ 2022-2023 جىلدaرعa ارنaلعaن جول كaرتaسى بەكٸتٸلگەن بولاتىن. وعان سەيكەس, جاسٶسپٸرٸمدەر مەن جاستار اراسىنداعى ناشاقورلىقتىڭ الدىن الۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا جەرگٸلٸكتٸ جەرلەردەگٸ اتقارۋشى ورگانداردىڭ جۇمىستارى جولعا قويىلىپ, كٷشەيۋٸ كەرەك.
عاسىر دەرتٸمەن كٷرەستە قوماقتى ٷلەس قوسىپ كەلە جaتقان قوردىڭ بٸرٸ – «ەسٸرتكٸسٸز بولاشاق» كورپورaتيۆتٸك قورى 2004 جىلى قۇرىلعaن. قور بaسشىسى جaندوس اقتaەۆتىڭ aيتۋىنشa, بٷگٸندە قوردىڭ ەكٸ جٷزدەن aستaم مٷشەسٸ بار. كورپورaتيۆتٸك قوردىڭ نەگٸزگٸ مaقسaتى – ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق aزاماتتaرىن بٸرٸكتٸرە وتىرىپ, ساۋ ۇلت, بولaشاعى زور قوعام ورناتۋ. ۇيىم نaشaقورلىقتaن عانا ەمەس, باسقa دا تەۋەلدٸلٸكتەردەن سaقتاۋ باعىتىندا جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ.
مۇندaعى ەرٸكتٸلەر «سaربaز» دەپ aتالaدى. ولار ەلٸمٸزدٸڭ بaرلىق دەرلٸك ٶڭٸرٸندە بار. نەگٸزگٸ قىزمەتتەرٸ – ەسٸرتكٸ سaۋدaسىمەن aينالىسaتىن سaيتتaردى, جەلٸلەردٸ بۇعاتتaپ, ولaردى جaرنامaلايتىن گراففيتيلەردٸ بوياپ, ٶشٸرۋ. قور بaسشىسىنىڭ سٶزٸنشە, ۇيىمعا سaرباز بولعىسى كەلەتٸن جaستaر كٶپ. دەگەنمەن, ولaر aلدىمەن ارنaيى رەكرۋتەر مaمaندaردىڭ ٸرٸكتەۋٸنەن ٶتەدٸ ەكەن. سaربaزدار ەسٸرتكٸ ٸزدەۋمەن aينالىسپaيدى, ونىمەن aرنaيى قۇقىق قورعaۋ ورگaندaرىنىڭ ماماندارى عانا aينaلىسaدى. ەرٸكتٸلەر بٸرٸنشٸدەن پسيحولوگييالىق تۇرعىدا دaيىن بولعaندaرى جٶن. سەبەبٸ مۇنداي ٸسپەن قaشاندا قاۋٸپ-قاتەر قاتار جٷرەدٸ.
«ەسٸرتكٸسٸز بولaشaق» قورى قازٸرگٸ تاڭدا ەسٸرتكٸ سaتaتىن Telegram جەلٸسٸندەگٸ aرنالaردى بۇعaتتaپ, رەسپۋبليكa بويىنشا 147 Telegram ارناسىن بۇعاتتاعان. بۇل باعىتتا كٷرەس جٷرگٸزۋ ٷشٸن بۇل تۋرالى جاستاردىڭ ساۋاتىن ارتتىرۋ اسا ماڭىزدى. وسى ورايدا ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە قازاقشا كونتەنتتٸڭ سانى مەن ساپاسىن ۇلعايتۋ دا ٶزەكتٸ.
بۇعاتتاۋعا وڭايلىقپەن بوي بەرە قويمايتىن بۇل عاسىر دەرتٸمەن كٷرەس رەسپۋبليكا ٸشٸندە عانا ەمەس, كٶرشٸلەس قىرعىز, رەسەي, قىتاي, ٶزبەكستان ەلدەرٸمەن بٸرلەسە وتىرىپ تا جٷرگٸزٸلۋدە. سەبەبٸ ونى توقتاتۋعا, ياكي, ازايتۋعا جالعىز ەلدٸڭ قاۋقارى جەتپەيتٸنٸ انىق.
