قازاقستاننىڭ حالىقارالىق شارتتاردىڭ قوعامدىق مونيتورينگٸ ورتالىعىنىڭ (قحشقمو) ديرەكتورى گالينا مويسەەنكو ەۋروپاداعى قاۋٸپسٸزدٸك جەنە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ (ەقىۇ) رەسٸمدەرٸنٸڭ اشىقتىعىنا, حالىقارالىق باعالاۋلاردىڭ ٶزارا سالىستىرمالىلىعىنا جەنە ۆارشاۆاداعى ادامي ٶلشەم جٶنٸندەگٸ كونفەرەنتسييادا ازاماتتىق قوعامنىڭ قانشالىقتى ٶكٸلدٸك ەتەتٸنٸنە كٷمەن كەلتٸردٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
ساراپشى Facebook-تەگٸ جازباسىندا حالىقارالىق قۇقىق قورعاۋ تەتٸكتەرٸنٸڭ جۇمىسىنداعى قايشىلىقتارعا نازار اۋداردى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, ونداعان جىل بويى تٷرلٸ ەلدەردەگٸ ادام قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىنا باعا بەرٸپ كەلە جاتقان ۇيىمنىڭ ٶزٸ تەكسەرٸسكە دايىن بولۋى تيٸس, بۇل ەسٸرەسە ۇيىمنىڭ ٶزٸ قولداناتىن ەدٸستەر مەن قابىلدايتىن شەشٸمدەرگە تٸكەلەي قاتىستى.
وسى تۇرعىدان العاندا گ.مويسەەنكو سايلاۋدى بايقاۋ مەن ونىڭ اۋقىمىنداعى ايىرماشىلىقتى ەڭ كٶرنەكتٸ مىسالداردىڭ بٸرٸ ەكەنٸن العا تارتتى. مەسەلەن, 2024 جىلى ۇلىبريتانييادا ٶتكەن پارلامەنتتٸك سايلاۋعا بايقاۋ جٷرگٸزۋ ٷشٸن ەقىۇ-نىڭ دەموكراتييالىق ينستيتۋتتار مەن ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ بيۋروسى (دياقب) بار بولعانى بەس ساراپشى جٸبەرسە, 2025 جىلى قىرعىزستانداعى سايلاۋدى بايقاۋ ٷشٸن 300 قىسقا مەرزٸمدٸ باقىلاۋشىنى جٸبەرۋدٸ سۇراعان. ساراپشى كەلتٸرگەن مەلٸمەتتەرگە سەيكەس, 2026 جىلعى تامىزدا قازاقستانداعى قۇرىلتاي سايلاۋىندا دياقب-نىڭ 206 بايقاۋشىسى جۇمىس ٸستەگەن.
«بٸر مەملەكەت ٷشٸن بەس ساراپشى جەتكٸلٸكتٸ دەپ تانىلىپ, ال ەكٸنشٸسٸنە جٷزدەگەن بايقاۋشى نە ٷشٸن قاجەت بولاتىنىن قانداي تالاپتار ايقىندايدى جەنە ولار قانشالىقتى ەدٸلەتتٸ?» – دەپ تاڭىرقادى ساراپشى.
سونىمەن قاتار, ول تاققان مٸن بايقاۋشىلار ميسسييالارىنىڭ سانىمەن عانا شەكتەلمەيدٸ, حالىقارالىق قورىتىندىلاردىڭ مازمۇنىن دا قامتيدى. گ.مويسەەنكونىڭ ايتۋىنشا, تٷرلٸ ەلدەردە كەزدەسەتٸن ۇقساس مەسەلەلەرگە مٷلدە ەرقيلى باعا بەرٸلۋٸ مٷمكٸن. ول بٸر ەلدەرگە قاتىستى ۇستامدى تۇجىرىمدار قولدانىلسا, پوستكەڭەستٸك مەملەكەتتەرگە باعىتتالعان سىن ەلدەقايدا ٶتكٸر سيپات الاتىنىن جەتكٸزدٸ.
ەسٸرەسە ساراپشى 5-15 قازان ارالىعىندا ٶتٸپ جاتقان ادامي ٶلشەم جٶنٸندەگٸ ۆارشاۆا كونفەرەنتسيياسىن قاتتى سىنعا الدى. ونىڭ باعالاۋىنشا, حالىقارالىق ديالوگ ورناتۋ ٷشٸن قۇرىلعان بۇل الاڭ ٸس جٷزٸندە جىل سايىن مەملەكەتتەرگە نەگٸزٸ جوق كٸنە تاعىلاتىن ورىنعا اينالعان. سونىمەن بٸرگە, قاتىسۋشىلارعا حالىقارالىق مٸنبەر ۇسىنعانىمەن, ەقىۇ ٶز موينىنا مەلٸمدەمەلەردٸڭ مازمۇنىنا قاتىستى ەشقانداي جاۋاپكەرشٸلٸك المايدى. ٶيتكەنٸ مۇنداي مەلٸمدەمەلەر ۇيىمنىڭ رەسمي ۇستانىمى بولىپ سانالمايدى.
«ٸس جٷزٸندە بۇل الاڭدى بەيرەسمي تٷردە ەقىۇ اياسىندا مەملەكەتتەرگە «ايىپ تاعۋدان الدىنا جان سالمايتىنداردىڭ كەسٸپقوي كلۋبى» دەپ اتاۋعا بولادى», – دەدٸ گ.مويسەەنكو.
كونفەرەنتسيياعا قاتىسۋشىلاردىڭ قۇرامى دا ونىڭ كٶڭٸلٸنەن شىقپايدى. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, حالىقارالىق الاڭداردا جىل سايىن نەگٸزٸنەن ٷكٸمەتتٸك ەمەس سەكتوردىڭ بٸر توپ ٶكٸلٸ سٶز سٶيلەيدٸ, ال قوعامدىق ۇيىمداردىڭ كەڭ اۋقىمدى بٶلٸگٸ ٸس جٷزٸندە شەكتەلگەن, كٶپ جاعدايدا ولارعا ۋاقىت بەرٸلمەيدٸ.
«نەلٸكتەن كەيبٸر تاقىرىپتار جىلدار بويى حالىقارالىق دەڭگەيدە كەڭٸنەن تالقىلانىپ, ال باسقالارى نازاردان تىس قالادى? شىنتۋايتىندا تۋرا سول بٸر توپ ادامدار قايتا-قايتا شىعىپ, «كەسٸپقوي» سىنشىلارعا اينالىپ وتىر», – دەپ جازادى ول.
وسى تۇرعىدا گ.مويسەەنكو ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردى شەتەلدەن قارجىلاندىرۋ مەسەلەسٸن دە كٶتەردٸ. ول كەلتٸرگەن مەلٸمەتتەرگە سەيكەس, 2024 جىلى قازاقستاننىڭ 218 جەكە جەنە زاڭدى تۇلعاسى شەتەلدەن جالپى سوماسى 27,2 ملرد تەڭگە كٶلەمٸندە قاراجات العان. ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, قۇقىق قورعاۋ جوبالارىن كٸم قارجىلاندىراتىنىن, ولاردىڭ تاقىرىپتىق باعىتىن كٸم ايقىندايتىنىن جەنە نەتيجەلەرٸن كٸم باعالايتىنىن اشىق تالقىلاۋ قاجەت.
سٶزٸنٸڭ سوڭىندا ساراپشى حالىقارالىق بايقاۋ ەدٸسناماسىن تەۋەلسٸز تەكسەرۋگە, مەملەكەتتەردٸ باعالاۋدىڭ بٸرىڭعاي تالاپتارىن ەنگٸزۋگە, ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردى قارجىلاندىرۋدىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە جەنە ازاماتتىق قوعامنىڭ كەڭ اۋقىمدى ٶكٸلدٸگٸن قالىپتاستىرۋعا شاقىردى.
«حالىقارالىق ينستيتۋت ٶزٸ قولداناتىن ەدٸسنامانىڭ ساپاسىنا قاتىستى سۇراقتارعا دايىن بولىپ, ٶز بەدەلٸن قورعانۋدىڭ قۇرالىنا اينالدىرماۋى كەرەك», – دەپ تٷيٸندەدٸ گالينا مويسەەنكو.
