بيىل, 17-18 قىركٷيەكتە, بەيبٸتشٸلٸك پەن كەلٸسٸمنٸڭ ورداسى – استانا قالاسىندا ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەر ليدەرلەرٸنٸڭ VIII سەزٸ ٶتەدٸ. بۇل جاھاندىق دەڭگەيدەگٸ ماڭىزدى باسقوسۋ قازٸرگٸ قاقتىعىستارعا تولى كٷردەلٸ ەلەمدە كونفەسسيياارالىق جەنە ٶركەنيەتارالىق ديالوگتى نىعايتۋدا, ٶزارا تٷسٸنٸستٸك پەن قۇرمەتتٸ ارتتىرۋدا ەرەكشە مەنگە يە.
ەلٸمٸزدٸڭ وسىنداي اۋقىمدى سەزگە تۇراقتى تٷردە الاڭ ۇسىنىپ كەلۋٸ تەگٸن ەمەس. بۇل بٸزدٸڭ قازاق دالاسىنىڭ سان عاسىرلىق تاعىلىمىمەن, تەرەڭنەن تامىر تارتقان بٸرەگەي بولمىسىمەن استاسىپ جاتىر. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەر ليدەرلەرٸنٸڭ VII سەزٸنٸڭ اشىلۋ سالتاناتىندا سٶيلەگەن سٶزٸندە: «قازاق جەرٸ عاسىرلار بويى باتىس پەن شىعىستىڭ اراسىنداعى كٶپٸر بولىپ كەلەدٸ. ۇلى دالا تٶرٸندە نەبٸر الىپ كٶشپەلٸ يمپەرييالار ٶمٸر سٷرگەن. دٸني ۇستامدىلىق – ولاردىڭ بەرٸنە ورتاق سيپات» دەپ اتاپ ٶتكەن ەدٸ. راسىندا دا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى – بارلىق ەلەمدٸك دٸندەر توعىسقان قاسيەتتٸ مەكەنگە اينالىپ وتىر.
تاريح سىناپ, نەۋبەت جايلاعان كەزەڭدەردە – دٷنيەنٸڭ تٶرت بۇرىشىنان تاعدىر ايداپ, تٷرلٸ ەتنوستار مەن دٸن ٶكٸلدەرٸ بٸزدٸڭ دارحان دالامىزدان پانا ٸزدەگەن شاقتاردا – بٸز ٶز ٷيٸمٸزدٸڭ ەسٸگٸن ايقارا اشىپ, بارىمىزدى: جۇتىم سۋىمىزدى, بٸر تٷيٸر نانىمىزدى, سوڭعى شاپانىمىزدى بٶلٸستٸك. ۇلان-عايىر قازاق دالاسى, سارىارقا تٶسٸ ەر الۋان تاعدىر يەلەرٸنە مەكەن بولدى.
بۇل تەك قاراپايىم مەيٸرٸمدٸلٸك قانا ەمەس ەدٸ. بۇل – ادامدى ارداقتاۋدىڭ, تٸرشٸلٸكتٸ قاستەرلەۋدٸڭ, تەڭدەسٸ جوق باۋىرمالدىقتىڭ ايقىن كٶرٸنٸسٸ بولاتىن. حالقىمىزدىڭ «قوناقپەن ەرٸپ دەۋلەت كٸرەدٸ» نەمەسە «قوناعىڭدى قۇدايداي كٷت» سىندى ماعىناسى تەرەڭ ماقال-مەتەلدەرٸ وسى دارحان قوناقجايلىقتىڭ, باۋىرىنا باسۋدىڭ تەرەڭدە جاتقان تاعىلىمىن اڭعارتادى.
بۇل – جالاڭ دەستٷر ەمەس, بۇل – بٸزدٸڭ ۇلتتىق جادىمىزدىڭ ٶزەگٸ, قانىمىزعا سٸڭگەن قاسيەتتٸ قۇندىلىق.
وسى ەرەكشە تاريحي ساباقتاستىق قازاقستان حالقىنىڭ بويىنداعى پاراساتتىلىق پەن ٶمٸرگە دەگەن اسقاق رۋحتى قالىپتاستىردى. بٸز ٶزگە كونفەسسييا ٶكٸلدەرٸمەن بٸر شاڭىراق استىندا تاتۋ-تەتتٸ, بەيبٸت عۇمىر كەشۋدٸڭ ٷلگٸسٸن كٶرسەتٸپ, تٷرلٸ ەدەت-عۇرىپتاردىڭ, نانىم-سەنٸمدەردٸڭ بٸرلٸكتە ٶمٸر سٷرۋٸنٸڭ شىنايى مٷمكٸن ەكەنٸن دەلەلدەدٸك. بۇل – بٸز ٷشٸن كيەلٸ ۇعىمعا اينالىپ, ۇلتتىق بٸرەگەيلٸگٸمٸزدٸ بايىتقان, باعا جەتپەس رۋحاني جەنە مەدەني قازىناعا اينالدى. ۇلى اباي اتامىزدىڭ «ادامزاتتىڭ بەرٸن سٷي, باۋىرىم دەپ» دەگەن دانا سٶزٸ بٸرلٸكتٸڭ, باۋىرمالدىقتىڭ تەرەڭ تامىرىن كٶرسەتەدٸ.
بٸزدٸڭ دارحان قوناقجايلىعىمىز بەن ٶزگەلەردٸ قابىلداي بٸلۋ قاسيەتٸمٸزدٸڭ, ٶزگە مەدەنيەتتەردەن ٷيرەنۋگە دەگەن اشىقتىعىمىزدىڭ ارقاسىندا, قازاقستان بٷگٸندە ەلەم مويىنداعان, كٶپەتنوستى جەنە كٶپكونفەسسييالى, تۇراقتى دامۋ جولىنداعى ٸرگەلٸ مەملەكەتكە اينالدى. بۇل – بٸزدٸڭ ەلدٸگٸمٸزدٸڭ بەرٸكتٸگٸنٸڭ, ەلەم الدىنداعى ايرىقشا بولمىسىمىزدىڭ نىشانى.
ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەر ليدەرلەرٸ سەزٸ قازاقستاندىق تەجٸريبەنٸ جاھاندىق دەڭگەيدە پاش ەتەتٸن, دٸن ليدەرلەرٸ اراسىنداعى تٸكەلەي ديالوگ ارقىلى تٷسٸنبەۋشٸلٸكتەردٸڭ الدىن الىپ, قاقتىعىستاردى بولدىرماۋعا ۇمتىلاتىن جەنە بەيبٸتشٸلٸك مەدەنيەتٸن ٸلگەرلەتۋگە باعىتتالعان بٸرەگەي الاڭ.
قازٸرگٸ كٷردەلٸ كەزەڭدە دٸنباسىلاردىڭ بٸر ٷستەل باسىندا جينالۋىنىڭ ايرىقشا ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ٶتكەن پرەزيدەنت: «ولار كەز-كەلگەن مەسەلە بويىنشا ورتاق ويعا كەلٸپ, تٸل تابىسۋعا بولاتىنىن بٷكٸل ەلەمگە پاش ەتۋدە. مەنٸڭشە, سەزدٸڭ ەڭ باستى ميسسيياسى دا, ەرەكشەلٸگٸ دە – وسى» دەپ اتاپ ٶتتٸ.
سەزد دٸنباسىلارعا قازٸرگٸ زاماننىڭ سىن-قاتەرلەرٸن (ەكسترەميزم, تەرروريزم, ەلەۋمەتتٸك تەڭسٸزدٸك, ەكولوگييالىق مەسەلەلەر) دٸني تۇرعىدان تالقىلاۋعا جەنە ولارعا ورتاق رۋحاني جاۋاپتار ٸزدەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
VII سەزدٸڭ قۇرمەتتٸ قوناعى, ۆاتيكان جەنە كاتوليك شٸركەۋٸنٸڭ باسشىسى ريم پاپاسى فرانتسيسك سەزدٸڭ ماڭىزدىلىعىن ايقىنداي تٷسٸپ: «قازاقستان تاعى دا بٸر-بٸرٸنەن قاشىقتىقتا جٷرگەندەر اراسىنداعى كەزدەسۋ ورنى بولسىن. ونىڭ ارقاسىندا كەزدەسۋدٸڭ جاڭا جولى اشىلسىن, ونىڭ نەگٸزٸندە ادامي قاتىناستار جاتىر: قۇرمەت, ديالوگتاعى شىنايىلىق, ەر ادامنىڭ شەكسٸز قادٸر-قاسيەتٸ, ىنتىماقتاستىق. بٸزدٸ بەيبٸتشٸلٸككە اپاراتىن باۋىرلاستىقتىڭ جاڭا جولى» دەپ جوعارى باعا بەرگەن ەدٸ.
ٶكٸنٸشكە وراي, جاقىندا ريم پاپاسى فرانتسيسك دٷنيەدەن ٶتتٸ. ەندٸ كاتوليك دٸنٸنٸڭ ليدەرٸ بولىپ, روبەرت فرانتسيس پرەۆوستا سايلاندى. ول لەۆ – XIV دەگەن اتپەن تاريحي ميسسيياسىن باستادى.
جاڭا سايلانعان ريم پاپاسى دا قازاقستاندا ٶتەتٸن ەلەمدٸك دەستٷرلٸ دٸندەر جاھاندىق سەزٸنە كەلەدٸ دەپ ٷمٸتتەنەمٸن.
مىسىردىڭ ەل-ەزھاردىڭ جوعارى يمامى شەيح احماد ات-تايەب تە سەزدٸڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتٸپ: «بٸز اللا تاعالادان بۇل فورۋمنىڭ ناۋقاستىڭ اۋرۋى مەن ازابىن توقتاتا الاتىن ەمگە ٷمٸتتەنەتٸنٸ سيياقتى بٷگٸندە بەيبٸتشٸلٸككە مۇقتاج ەلەمدە ادامزاتتىڭ باۋىرلاستىعى مەن بٸرگە ٶمٸر سٷرۋٸنە جاڭا ەلەۋلٸ ٷلەس قوسۋىن سۇرايمىز» دەگەن بولاتىن. بۇل جوعارى مەرتەبەلٸ تۇلعالاردىڭ قاتىسۋى مەن ولاردىڭ جىلى لەبٸزدەرٸ سەزدٸڭ جاھاندىق دەڭگەيدەگٸ بەدەلٸ مەن ماڭىزدىلىعىن اشا تٷسەدٸ.
بيىل سەزد اياسىندا جاس دٸني ليدەرلەردٸڭ ٸٸ فورۋمى ٶتەدٸ. ٶتكەن جىلى باستاۋ العان وسى يگٸ باستاما بولاشاق بۋىننىڭ ديالوگ مەدەنيەتٸن بويىنا سٸڭٸرٸپ, بەيبٸتشٸلٸك پەن كەلٸسٸم جولىنداعى ەستافەتانى قابىلداۋى ٷشٸن ماڭىزدى الاڭ بولىپ وتىر. بۇل جاستاردىڭ بويىندا ٶزارا قۇرمەت, اشىقتىق جەنە الۋان تٷرلٸلٸكتٸ قابىلداي بٸلۋ رۋحىن قالىپاستىرادى.
جاقىندا استانادا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XXXIV سەسسيياسى ٶتكەن بولاتىن. وندا مەملەكەت باسشىسى جاھاندى تورلاعان كٶپتەگەن ەكونوميكالىق, ەكولوگييالىق سونداي-اق, سەنٸم داعدارىسى ورىن الىپ وتىرعانىنا نازار اۋداردى.
ەلەمدە ورنىققان سان-قاتەرلەردٸ سوعىسپەن ەمەس, حالىقارالىق ىقپالداستىقپەن, ٶزارا ديالوگ ارقىلى شەشۋدٸڭ ماڭىزى زور ەكەنٸن پرەزيدەنت اتاپ ٶتتٸ.
وسىدان بٸر جىل بۇرىن استانادا جوعارىدا ايتىلعان سەزدٸڭ ٸزگٸلٸك ەلشٸلەرٸ سايلانعان ەدٸ. ولار ەلەمدٸك ديالوگتىڭ ادامگەرشٸلٸك يدەيالارىن ورنىقتىراتىن ىنتىماقتاستىقتىڭ كٸلتٸ بولا الادى دەپ كٷتٸلۋدە.
مەملەكەت باسشىسى ەر ٷش جىل سايىن ٶتەتٸن ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەر كٶشباسشىلارىنىڭ سەزٸن كٷردەلٸ, كٷرمەۋٸ قيىن مەسەلەلەردٸ ديپلوماتييا ەلەۋەتٸن پايدالانۋ ارقىلى, قاقتىعىستار مەن سوعىستاردىڭ الدىن الۋعا بولاتىنىنا ەرەكشە مەن بەرٸپ كەلەدٸ.
ەرينە, سەزدٸ دايىنداۋ, ٶتكٸزۋ كٶپ ۇيىمداستىرۋشىلىق جۇمىستى تالاپ ەتەدٸ. كٷن تەرتٸبٸنٸڭ ٶزەكتٸلٸگٸن ايقىندايدى, باعىت-باعدارلاردى بەلگٸلەيدٸ. بۇل رەتتە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتٸ سەناتىنىڭ تٶراعاسى – ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەر كٶشباسشىلارى سەزٸ حاتشىلىعىنىڭ باسشىسى م.س. ەشٸمباەۆتٸڭ تٸكەلەي جەتەكشٸلٸگٸمەن ماڭىزدى مەسەلەلەر ەكشەلٸپ, ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارى ويداعىداي جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر.
وسى مەسەلەدە رەسپۋبليكا ٷكٸمەتٸ, مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترلٸگٸ, سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ, استانا قالاسىنىڭ ەكٸمدٸگٸ تاعى دا باسقا قۇزىرلى مەملەكەتتٸك ورگاندار دا ٶز جۇمىستارىن الدىن الا جوسپارلانعان شارالار نەگٸزٸندە اتقارۋ ٷستٸندە.
اتالعان ٸس شاراعا دايىندىق جۇمىستارى بارىسىندا, جاقىندا ساۋد ارابيسىندا قر پارلامەنتٸ سەناتىنىڭ تٶراعاسى م.س. ەشٸمباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن «دٸن ليدەرلەرٸ ەدٸلەتتٸ جەنە قاۋٸپسٸز ەلەم ٷشٸن» اتتى دٶڭگەلەك ٷستەل جۇمىسى ٶتتٸ. وندا:
- بٸز قازٸرگٸ سىن-قاتەرلەردٸڭ, ەڭ الدىمەن, ۋشىعا تٷسكەن گەوساياسي شيەلەنٸستٸڭ سالدارىن ەڭسەرۋ جولىندا كٷش-جٸگەرٸمٸزدٸ بٸرٸكتٸرۋ ٷشٸن قاسيەتتٸ جەردە جينالىپ وتىرمىز. بٷگٸندە تاياۋ شىعىستا, پالەستينادا, گازادا قيىن جاعداي قالىپتاسىپ, بەيبٸت تۇرعىندار زارداپ شەگۋدە. بۇل مەسەلەدە قانتٶگٸستٸ دەرەۋ توقتاتىپ, ساياسي ديالوگتى جانداندىرۋ قاجەت. اتالعان پروتسەستە دٷنيەجٷزٸلٸك يسلام ليگاسى ماڭىزدى رٶل اتقارادى. سونداي-اق دٸنگە, نەسٸلگە جەنە سەنٸمگە قاتىستى كەمسٸتۋشٸلٸكتٸڭ بارلىق تٷرٸن ايىپتايتىن مەككە دەكلاراتسيياسىنىڭ ماڭىزى مەن مەنٸ زور. قۇجات ەلەم جۇرتىن تٶزبەۋشٸلٸك پەن جەككٶرۋشٸلٸككە قارسى بٸرلەسٸپ ەرەكەت ەتۋگە ٷندەيدٸ. سوندىقتان بۇل دەكلاراتسييانى بەرٸمٸز ساۋد ارابيياسى مەن دٷنيەجٷزٸلٸك يسلام ليگاسىنىڭ جاھاندىق بەيبٸتشٸلٸكتٸ نىعايتۋعا قوسقان ٷلكەن ٷلەسٸ دەپ قابىلدايمىز», – دەدٸ ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەر كٶشباسشىلارى سەزٸ حاتشىلىعىنىڭ باسشىسى.
دٶڭگەلەك ٷستەلگە قاتىسۋشىلار م.س. ەشٸمباەۆ مىرزانىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەت باسشىسى ق.ك.توقاەۆتىڭ بەيبٸتشٸلٸككە شاقىراتىن جاڭا جاھاندىق قوزعالىس قۇرۋ تۋرالى باستاما كٶتەرگەنٸن ورتاعا سالدى. بۇل – دٶڭگەلەك ٷستەلگە قاتىسۋشىلار تاراپىنان قولداۋ تاپقانى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى ەلەمگە تاراتىلدى.
دٶڭگەلەك ٷستەل بارىسىندا بٸرقاتار ٶزەكتٸ مەسەلەلەر كٶتەرٸلدٸ. ولاردى ٸشٸندە, دٷنيەجٷزٸلٸك يسلام ليگاسى مەن قازاقستاندا جۇمىس ٸستەيتٸن حالىقارالىق كونفەسسييالاردىڭ جەنە دٸنارالىق ديالوگ ورتالىعى اراسىندا ٶزارا تٷسٸنٸستٸك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
سونىمەن قاتار, استانادا مۇحاممەد پايعامباردىڭ ٶمٸرٸنە قاتىستى حالىقارالىق كٶرمە ٶتكٸزۋ, يسلام ٶركەنيەتٸنە ارنالعان مۇراجاي سالۋ مەسەلەلەرٸ دە كٶتەرٸلدٸ.
دٷنيەجٷزٸلٸك يسلام ليگاسى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى ابدۋلراحمان بەن ابدۋللا ەل-زايد ٶز سٶزٸندە جاھاندىق دٸنارالىق ديالوگتى جان-جاقتى جٷرگٸزۋ بارىسىنداعى قازاقستان تاراپىنان اتقارىلىپ جاتقان باستامالارعا جوعارى باعا بەردٸ.
قانداي زاماندا ٶمٸر سٷرسەك تە, بٸر-بٸرٸمٸزدٸ تەرەڭ تٷسٸنۋ, ٶزارا قۇرمەت تانىتۋ جەنە جان دٷنيەمٸزبەن قابىلداي بٸلۋ – بۇل بٸزدٸڭ ەڭ ٷلكەن رۋحاني قازىنامىز. بۇل قازىنانى كٶزدٸڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋ جەنە ونى كەلەر ۇرپاققا ميراس قىلىپ قالدىرۋ – بٷگٸنگٸ دٸن كٶشباسشىلارىنىڭ قاسيەتتٸ ميسسيياسى.
ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەر ليدەرلەرٸ سەزٸ وسى ميسسييانى جٷزەگە اسىرۋداعى ماڭىزدى قادام بولىپ قالا بەرەدٸ.
الداعى ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەر ليدەرلەرٸنٸڭ VIII سەزد جۇمىسى نەتيجەلٸ بولىپ, ونىڭ شەشٸمدەرٸ مەن تالقىلاۋلارى جاھاندىق بەيبٸتشٸلٸك پەن كەلٸسٸم جولىنداعى يگٸ ٸستەرگە بەرٸك نەگٸز بولادى دەپ كەمٸل سەنەمٸز.
استانا – ديالوگ الاڭى رەتٸندە ٶز ميسسيياسىن جالعاستىرا بەرمەك.
مارات قاليجانوۆ, كونفەسسيياارالىق جەنە دٸنارالىق ديالوگتىڭ حالىقارالىق ورتالىعى باسقارما تٶراعاسى م.ا.
