بٷگٸن, 2 قازان – بەلگٸلٸ جازۋشى, جۋرناليست, سوعىس ارداگەرٸ جەنە قازاق ەدەبيەتٸندەگٸ دەتەكتيۆ جانرىنىڭ دامۋىنا ايرىقشا ٷلەس قوسقان كەمەل توقاەۆتىڭ تۋعان كٷنٸ. قالامگەر 1923 جىلعى 2 قازاندا الماتى وبلىسىنىڭ قاراتال اۋدانىندا دٷنيەگە كەلگەن, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
كەمەل توقاەۆتىڭ ەسٸمٸ قازاق ەدەبيەتٸندەگٸ شىتىرمان وقيعالى جەنە دەتەكتيۆتٸك شىعارمالارمەن تىعىز بايلانىستى. ونىڭ شىعارماشىلىعى قىلمىس پەن تەرگەۋدٸ عانا ەمەس, ادام مٸنەزٸن, قوعامداعى جاۋاپكەرشٸلٸك پەن ەدٸلدٸك مەسەلەلەرٸن دە قامتىدى. زەرتتەۋشٸلەر ونىڭ ەڭبەكتەرٸن قازاق ەدەبيەتٸندەگٸ دەتەكتيۆ جانرىنىڭ قالىپتاسۋىنداعى ماڭىزدى كەزەڭ رەتٸندە باعالايدى.
كەمەل توقاەۆ كٸم?
كەمەل توقاەۆ – جازۋشى, جۋرناليست جەنە ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىسقا قاتىسقان مايدانگەر. ول بوزبالا شاعىندا ەسكەر قاتارىنا الىنىپ, ستالينگراد مايدانىندا سوعىسقان. كەيٸن ۋكراينا, بەلارۋس جەنە پولشا اۋماعىنداعى ەسكەري وپەراتسييالارعا قاتىسقان. سوعىس كەزٸندە بٸرنەشە رەت جارالانىپ, ەلگە ورالعان.
مايدانداعى ەرلٸگٸ ٷشٸن ول ٸ جەنە ٸٸ دەرەجەلٸ "وتان سوعىسى" وردەندەرٸمەن, "ەرلٸگٸ ٷشٸن" جەنە "ستالينگرادتى قورعاعانى ٷشٸن" مەدالدارىمەن ماراپاتتالعان.
سوعىستان كەيٸن كەمەل توقاەۆ جوعارى بٸلٸم الىپ, جۋرناليستيكا سالاسىنا كەلدٸ. ول "لەنينشٸل جاس", جامبىل وبلىستىق گازەتٸ, "قازاقستان پيونەرٸ", "سوتسياليستٸك قازاقستان» سەكٸلدٸ باسىلىمداردا ەڭبەك ەتكەن. كەيٸن قازاق كسر جوعارعى كەڭەسٸنٸڭ "جارشىسى" باسىلىمىندا ۇزاق جىل قىزمەت اتقاردى.
كەمەل توقاەۆ – قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەكەسٸ. پرەزيدەنتتٸڭ رەسمي ٶمٸربايانىندا ول ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان, بەلگٸلٸ جازۋشى جەنە قازاق ەدەبيەتٸندەگٸ دەتەكتيۆتٸ-وقيعالى جانردىڭ نەگٸزٸن قالاۋشىلاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە كٶرسەتٸلگەن.
قازاق دەتەكتيۆٸنٸڭ نەگٸزٸن قالاعان قالامگەر
كەمەل توقاەۆتىڭ العاشقى شىعارمالار جيناعى "جۇلدىزدى جورىق" 1954 جىلى جارىق كٶردٸ. كەيٸن جازۋشى "قىس قارلىعاشى", "ارناۋلى تاپسىرما", "تٷندە اتىلعان وق", "قاستاندىق", "سارعاباندا بولعان وقيعا", "تاڭبالى التىن", "سوڭعى سوققى", "سولدات الىسقا كەتتٸ", "ۇياسىنان بەزگەن قۇس" سەكٸلدٸ شىعارمالار جازدى.
ونىڭ تۋىندىلارىندا تەرگەۋشٸلەر مەن قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جۇمىسى, قىلمىستىڭ سەبەپتەرٸ, ادام پسيحولوگيياسى مەن قوعامداعى مورالدىق تاڭداۋ كەڭٸنەن سۋرەتتەلەدٸ.
ەدەبيەتتانۋشىلار كەمەل توقاەۆ شىعارمالارىنداعى تەرگەۋ جەلٸسٸ, كەيٸپكەرلەر پسيحولوگيياسى جەنە وقيعا قۇرۋ تەسٸلٸن ارنايى زەرتتەپ كەلەدٸ. ونىڭ "قاستاندىق" جەنە "سولدات سوعىسقا كەتتٸ" شىعارمالارى ەلەم ەدەبيەتٸندەگٸ دەتەكتيۆ جانرى ٷلگٸلەرٸمەن سالىستىرىلىپ تالدانعان.
"تٷندە اتىلعان وق" جەنە باسقا تانىمال شىعارمالارى
كەمەل توقاەۆتىڭ وقىرمانعا كەڭٸنەن تانىلعان شىعارمالارىنىڭ بٸرٸ – «تٷندە اتىلعان وق». بۇل شىعارما 1971 جىلى جەكە كٸتاپ بولىپ جارىق كٶرگەن.
سونداي-اق ونىڭ "سوڭعى سوققى" رومانى 1981 جىلى, "سولدات الىسقا كەتتٸ" جەنە "ۇياسىنان بەزگەن قۇس" روماندارى 1983 جىلى جارىق كٶردٸ. جازۋشى "قىزىل كوميسسار", "قىلمىسكەر كٸم?" جەنە "سيقىرلى سىرلار" اتتى پەسالاردىڭ دا اۆتورى.
كەمەل توقاەۆتىڭ كٸتاپتارى بٸرنەشە رەت قايتا باسىلىپ, قازاق جەنە ورىس تٸلدەرٸندە جارىق كٶرگەن.
مايداننان ەدەبيەتكە كەلگەن تاعدىر
جازۋشى شىعارماشىلىعىنداعى ەسكەري تاقىرىپتىڭ تەرەڭ بولۋى ونىڭ ٶز ٶمٸر جولىمەن تٸكەلەي بايلانىستى. ول سوعىستى سىرتتاي باقىلاعان قالامگەر ەمەس, مايدان دالاسىن ٶزٸ كٶرگەن جاۋىنگەر ەدٸ.
سوندىقتان ونىڭ ەسكەري تاقىرىپتاعى شىعارمالارىندا جاۋىنگەر تاعدىرى, قورقىنىش, جاۋاپكەرشٸلٸك, دوستىق پەن وتان الدىنداعى بورىش سەكٸلدٸ مەسەلەلەر جيٸ كٶرٸنٸس تابادى.
زەرتتەۋشٸلەر كەمەل توقاەۆتىڭ ٶمٸر جولىن "ەل مٷددەسٸن مايداندا قارۋمەن, بەيبٸت كٷندە قالاممەن قورعاعان" تۇلعانىڭ عۇمىرى رەتٸندە سيپاتتايدى.
كەمەل توقاەۆ قاشان قايتىس بولدى?
كەمەل توقاەۆ 1986 جىلعى 6 قازاندا 63 جاسىندا ٶمٸردەن ٶتتٸ. ونىڭ شىعارمالارى كەيٸنگٸ جىلدارى بٸرنەشە رەت قايتا باسىلىپ, جازۋشىنىڭ ەدەبي مۇراسى زەرتتەۋ نىسانىنا اينالدى.
بٷگٸندە كەمەل توقاەۆ قازاق ەدەبيەتٸندەگٸ دەتەكتيۆ جانرىنىڭ قالىپتاسۋىنا جول اشقان قالامگەرلەردٸڭ بٸرٸ رەتٸندە اتالادى. ونىڭ شىعارمالارى ەدەبيەت تاريحىندا عانا ەمەس, قازاق جۋرناليستيكاسى مەن سوعىس تاقىرىبىنداعى پروزادا دا ٶزٸندٸك ورىنعا يە.
