تاياۋ كٷندەرٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەل تٸزگٸنٸن قولىنا العانىنا التى جىل تولادى. پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ وسىعان وراي ماقالا جازدى, - دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ٷكٸمەت باسشىسىنىڭ سٶزٸنشە, وسى ۋاقىت ٸشٸندە قازاقستان كوروناۆيرۋس پاندەميياسىنان باستاپ جاھاندىق گەوساياسي شيەلەنٸستەرگە دەيٸنگٸ كٶپتەگەن سىن-قاتەرگە قاراماستان, ەكونوميكالىق دامۋدا ەلەۋلٸ نەتيجەلەرگە جەتتٸ.
"2024 جىلدىڭ سوڭىندا جٸٶ 288 ميلليارد دوللار بولدى. جان باسىنا شاققانداعى جٸٶ 14 مىڭ دوللاردان استى. قازاقستان تابىسى جوعارى ەلدەر توبىنا ەدەۋٸر جاقىندادى.
مەملەكەت باسشىسى مۇنايدان تىس سالالاردى دامىتۋعا باسىمدىق بەرە وتىرىپ, ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋدى كەزەك كٷتتٸرمەيتٸن ماڭىزدى مٸندەت رەتٸندە ايقىندادى. بۇل جۇمىستىڭ ناقتى نەتيجەسٸن قازٸردٸڭ ٶزٸندە كٶرٸپ وتىرمىز – شيكٸزاتتىق ەمەس سالالار ەكونوميكالىق ٶسۋدٸڭ قوزعاۋشى كٷشٸنە اينالىپ وتىر. 2019-2024 جىلدار ارالىعىندا ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندە ٶندٸرٸس كٶلەمٸ 31,4%-عا, قۇرىلىستا 96,3%-عا ٶستٸ. جالپى ٶنەركەسٸپ قۇرىلىمىندا ٶڭدەۋشٸ كەسٸپورىندار ٶز ٷلەسٸ بويىنشا ٶندٸرۋشٸ سەكتورمەن تەڭەستٸ", - دەپ جازدى بەكتەنوۆ.
2024 جىلدىڭ ٶزٸندە ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندە جالپى قۇنى 1,3 تريلليون تەڭگە بولاتىن 180 ينۆەستيتسييالىق جوبا ٸسكە اسىرىلعان. نەتيجەسٸندە بۇل سەكتوردا سوڭعى ونجىلدىقتاعى ەڭ جوعارى كٶرسەتكٸشكە, شامامەن 6% ٶسٸمگە قول جەتكٸزٸلگەن. التى جىل ٸشٸندە ماشينا جاساۋ سەكتورىنداعى ٶندٸرٸس ٷش ەسە ٶسسە, ٶنەركەسٸپتٸك ٶندٸرٸستٸڭ جىلدىق ورتاشا ٶسٸمٸ 20,3% بولدى.
"ناقتى سانداردا, 2018 جىلى 30 مىڭ بٸرلٸكتٸ قۇراعان جەڭٸل اۆتوموبيلدەردٸڭ سانى 134 مىڭ بٸرلٸككە دەيٸن جەتتٸ. سول سيياقتى جٷك اۆتوموبيلدەرٸ بويىنشا دا التى ەسەدەن استام – 7,1 مىڭ بٸرلٸككە دەيٸن, اۆتوبۋستار بويىنشا جەتٸ ەسەگە, ياعني 2,9 مىڭ بٸرلٸككە دەيٸن, ارنايى تەحنيكا شىعارۋ شامامەن ٷش ەسەگە, ياعني 711 بٸرلٸككە دەيٸن ٶسٸم تٸركەلدٸ.
پرەزيدەنت تاپسىرماسى بويىنشا مۇناي-گاز حيميياسىن قارقىندى دامىتۋ قولعا الىندى. ەلٸمٸز شيكٸزاتتى ەكسپورتتاۋدان ونى تەرەڭ ٶڭدەۋگە بٸرتٸندەپ بەت بۇرىپ وتىر. پوليمەرلەر, كومپوزيتتٸك ماتەريالدار, حيمييالىق رەاگەنتتەر ٶندٸرٸلٸپ جاتىر. مۇنىڭ بارلىعى – ەرتٷرلٸ سالالاردا سۇرانىسقا يە قوسىلعان قۇنى جوعارى ٶنٸمدەر. ٸرٸ جوبالاردىڭ بٸرٸ – اتىراۋ وبلىسىندا ٸسكە قوسىلعان KPI زاۋىتى بٷگٸندە پوليپروپيلەن ٶندٸرٸسٸن جولعا قويدى. زاۋىت ٶزٸنٸڭ قۋاتتىلىعى جاعىنان ورتالىق ازيياداعى وسىنداي ٶندٸرٸس ورىندارىنىڭ ٸشٸندەگٸ ەڭ ٸرٸ كەسٸپورىن سانالادى", - دەدٸ پرەمەر-مينيستر.
سونداي-اق, استىقتىڭ بىلتىرعى رەكورد ٶنٸمٸ اۋىل ەڭبەككەرلەرٸن مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن كٶرسەتكەن.
"التى جىل ٸشٸندە اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸن سۋبسيدييالاۋعا 2,5 تريلليون تەڭگە بٶلٸندٸ, بۇل اۋىل شارۋاشىلىعى جالپى ٶنٸمٸنٸڭ 1,8 ەسەگە, ياعني 8,3 تريلليون تەڭگەگە دەيٸن ٶسۋٸنە ىقپال ەتتٸ. اۋىل شارۋاشىلىعىندا جۇمىسپەن قامتىلعان بٸر ادامعا شاققاندا ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸ بەس جىل ٸشٸندە ەكٸ ەسە ٶسٸپ, 4,2 ميلليون تەڭگەگە جەتتٸ. ال, ازىق-تٷلٸك ٶندٸرٸسٸنٸڭ كٶلەمٸ 2,1 ەسە ۇلعايدى", - دەدٸ بەكتەنوۆ.
وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەردٸ قولداۋ – مەملەكەت باسشىسى باسىمدىق بەرگەن نەگٸزگٸ باعىتتىڭ بٸرٸ.
"مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋدا ماشينا جاساۋ, مەتاللۋرگييا, قۇرىلىس, جەڭٸل جەنە حيمييا ٶنەركەسٸبٸ, سونداي-اق, ازىق-تٷلٸك تاۋارلارى بويىنشا تەك قانا قازاقستاندىق ٶندٸرۋشٸلەردەن ساتىپ الىناتىن تاۋارلاردىڭ, جۇمىستار مەن كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەردٸڭ تٸزبەسٸ ەدەۋٸر كەڭەيتٸلدٸ.
وسى ورايدا ۇلتتىق دامۋ ينستيتۋتتارى قازاقستان ەكونوميكاسىنا سالىناتىن ينۆەستيتسييا كٶلەمٸن ۇلعايتا تٷستٸ. تەك 2025 جىلدىڭ ٶزٸندە «بەيتەرەك» حولدينگٸ ارقىلى 8 تريلليون تەڭگە ينۆەستيتسييا سالىنادى, ال 2027 جىلعا قاراي مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا بۇل سوما 10 تريلليون تەڭگەگە دەيٸن ۇلعايتىلادى", - دەيدٸ ٷكٸمەت باسشىسى.
بەكتەنوۆتٸڭ ايتۋىنشا, سەرپٸندٸ دامۋعا قاجەتتٸ ماڭىزدى شارتتاردىڭ بٸرٸ شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالار قازاقستان ەكونوميكاسىنا تۇراقتى تارتىلىپ وتىر.
"مۇنى شەتەلدٸك كەسٸپكەرلەر تاراپىنان كٶرسەتٸلٸپ وتىرعان ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكالىق ەلەۋەتٸنە دەگەن ٷلكەن سەنٸم مەن جوعارى رەيتينگتەر راستاپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, 2024 جىلى قازاقستان Moody's اگەنتتٸگٸنٸڭ «تۇراقتى» بولجامىمەن ٶز تاريحىنداعى ەڭ جوعارى Baa1 رەيتينگٸنە يە بولدى. حالىقارالىق S&P, Fitch رەيتينگ اگەنتتٸكتەرٸ دە قازاقستاننىڭ نەسيەلٸك رەيتينگٸن ينۆەستيتسييالىق سەنٸمدٸلٸك دەڭگەيٸندە راستادى", - دەدٸ ول.
سوڭعى التى جىل ٸشٸندە ەكونوميكاعا 130 ميلليارد دوللار تٸكەلەي شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالار تارتىلعان.
"شەتەلدٸك سەرٸكتەستەر ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ سالاسىنا كٶبٸرەك ينۆەستيتسييا سالا باستاعانىن اتاپ ٶتۋ ماڭىزدى. ونىڭ كٶلەمٸ 72,7 ميلليارد دوللارعا جەتتٸ. بۇۇ قازاقستاندى تەڭٸزگە شىعا المايتىن ەلدەر اراسىندا ٸرٸ تشي كٶلەمٸن الۋشى رەتٸندە ەكٸنشٸ ورىنعا شىعاردى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ بەلسەندٸ ديپلوماتييالىق كٷش-جٸگەرٸنٸڭ ارقاسىندا ٶزگە ەلدەرمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق دامىپ كەلەدٸ. نەتيجەسٸندە, سوڭعى التى جىلدا سىرتقى ساۋدا اينالىمى بٸر جارىم ەسەگە, 94,8 ميلليارد دوللاردان 141,4 ميلليارد دوللارعا دەيٸن ٶسسە, ەكسپورت كٶلەمٸ 61,1 ميلليارد دوللاردان 81,6 ميلليارد دوللارعا جەتتٸ.
ەكسپورت قۇرىلىمىندا ٶڭدەلگەن تاۋارلار ٷلەسٸنٸڭ ارتۋى اتقارىلعان جۇمىستىڭ ەلەۋلٸ نەتيجەسٸ بولدى. ٶتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ولاردىڭ شەتەل نارىقتارىنا ەكسپورتى 28,8 ميلليارد دوللارعا جەتتٸ. بۇل 2018 جىلعى كٶرسەتكٸشتەن شامامەن ەكٸ ەسە جوعارى. ماشينالار, جابدىقتار, كٶلٸك قۇرالدارى, اسپاپتار مەن قۇرىلعىلار ەكسپورتىنىڭ ٷلەسٸ 1,1%-دان 5,8%-عا دەيٸن ارتتى. ەكسپورت قۇرىلىمىنداعى شيكٸزاتتىڭ ٷلەسٸ دە بارعان سايىن ازايىپ, 2018 جىلعى 74,5%-دان 2024 جىلى 63,5%-عا دەيٸن تٶمەندەدٸ", - دەدٸ ٷكٸمەت باسشىسى.
پرەزيدەنتتٸڭ باسشىلىعىمەن ەلٸمٸزدٸڭ ينفراقۇرىلىمىن اۋقىمدى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ جاتقانى دا ايتىلدى..
"ۇزاق جىل بويى جىلۋ ەنەرگەتيكاسى سەكتورىنا تيٸستٸ كٶڭٸل بٶلٸنبەي كەلدٸ: رەسپۋبليكا بويىنشا ينفراقۇرىلىمدىق جەلٸلەردٸڭ توزۋ دەڭگەيٸ 65%-عا, ال جەكەلەگەن ٶڭٸرلەردە تٸپتٸ 90%-عا جەتتٸ. قازٸر ەنەرگەتيكا جەنە كوممۋنالدىق سالالارداعى داعدارىستىڭ اۋىر كەزەڭٸن ەڭسەرە الدىق. ەگەر 2019 جىلى جىلۋ كٶزدەرٸنٸڭ ورتاشا توزۋ دەڭگەيٸ 71%-عا جەتسە, قازٸر ونى 61%-عا دەيٸن تٶمەندەتۋگە مٷمكٸندٸك تۋدى. بۇل جۇمىس جالعاسادى", - دەپ سەندٸردٸ ول.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا بىلتىر 86 مىڭ شاقىرىم ينجەنەرلٸك جەلٸنٸ جاڭعىرتۋدى, سونداي-اق, جاڭا قۋات كٶزدەرٸن ٸسكە قوسۋدى كٶزدەيتٸن ۇلتتىق جوبا ٸسكە اسىرىلا باستاعان.
"بۇل تەحنولوگييالىق اپاتتار سانىن 20%-عا قىسقارتۋعا, ەلٸمٸزدەگٸ ەنەرگەتيكالىق جەنە كوممۋنالدىق سەكتورلاردىڭ توزۋ دەڭگەيٸن ورتا ەسەپپەن 40%-عا ازايتۋعا, گەنەراتسييانى 7 گۆت-تان استام ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
بۇل باعىتتا وتاندىق ٶندٸرٸستٸڭ قۋاتىن بارىنشا تارتۋعا ماڭىز بەرٸلەتٸنٸن ايتا كەتەۋ كەرەك. تكش سالاسى ٷشٸن ٶنٸم شىعاراتىن كەسٸپورىنداردىڭ ەلەۋەتٸن تولىق پايدالانۋ جوسپارلانىپ وتىر. قازاقستاندىق كومپانييالاردىڭ جوسپارلانعان ٶنٸم كٶلەمٸ شامامەن 3,5 تريلليون تەڭگە بولادى", - دەدٸ ٷكٸمەت باسشىسى.
2019 جىلدان بەرٸ ەلەكتر ەنەرگيياسىن تۇتىنۋ 14%-عا ٶسٸپ, شامامەن 120 ميلليارد كۆت/ساع بولدى. حالىق سانىنىڭ ٶسۋٸن, سونداي-اق, جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان يندۋسترييالىق دامۋ جەنە تسيفرلاندىرۋ ساياساتىن ەسكەرە وتىرىپ, ەنەرگييا تۇتىنۋ ودان ەرٸ ارتا تٷسەدٸ دەپ بولجانىپ وتىر.
"وسىعان وراي پرەزيدەنت تاپسىرماسى بويىنشا يادرولىق ەنەرگەتيكانى دامىتۋ قولعا الىندى. بٸرٸنشٸ اەس قۇرىلىسىنىڭ اۋدانى انىقتالدى. تاعى ەكٸ ستانتسييا سالۋ ٷشٸن قۇرىلىس ورىندارىن انىقتاۋ جۇمىستارى باستالدى", - دەدٸ بەكتەنوۆ.
سونداي-اق, قۇرىلىس يندۋستريياسى دا رەكوردتىق ٶسۋ قارقىنىن كٶرسەتٸپ وتىر. 2024 جىلى پايدالانۋعا بەرٸلگەن تۇرعىن ٷي كٶلەمٸ 2018 جىلمەن سالىستىرعاندا 6,4 ميلليون شارشى مەترگە نەمەسە 51,4%-عا ارتىپ, 19 ميلليون شارشى مەترگە جەتتٸ. 2019–2024 جىلدار ارالىعىندا بارلىعى 97,8 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ٷي پايدالانۋعا بەرٸلدٸ.
"بۇل قازاقستاندىق ونداعان مىڭ وتباسىعا جىلجىمايتىن مٷلٸك ساتىپ الۋعا جەنە تۇرمىس دەڭگەيٸن جاقسارتۋعا ىقپال ەتتٸ", - دەدٸ پرەمەر-مينيستر.
سونىمەن قاتار, جولداردىڭ قۇرىلىسى مەن ولاردى جٶندەۋ جۇمىستارى پرەزيدەنتتٸڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا.
"سوڭعى التى جىلدا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار 4,4 مىڭ شاقىرىم اۆتوجولداردى, ونىڭ ٸشٸندە ورتالىق – شىعىس, ورتالىق – وڭتٷستٸك, تالدىقورعان – ٶسكەمەن, اقتٶبە – اتىراۋ – استراحان جەنە باسقا دا كٷرە جولداردى رەكونسترۋكتسييالاۋ اياقتالدى. 2024 جىلى 12 مىڭ شاقىرىم كٶلٸك ماگيسترالٸ قۇرىلىس-جٶندەۋ جۇمىستارىمەن قامتىلدى, ونىڭ 8 مىڭ شاقىرىمى – رەسپۋبليكالىق, ال قالعان 4 مىڭ شاقىرىمى جەرگٸلٸكتٸ جولدارعا تيەسٸلٸ. بۇل – رەكوردتىق كٶرسەتكٸش", - دەدٸ بەكتەنوۆ.
سونداي-اق, كەيٸنگٸ التى جىلدا 250-گە جۋىق جول بويىنداعى سەرۆيستٸك جاڭا نىسان سالىندى. جول بويىندا ۇلتتىق ستاندارتقا ساي كەلەتٸن قىزمەت كٶرسەتۋ نىساندارىنىڭ ٷلەسٸ 52%-دان 90%-عا دەيٸن ۇلعايتىلدى.
"تەمٸرجول كٶلٸگٸ ارقىلى جٷك تاسىمالداۋ كٶلەمٸنٸڭ ٶسۋٸمەن قاتار جولداردى جٶندەۋ جۇمىستارىنا دەگەن قاجەتتٸلٸك تە ارتا تٷستٸ. جىل سايىنعى كٷردەلٸ جٶندەۋ كٶلەمٸ 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 2024 جىلى 41%-عا ٶستٸ. التى جىل ٸشٸندە بارلىعى 3 مىڭ شاقىرىم تەمٸرجولعا كٷردەلٸ جٶندەۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلدٸ.
بيىل دوستىق – مويىنتى تەمٸرجول ۋچاسكەسٸنٸڭ ەكٸنشٸ جەلٸسٸنٸڭ قۇرىلىسى اياقتالادى, بۇل ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸن 12 جۇپ پويىزدان 60 جۇپ پويىزعا دەيٸن ارتتىرادى. سونداي-اق الماتى بەكەتٸن اينالىپ ٶتەتٸن تەمٸرجول جەلٸسٸ دە الماتى تورابىنىڭ جٷكتەمەسٸن 40%-عا جەڭٸلدەتەدٸ.
بۇل جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ ەۋروپا مەن قىتاي اراسىنداعى جٷك اينالىمىن, سونداي-اق ەلٸمٸزدٸڭ ەكسپورتتىق ەلەۋەتٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ", - دەپ جازدى بەكتەنوۆ
"2019 جىلدان بەرٸ تەڭٸز كٶلٸگٸ ارقىلى تاسىمالداۋ كٶلەمٸ 20%-عا ٶستٸ. ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعىتى بويىنشا ايتارلىقتاي ٶسٸم قالىپتاسىپ وتىر. كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ بويىنشا جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان جۇمىستاردىڭ ەسەبٸنەن تحكب ارقىلى ترانزيتتٸك تاسىمال كٶلەمٸ 2019 جىلدان بەرٸ التى ەسەگە (2024 جىلى – 4,5 ميلليون توننا), قازاقستاندىق ٶنٸم ەكسپورتى 12 ەسەگە ٶستٸ. مەملەكەت باسشىسى جارييالاعان استانا – ارقالىق – تورعاي – ىرعىز جاڭا تاس جولى اتالعان باعىتقا تىڭ سەرپٸن بەرمەك", - دەدٸ ٷكٸمەت باسشىسى.
پرەمەر-مينيستردٸڭ ايتۋىنشا, ەلٸمٸزدٸ گازداندىرۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر.
"2025 جىلدىڭ باسىندا 12 ميلليوننان استام ادام تابيعي گازعا قول جەتكٸزدٸ. 2024 جىلى 1,7 مىڭ شاقىرىمنان استام گاز جەلٸلەرٸ سالىندى. بيىل ەلدٸ مەكەندەردٸ گازداندىرۋ بويىنشا تاعى 45 جوبا ٸسكە اسىرىلۋدا, بۇل گازبەن قامتىلعانداردى 12,4 ميلليون ادامعا دەيٸن, ال گازداندىرۋ دەڭگەيٸن 62%-عا دەيٸن جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ", - دەدٸ ول.
باسىم مٸندەتتەردٸڭ بٸرٸ – قازاقستاندىقتاردى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جەنە سۋمەن جابدىقتاۋ جٷيەسٸن جاڭعىرتۋ.
"سوڭعى جىلدارى اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى: ەگەر 2019 جىلى سۋمەن جابدىقتاۋ قالالاردا 97,2% جەنە اۋىلداردا 86,4% بولسا, بٷگٸندە بۇل كٶرسەتكٸشتەر تيٸسٸنشە 99,4% جەنە 97,8%-عا جەتتٸ. 6 256 اۋىلدىڭ ٸشٸنەن 5 523 اۋىل سۋمەن قامتىلدى. قالعان 833 اۋىل وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن تازا سۋعا قول جەتكٸزەدٸ. سونىڭ ٸشٸندە 238 ەلدٸ مەكەندە ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن جابدىقتاۋ جٷيەلەرٸ سالىنادى, 595 اۋىلدىق ەلدٸ مەكەندە كەشەندٸ بلوك-مودۋلدەر ورناتىلادى.
استاناداعى اۋىزسۋ تاپشىلىعى مەسەلەلەرٸن شەشۋ ٷشٸن پرەزيدەنت تاپسىرماسى بويىنشا 2023 جىلى قۋاتتىلىعى تەۋلٸگٸنە 105 مىڭ م3 بولاتىن №3 سورعى-سٷزگٸ ستانتسيياسىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. سونداي-اق سەتباەۆ اتىنداعى كانالدان سۋ قۇبىرىن تارتۋ جۇمىستارى باستالدى. بۇل ەلوردانى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸن ۇزاق مەرزٸمگە شەشۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ", - دەدٸ بەكتەنوۆ.
ينفراقۇرىلىمدى جاڭارتۋ, گازبەن جابدىقتاۋ جەنە جول قۇرىلىسىمەن قاتار ادامداردى تٶتەنشە جاعدايلاردان قورعاۋ دا ماڭىزدى.
"قايعىلى وقيعالار تٸزبەگٸ تج قىزمەتتەرٸنٸڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋ ٸسٸنٸڭ تٷيتكٸلدٸ مەسەلەلەرٸن اشىپ بەردٸ.
پرەزيدەنتتٸڭ تاپسىرماسى بويىنشا اپاتتىق-قۇتقارۋ جۇمىستارىن شۇعىل ەرٸ تيٸمدٸ جٷرگٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن زاماناۋي اپاتتىق-قۇتقارۋ تەحنيكالارى, قۇرال-جابدىق ٷلگٸلەرٸ ساتىپ الىندى. سوڭعى التى جىلدا جابدىقتالۋ دەڭگەيٸ 53%-دان 64%-عا دەيٸن ٶستٸ جەنە ودان ەرٸ ٶسە بەرمەك.
بۇل شارالار تٶتەنشە جاعدايلارعا قارسى دايىندىق دەڭگەيٸن جاقسارتىپ قانا قويمايدى, سونىمەن بٸرگە قوعامدىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ دە ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدٸ. حالىقتى قۇلاقتاندىرۋ جٷيەسٸ سيياقتى جاڭا تەحنولوگييالار قولدانىلا باستادى. قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋدٸڭ كەشەندٸ تەسٸلٸ تج قىزمەتتەرٸن دامىتۋدى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار «زاڭ مەن تەرتٸپ» قاعيداتى شەڭبەرٸندە قىلمىسقا قارسى كٷرەس جەنە قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ جٶنٸندەگٸ شارالاردى كٷشەيتۋدٸ دە قامتيدى. 2019 جىلدان بەرٸ قىلمىس دەڭگەيٸ 52%-عا, قوعامدىق ورىنداردا 60%-عا تٶمەندەدٸ", - دەدٸ پرەمەر-مينيستر.
قازاقستاندا ازاماتتاردىڭ, ەسٸرەسە, ەيەلدەر مەن بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى كٷشەيتۋگە باسىمدىق بەرٸلٸپ وتىر.
"قاسىم-جومارت توقاەۆ وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ جولىن كەسۋ تۋرالى ٷنەمٸ ايتىپ كەلەدٸ. وسى ساياسات شەڭبەرٸندە وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىق ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ قاتاڭداتۋعا باعىتتالعان, ۇرىپ-سوعۋدى جەنە دەنساۋلىققا قاساقانا جەڭٸل زييان كەلتٸرۋدٸ قىلمىستىق جازاعا جاتقىزۋدى كٶزدەيتٸن زاڭ قابىلداندى. ول بۇرىن تەك ەكٸمشٸلٸك نورمالارمەن رەتتەلٸپ كەلگەن بولاتىن.
سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسى جاقىندا عانا ٶسكەلەڭ ۇرپاقتى قولداۋ شارالارىن جٷيەگە كەلتٸرۋگە جەنە كٷشەيتۋگە باعىتتالعان «قازاقستان بالالارى» اتتى جاڭا بٸرتۇتاس باعدارلامانى ۇسىندى.
بيىلعى 14 ناۋرىزدا ٶتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا پرەزيدەنت بٸزدٸڭ ەلٸمٸز ەلەۋمەتتٸك مەملەكەت بولىپ تابىلاتىنىن تاعى دا اتاپ ٶتتٸ. ەرٸ بۇل ەلەۋمەتتٸك كٶرسەتكٸشتەردٸڭ ٶسۋٸ بويىنشا مەملەكەتتٸڭ ناقتى شارالارىنان كٶرٸنٸس تاۋىپ وتىر", - دەدٸ ٷكٸمەت باسشىسى.
سوڭعى التى جىلدا ەڭ تٶمەنگٸ جالاقى مٶلشەرٸ كەزەڭ-كەزەڭٸمەن ەكٸ ەسە, ياعني 42 500 تەڭگەدەن 85 000 تەڭگەگە دەيٸن ۇلعايدى. بۇل شامامەن 2 ميلليون ازاماتتىڭ ەل-اۋقاتىنا وڭ ەسەر ەتتٸ.
"600 مىڭعا جۋىق پەداگوگتىڭ جالاقىسى ەكٸ ەسەگە ارتتى, ٷش جىل ٸشٸندە دەرٸگەرلەردٸڭ جالاقىسى جىل سايىن 30%-عا, ورتا مەديتسينالىق پەرسونالدىڭ جالاقىسى 20%-عا كٶتەرٸلدٸ, ەلەۋمەتتٸك قامسىزداندىرۋ سالاسىنداعى 38 مىڭ قىزمەتكەردٸڭ جالاقىسى ەكٸ ەسەگە ۇلعايتىلدى.
كٶپبالالى وتباسىلارعا ولاردىڭ تابىسىنا قاراماستان تٶلەنەتٸن جەردەماقى ەنگٸزٸلدٸ, بالا كٷتٸمٸ بويىنشا تٶلەمدەر بٸر جىلدان بٸر جارىم جىلعا دەيٸن ۇزارتىلدى. زيياندى ەڭبەك جاعدايلارىندا جۇمىس ٸستەيتٸن قىزمەتكەرلەر ٷشٸن ارنايى تٶلەم ەنگٸزٸلدٸ", - دەدٸ پرەمەر-مينيستر.
2019 جىلدان باستاپ ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعى 73 جاستان 75 جاسقا دەيٸن ۇلعايدى. جالپى ٶلٸم-جٸتٸم 7,8%-عا, انا ٶلٸمٸ – 26,3%-عا, نەرەستەلەردٸڭ شەتٸنەپ كەتۋ كٶرسەتكٸشٸ – 15,8%-عا تٶمەندەدٸ.
"بۇعان پروفيلاكتيكانىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ جەنە سكرينينگپەن قامتۋ دەڭگەيٸن كەڭەيتۋ ىقپال ەتتٸ. 2019 جىلدان باستاپ بٷكٸل ەلٸمٸز بويىنشا 955 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى سالىندى. ولاردىڭ ٸشٸندە ۇلتتىق عىلىمي ونكولوگييالىق ورتالىق جەنە ۇلتتىق جەدەل مەديتسينالىق ٷيلەستٸرۋ ورتالىعى سيياقتى ماڭىزدى مەكەمەلەر بار.
پرەزيدەنتتٸڭ «اڭساعان سەبي» ارنايى باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا, بالا سٷيە الماعان وتباسىلاردا 2021 جىلدان بەرٸ 9 مىڭنان استام سەبي دٷنيەگە كەلدٸ.
دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸنٸڭ كادرلىق ەلەۋەتٸن ارتتىرۋعا, ەسٸرەسە اۋىلدىق جەرلەردٸ قاجەتتٸ ماماندارمەن قامتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ كەلەدٸ. مەسەلەن, اۋىلدىق ەلدٸ مەكەندەرگە كەمٸندە 5 جىل مەرزٸمگە جۇمىسقا كەلگەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸنە 8,5 ميلليون تەڭگە مٶلشەرٸندە بٸرجولعى اقشالاي تٶلەم ەنگٸزٸلدٸ. تۇرعىن ٷي مەسەلەلەرٸن شەشۋدٸڭ قولجەتٸمدٸ قۇرالدارى بار", - دەدٸ ول.
بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا اتقارىلىپ جاتقان ٸس-شارالار مەكتەپتەر مەن بالاباقشالارداعى ورىن تاپشىلىعىن جويۋعا, بٸلٸم ساپاسىن جاقسارتۋعا, پەداگوگ مەرتەبەسٸن كٶتەرۋگە باعىتتالعان.
"سوڭعى التى جىلدا 1 367 بالاباقشا اشىلىپ, كەزەكتە تۇرعانداردىڭ سانىن 5 ەسەگە قىسقارتۋعا قول جەتكٸزٸلدٸ. ەلەۋمەتتٸك جاعدايى تٶمەن وتباسىلاردىڭ بالالارى 100% تەگٸن تاماقپەن قامتاماسىز ەتٸلدٸ. 2019 جىلدان بەرٸ ەلٸمٸزدە رەكوردتىق كٶلەمدە – 1 200 مەكتەپ سالىنىپ, 1 ميلليونعا جۋىق وقۋشى ورنى اشىلدى.
اۋىلدىق جەرلەردەگٸ 3 مىڭنان استام مەكتەپ جاڭعىرتىلدى. بۇل 32 اپاتتى جاعدايداعى جەنە 71 ٷش اۋىسىمدى مەكتەپتٸڭ مەسەلەسٸن, سونداي-اق ەلٸمٸزدەگٸ 200 مەكتەپتەگٸ ورىن تاپشىلىعىن شەشۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ.
بيىل شامامەن 200 مەكتەپتٸڭ قۇرىلىسى جالعاسادى. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس, اۋدان ورتالىقتارى مەن اۋىلداردا 1 مىڭ مەكتەپتٸ جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. بۇل ٶتە ماڭىزدى باعىت, ٶيتكەنٸ ەلٸمٸزدەگٸ ورتا مەكتەپتەردٸڭ 2/3 بٶلٸگٸ اۋىلدىق جەرلەردە ورنالاسقان", - دەدٸ بەكتەنوۆ.
پرەزيدەنت جارييالاعان «جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى» تەحنيكالىق جەنە كەسٸپتٸك بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋگە تىڭ سەرپٸن بەردٸ. جاڭا ەكونوميكا ٷشٸن بٸلٸكتٸ ەرٸ سۇرانىسقا يە كادرلاردى دايارلاۋ ماقساتىندا كوللەدجدەر مەن ٶنەركەسٸپتٸك كەسٸپورىندار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق نىعايتىلىپ وتىر.
"قازٸرگٸ ۋاقىتتا 498 كومپانييا 410 بٸلٸم بەرۋ مەكەمەسٸن قامقورلىققا الدى, «جاس مامان» جوباسى اياسىندا 180 كوللەدج جاڭعىرتىلدى. كوللەدج ستۋدەنتتەرٸنٸڭ ستيپەنديياسى 50%-عا ۇلعايتىلدى. جوو ستۋدەنتتەرٸنە ارنالعان 62 مىڭ ورىندىق 251 جاتاقحانا پايدالانۋعا بەرٸلدٸ.
عىلىمي كادرلاردى قولداۋ دا ەرەكشە ماڭىزعا يە, ەسٸرەسە سوڭعى التى جىلدا عىلىمداعى جاستاردىڭ ٷلەسٸ التى ەسە ٶسٸپ, 46%-دى قۇراعانىن ەسكەرسەك, بۇل مەسەلەنٸڭ ٶزەكتٸلٸگٸ ارتا تٷسكەنٸن بايقاۋعا بولادى. ول ٷشٸن دوكتورانتۋراعا بٶلٸنەتٸن بٸلٸم بەرۋ گرانتتارىنىڭ سانى ارتىپ, عىلىمي زەرتتەۋلەر جٷرگٸزۋ مٷمكٸندٸكتەرٸ كەڭەيە تٷسۋدە. عىلىمي جەتٸستٸكتەردٸ ناقتى ەكونوميكا سەكتورىنا ەنگٸزۋ جەنە ولاردى كوممەرتسييالاندىرۋ – ماڭىزدى باعىتتاردىڭ بٸرٸ. بيىل 2 297 عىلىمي جوبا مەن 299 عىلىمي-تەحنيكالىق باعدارلاما جٷزەگە اسىرىلۋدا. جاس عالىمدار عىلىمي قىزمەتكە بەلسەندٸ تٷردە تارتىلىپ, ولاردىڭ قاتىسۋىمەن 1 055 جوبا ٸسكە اسىرىلىپ جاتىر. عىلىمي ەزٸرلەمەلەردٸ كوممەرتسييالاندىرۋعا كەلەتٸن بولساق, بٷگٸندە 208 جوبا قولدانىسقا سەتتٸ ەنگٸزٸلدٸ, 180-نەن استام ٶندٸرٸس ساتىلىم كەزەڭٸنە شىقتى. كوممەرتسييالاندىرۋ جوبالارىنىڭ ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكاسىنداعى جالپى ٷلەسٸ 118,7 ميلليارد تەڭگەنٸ قۇرادى. 2 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. 25 جوبا ەكسپورتقا شىقتى, 6 جوبانىڭ ساتىلىم كٶلەمٸ 1 ميلليارد تەڭگەدەن استام سوماعا جەتتٸ", - دەدٸ ٷكٸمەت باسشىسى.
سپورتتىق ينفراقۇرىلىم قارقىندى دامىپ كەلەدٸ. التى جىل ٸشٸندە ٶڭٸرلەردە 314 دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنٸ جەنە 58 باسسەين سالىندى.
"بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەر سپورت مەكتەپتەرٸنٸڭ سانى 40-قا, ياعني 481-دەن 521-گە دەيٸن ۇلعايتىلدى. نەتيجەسٸندە دەنە شىنىقتىرۋمەن جەنە سپورتپەن جٷيەلٸ تٷردە شۇعىلداناتىن ازاماتتاردىڭ ٷلەسٸ 31,5%-دان 41,4%-عا نەمەسە 5,9 ميلليون ادامنان 8,4 ميلليون ادامعا دەيٸن ٶستٸ", - دەدٸ بەكتەنوۆ.
سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسىنىڭ زاڭسىز يەمدەنٸلگەن اكتيۆتەردٸ قايتارۋدان تٷسكەن قاراجاتتى ەلەۋمەتتٸك مٸندەتتەردٸ شەشۋگە باعىتتاۋ جٶنٸندەگٸ تاپسىرماسى ەلەۋمەتتٸك ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋدىڭ پەرمەندٸ قۇرالىنا اينالدى.
"ارناۋلى مەملەكەتتٸك قوردان بٸلٸم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, سپورت, ەلەۋمەتتٸك قامسىزداندىرۋ سالالارىندا 280-گە جۋىق جوبانى جٷزەگە اسىرۋعا, سونداي-اق ينجەنەرلٸك جەلٸلەر مەن سۋ شارۋاشىلىعى نىساندارىن جاڭعىرتۋعا 194 ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجات اۋدارىلدى", - دەدٸ ول.
مەملەكەت باسشىسى جاپپاي تسيفرلاندىرۋ جەنە جاساندى ينتەللەكتٸنٸ ەنگٸزۋ مٸندەتٸنە باسىمدىق بەرٸپ وتىر.
"بۇل ەكونوميكالىق ٶسۋدٸڭ جاڭا قوزعاۋشى كٷشٸنە اينالۋعا تيٸس. قازاقستان IT-قىزمەتتەر ەكسپورتىن ۇلعايتا وتىرىپ جەنە وسى باعىتتا ەلەۋلٸ جەتٸستٸكتەرگە قول جەتكٸزٸپ, ورتالىق ازييا ەلدەرٸ اراسىندا سەنٸمدٸ تٷردە كٶش باستاپ كەلەدٸ. بۇل سالا بويىنشا ەلٸمٸزدٸڭ بەسەكەلەستٸك ارتىقشىلىقتارى جەتەرلٸك. تسيفرلىق شەشٸمدەر تٷرلٸ سالالارعا دەندەپ ەنٸپ, ولاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸ مەن جەدەل دامۋىن قامتاماسىز ەتتٸ. بالاباقشالاردا «وتباسىنىڭ تسيفرلىق كارتاسى», «ەلەۋمەتتٸك ەمييان» جەنە تسيفرلىق ۆاۋچەرلەر بەلسەندٸ قولدانىلادى, QazaqLaw (زاڭنامالىق بازا بويىنشا كٶمەكشٸ), LLM ۇلتتىق تٸلدٸك مودەلٸ جاسالدى, «بيزنەستٸڭ تسيفرلىق كارتاسى» جەنە باسقا دا جوبالار ەزٸرلەنۋدە.
سوڭعى بەس جىلدا يننوۆاتسييالىق ٶنٸم كٶلەمٸ ەكٸ ەسەدەن استام, 1,1 تريلليون تەڭگەدەن 2,4 تريلليون تەڭگەگە دەيٸن ٶستٸ. جي دامۋىنا جەردەمدەسۋ ٷشٸن پرەزيدەنت تاپسىرماسى بويىنشا «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ بازاسىندا قارجىلاندىرۋدىڭ ماقساتتى كٶلەمٸ 1 ميلليارد دوللاردى قۇرايتىن Qazaqstan Venture Group قورلارىنىڭ ۆەنچۋرلىق قورى قۇرىلدى. قور قازاقستان مەن ورتالىق ازييانىڭ يننوۆاتسييالىق جوبالارىنا باسىمدىق بەرە وتىرىپ ينۆەستيتسييا سالادى. بيىل ەلٸمٸزدٸڭ جەدەل تسيفرلىق ترانسفورماتسيياسىنا ىقپال ەتەتٸن Alem.ai حالىقارالىق جاساندى ينتەللەكت ورتالىعى اشىلادى. ۇلتتىق قۇرىلتاي وتىرىسىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت, كٶلٸك, ەنەرگەتيكا, اگروٶنەركەسٸپ سەكتورى جەنە ادام كاپيتالىنىڭ دامۋ ەلەۋەتٸ جوعارى ەكەنٸن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ. ٷكٸمەت جٷكتەلگەن مٸندەتتەردٸ ورىنداۋعا بار كٷش-جٸگەرٸن سالادى", - دەدٸ ول.
پرەمەر-مينيستر سوڭعى 6 جىل ٸشٸندە اتقارىلعان جۇمىس از ەمەس ەكەنٸن, بٸراق الدا بۇدان دا اۋقىمدى مٸندەتتەر تۇرعانىن ايتتى.
"قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆتىڭ تەگەۋرٸندٸ باسشىلىعىمەن قازاقستان ٷلكەن جەتٸستٸكتەرگە قول جەتكٸزٸپ, ٶزٸنٸڭ وراسان زور ەلەۋەتٸن تولىق ٸسكە اسىراتىنىنا سەنٸمدٸمٸن", - دەپ تٷيٸندەدٸ بەكتەنوۆ.
ايتا كەتەيٸك, قاسىم-جومارت توقاەۆ 2019 جىلعى 20 ناۋرىزدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ رەتٸندە انت قابىلدادى.
2019 جىلى 9 ماۋسىمدا ٶتكەن كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىندا 70,96 پايىز داۋىس جيناپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ بولىپ سايلاندى. 2019 جىلى 12 ماۋسىمدا قر كونستيتۋتسيياسىنىڭ 42-بابىنا سەيكەس انت بەرٸپ, رەسمي تٷردە سايلانعان پرەزيدەنت رەتٸندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ لاۋازىمىنا كٸرٸستٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ 2022 جىلدىڭ 20 قاراشاسىندا ٶتكەن كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىندا 81,31% داۋىس جيناپ, جەڭٸسكە جەتتٸ. 2022 جىلى 26 قاراشادا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸن سالتاناتتى ۇلىقتاۋ رەسٸمٸ ٶتتٸ.
