بۇل بايلاردىڭ ويىنى. كەك الۋ. بيزنەسكە تالاس. قىرۋار اقشا. ەيتپەسە, مۇنشالىقتى بٸرٸنەن سوڭ بٸرٸ ٶرتەنەردەي قازاق بازارىنا نە كٶرٸندٸ? كٶز تيدٸ مە? شىمكەنتتە ەكٸ بازار ٶرتەنگەن ەدٸ. ودان كەيٸن ٶزگە وبلىستاردا دا بٸرنەشە بازار وتقا وراندى. ال الماتى... ايتۋ قيىن. «باراحولكانى» جابامىز دەپ جٷرٸپ, بارلىق بازاردى ٶرتەپ بولدى.
بيلٸك پە كٸنەلٸ? سولاي بولسا, وندا اقىماقتىق. قالالىق ەكٸمشٸلٸكتٸڭ ستسەنارييٸ بولسا, ناعىز بەزبٷيرەكتٸك. ونسىز امال جوق پا ەدٸ? قالالىق ەكٸمشٸلٸكتەن كٷمەنداناتىن حالىق كٶپ. ٶيتكەنٸ, وسىعان دەيٸن بٸردە-بٸر بازار ٶرتەۋشٸ, نەمەسە ٶرتتٸڭ شىعۋ سەبەبٸنە كٸنەلٸ ۇستالدى دەگەندٸ ەستٸمەدٸك. تاۋارى كٷلگە اينالعان ساۋداگەرلەرگە قارجىلىق كٶمەك, ٶتەماقى بەرٸلدٸ مە? جوق, ەستٸمەدٸك. بٸز حابارلاسقان, بٸز تانيتىن ساۋداگەرلەردٸڭ ەشقايسىسى ٶتەماقى الماعاندارىن ايتادى. الدى 1000 000 (ميلليون) دوللار, سوڭى 10 مىڭ دوللار قارجىسىنىڭ كٷلٸن ۋىستاپ قالدى. تالاي انا «بالامدى قالاي اسىرايمىن» دەپ زار جىلادى. تالاي جاستار «نەسيەمدٸ قايتٸپ تٶلەيمٸن» دەپ ٶكسٸدٸ. ۋاقىت ٶتتٸ. ولار ەش قايىر بولماسىن بٸلٸپ, جاي-جايىنا كەتتٸ. كەيبٸرٸ بۇل تىعىرىقتان شىعا الماستان, قارىز ارقالاپ جٷر...
الماتىداعى بازارلار بٸرٸنەن سوڭ بٸرٸ ٶرتەلدٸ. مىڭداعان ادام بٸرٸنەن سوڭ بٸرٸ كٷيرەدٸ. بازار قوجايىندارىن ارى قويىڭىز, قاراپايىم ساۋداگەرلەردٸڭ ماڭداي تەرٸن لاۋلاعان وتقا اينالدىرۋ قاي ەلدە بار ەكەن?
بٸر بازار ٶرتەنسە, دۇرىس, بايقاۋسىزدا ٶرتەندٸ دەر ەدٸك. ەكٸ بازار ٶرتەنسە, تەحنيكالىق اقاۋ, بازاردىڭ ساپاسىز قۇرىلىسى, اناۋ-مىناۋ دەۋگە بولادى. ٷش بازار... ىقتيمالدىققا سالساڭىز دا, مٷلدەم كٶڭٸلگە قونىمسىز فاكتٸلەر الدىڭىزدان شىعادى. بازار باسشىلارى تولايىم تابىستان قاعىلدى دەلٸك, بٸراق ولار كەلەسٸ بٸر جەردەن بازار سالا الادى. نەمەسە, اياعىن شالعان, بازارىن ٶرتەگەندەردەن كەك الۋدى كٶكسەيدٸ...
«باراحولكا» نەگە ٶرتەلدٸ?
قالالىق ەكٸمشٸلٸك جٶندەۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزگٸسٸ كەلدٸ. قارا بازاردى ازايتۋدى ۇيعاردى. حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن كٷيتتەدٸ. سول عانا ما? ال ونىڭ ورنىنا زاماناۋي بازار سالدى ما? ەگەر ەكٸمشٸلٸكتەگٸلەر زاماناۋي بازار سالىپ, سوعان بازار باسشىلارىن مەجبٷرلەپ, سودان كەيٸن ساۋداگەرلەرگە مىنا بازارعا كٶشٸڭدەر دەسە, بٷگٸنگٸدەي شۋ-شۇرقان بولماس ەدٸ.
«ٶجەت», «كەنجەحان», «ارلان» سەكٸلدٸ قاپتاعان بازارلار سالىندى. سولار «باراحولكادان» ارتىق پا? قاي جاعىنان? جوق, كەرٸسٸنشە, بۇرىنعى قارا بازار شاشىراپ, قالانىڭ ەر تٷكپٸرٸنەن بوي كٶتەرٸپ جاتىر. بٸرٸن ٶرتەپ, ەكٸنشٸسٸن سالدىق. نە ۇتتىق?.. ەشتەڭە. الماتىداعى بازار ٶرتەۋ دەستٷرٸ مۇنىمەن توقتارىنا شٷبەلٸمٸز.
ال «ادەم» شە?..
الماتى قالاسى ەكٸمشٸلٸگٸندەگٸلەر ەكٸ جىل بۇرىن «باراحولكانى» سٷرۋ كەزٸندە جابايى بازارلاردىڭ ورنىنا «ادەم» سەكٸلدٸ زاماناۋي بازار تۇرعىزامىز دەدٸ. سول سٶز وسى كٷنگە دەيٸن ايتىلىپ كەلدٸ. بۇندا ەلدە بٸر استار بار ما? بايلاردىڭ, بازار يەلەرٸنٸڭ بٸر-بٸرٸنە كەك قايتارۋى ەمەس پە? بٸزدە وسى كٷدٸك باسىم. مٷمكٸن, «باراحولكاداعى» بازارلاردىڭ يەلەرٸ ٶز بازارلارىنىڭ ٶرتەنۋٸنە «ادەمنٸڭ» قوجاسىن كٸنەلٸ دەپ بٸلەر?..
بايلار بازار ٶرتەيدٸ. ٶزدەرٸنٸڭ مٷددەسٸ, ساۋداداعى بەسەكەلەستەرٸن قۇرتۋ ٷشٸن. سوندا قارا حالىق, شاعىن كەسٸپكەرلٸكپەن اينالىسىپ جٷرگەن مىڭداعان ادام قالاي كٷنەلتەدٸ? ولار ەندٸ نە ٸستەيدٸ? ەلٸمٸزدەگٸ شاعىن جەنە ورتا بيزنەس مۇنداي جاعدايدان كەيٸن قالاي داميدى? تٷسٸنٸكسٸز...
احمەت ساعىندىق
