ٸس-شاراعا قاتىسقان ارىستىق كەسٸپكەرلەردٸڭ سۇراقتارىنا تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ٶمٸرزاق شٶكەەۆ, وبلىس ەكٸمنٸڭ ورىنباسارى مەيٸرجان مىرزاليەۆ, قر يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ۆيتسە-مينيسترٸ تيمۋر توقتاباەۆ, تٷركٸستان وبلىسى كەسٸپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى دٸنمۇحامەد ەبساتتاروۆ جاۋاپ بەردٸ.
جينالعان كەسٸپكەرلەر بيزنەسكە قاتىستى ساۋالدارىن قويىپ, تولىمدى جاۋاپتار الدى. وسى باعىتتا ارىستىق بيزنەستٸ قولداۋعا قاتىستى جاقىن ارادا اتقارىلاتىن جۇمىس جوسپارى جايىندا اقپارات بەرٸلدٸ.
– ارىس قالاسىن قالپىنا كەلتٸرۋ, ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ٷكٸمەتتەن 10 كەشەندٸ شارا بەلگٸلەندٸ. سونىڭ ٸشٸندە 3 قولداۋ شاراسى ارىس قالاسىنىڭ كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸن قولداۋعا باعىتتالعان, – دەپ اتاپ ٶتتٸ ٶڭٸر باسشىسى.
وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى مەيٸرجان مىرزاليەۆ نىسانداردى قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارىنا ٸرٸ بيزنەس ٶكٸلدەرٸ قولداۋ كٶرسەتەتٸنٸن, سونداي-اق بۇل جۇمىس قر يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ جەتەكشٸلٸك ەتۋٸمەن جٷرگٸزٸلەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– كەسٸپكەرلەرمەن جۇمىس ٸستەۋ, كەلتٸرٸلگەن زارداپتىڭ اۋقىمىن انىقتاۋ, قاراجات بٶلۋ جۇمىستارى قولعا الىنۋدا. اپات ورىن العان سوڭ ٶڭٸرلٸك كەسٸپكەرلەر پالاتاسى جانىنان سٷيەمەلدەۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە. بۇل جۇمىسقا پالاتانىڭ 25 قىزمەتكەرٸ جۇمىسقا كٸرٸسٸپ كەتتٸ. جەرگٸلٸكتٸ بيزنەسكە كەلتٸرٸلگەن زارداپ تٸركەلگەن. ەندٸگٸ كەزەكتە نىسانداردى قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلمەك. ول ٷشٸن اتقارۋشى ورگاندار تيٸستٸ باعالاۋ جۇمىستارىنجٷرگٸزەدٸ, ال كەسٸپكەرلەر پالاتاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرٸ بيزنەستٸڭ قۇقىعىن قورعاۋ ماقساتىندا باقىلاۋشى قىزمەتٸن اتقاراتىن بولادى. وسى جۇمىس اياقتالعاننان كەيٸن, زاقىمدانعان وبەكتٸلەردٸ مٷمكٸندٸگٸنشە 1 اي ٸشٸندە قالپىنا كەلتٸرۋ جوسپارلانۋدا, – دەدٸ تٷركٸستان وبلىسى كەسٸپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى دٸنمۇحامەد ەبساتتاروۆ.
وسى ماقساتتا ٶڭٸرلٸك كەسٸپكەرلەر پالاتاسى ٷي-ٷيدٸ ارالاپ, كەسٸپكەرلەر اراسىندا ساۋالناما جٷرگٸزەدٸ. كەلتٸرٸلگەن شىعىن باعالانىپ, سمەتاسى شىعارىلادى. كەيٸن كەسٸپورىن يەسٸ باعالاۋ نەتيجەسٸمەن تانىسىپ, قول قويادى. ارى قاراي قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلمەك.
سپيكەردٸڭ ايتۋىنشا, قاراجات بٶلۋ ەكٸ مەحانيزم بويىنشا جٷرگٸزٸلەدٸ. بٸرٸنشٸ مەحانيزمدە از كٶلەمدە شىعىنى بار كومپانييالارعا كەلٸسٸممەن كەسٸپكەرلٸك نىساندى تەز ٸسكە قوسۋ ماقساتىندا كەسٸپورىن يەسٸنٸڭ شوتىنا (1-2 ملن تەڭگە شاماسىندا) قاراجات اۋدارىلادى. ال ەكٸنشٸ مەحانيزم بويىنشا ٷلكەن كٶلەمدە شىعىنى باركەسٸپكەرلەرگە قاراجات پالاتا-كەسٸپورىن-قۇرىلىس كومپانيياسى (جٶندەۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزەدٸ) اراسىندا ٷشجاقتى كەلٸسٸم جاسالىپ, جٷزەگە اسىرالادى.
كەسٸپورىنداردى قالپىنا كەلتٸرۋ مەسەلەسٸ قىزۋ تالقىلاندى. كەسٸپكەرلەر ٶز مەسەلەلەرٸنە قاتىستى مۇڭ-مۇقتاجدارىن ايتىپ, ساۋالدارىن قويىپ, تولىمدى جاۋاپتار الدى.
بۇعان قوسا, ارىس قالاسىنىڭ شاعىن جەنە ورتا بيزنەسٸنە 2019 جىلدىڭ 1 شٸلدەسٸنەن باستاپ كەسٸپكەرلەرٸك سۋبەكتٸلەرٸنە ارناپ 5 ملن تەڭگەگە دەيٸن 1 پايىزدىق جەڭٸلدٸكپەن نەسيە بەرٸلەدٸ.
بٷگٸنگٸ تاڭدا تٷركٸستان وبلىسى ەكٸمدٸگٸ ارىس قالاسىنىڭ كەسٸپكەرلەرٸن قولداۋ ماقساتىندا «قامقور» باعدارلاماسىن قابىلدادى.
باعدارلاما 1% سىياقى مٶلشەرلەمەمەن 5 ملن تەڭگەگە دەيٸن كەپٸلسٸز نەسيە بەرۋدٸ كٶزدەيدٸ. نەسيەنٸڭ مەرزٸمٸ – 4 جىلعا دەيٸن جەنە 6 ايعا دەيٸن نەسيەنٸ تٶلەۋگە جەڭٸلدەتٸلگەن كەزەڭ قاراستىرىلعان. نەگٸزگٸ تالاپ – ەكٸ كەپٸلگەردٸڭ بولۋى قاجەت.
اتالعان قولداۋ بارلىق كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸنە سالالىق شەكتەۋلەرسٸز ۇسىنىلاتىن بولادى. جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيە «ىرىس» ميكروقارجى ۇيىمىمەن ۇسىنىلادى.
ٶڭٸر ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارىنىڭ مەلٸمدەۋٸنشە, قازٸردٸڭ ٶزٸندە ارىس قالاسىنىڭ 2 كەسٸپكەرٸنە جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيە-10 ملن تەڭگەگە دەيٸن قولداۋ كٶرسەتٸلدٸ. بۇل ٶتٸنٸمدەر بويىنشا شۇعىل تٷردە شەشٸم قابىلداناتىنىنا نازار اۋداردى.
سونىمەن قاتار, بۇل باعدارلاما اياسىندا قاراجات قاجەتتٸلٸگٸ كەسٸپەرلەر ٷشٸن تاپشى بولىپ جاتسا, 1% مٶلشەرلەمەدەنەسيە ۇسىنۋدىڭ 2-ش كەزەڭٸ ۇسىنىلاتىن بولادى.
سپيكەردٸڭ ايتۋىنشا, بۇل جوبا وبلىسى ەكٸمٸدٸگٸ جەنە «دامۋ» كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ قورى ارقىلى پىسىقتالۋدا. دەمەك, قاجەت بولعان جاعدايدا اياقتالعان جوبا ارىس قالاسىنىڭ كەسٸپكەرلەرٸ ٷشٸن قوسىمشا جٷزەگە اساتىن بولادى.
بۇدان باسقا, بٷگٸنگٸ تاڭدا وڭتٷستٸك ايماقتىڭ ينۆەستيتسييالىق ورتالىعى, ىرىس ميكروقارجى ۇيىمى, اگرونەسيە كورپوراتسيياسى, اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى قارجى ينستيتۋتتارى ارقىلى نەسيە العان 150-گە جۋىق كەسٸپكەردٸڭ 400 ملن تەڭگە كٶلەمٸندەگٸ وسىعان دەيٸن العان نەسيەلەرٸنە جەڭٸلدٸكتەر جاسالاتىن بولادى. ياعني, تٶلەم كەستەسٸن ٶزگەرتۋ, ايىپپۇلىن قىسقارتۋ, نەسيە بويىنشا نەگٸزگٸ قارىزعا جەڭٸلدٸك كەزەڭٸن بەرۋدٸ كٶزدەيدٸ.
ٷشٸنشٸدەن, شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸنە 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيٸن سالىقتىق كانيكۋلدار ۇسىنالاتىن بولادى.
بۇدان باسقا شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸن قولداپ, ولاردى قاجەتتٸ تاپسىرىستارمەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانۋدا.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا 2019-2020 جىلدارى ارالىعىندا 100 ملرد تەڭگەگە جۋىق 14 ينۆەستيتسيالىق جوباسىن ٸسكە قوسۋ جايىندا دا اقپارات بەرٸلدٸ.
اتاپ ٶتەتٸنٸ, جەرگٸلٸكتٸ بيزنەستٸ قولداۋ ماقساتىندا ارىستاعى شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸن 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيٸن سالىق تٶلەۋدەن بوساتۋ قاراستىرىلۋدا.
