Fýtbolǵa bólingen qyrýar qarajattyń esebin suraǵan Qazybek Isa Premer-ministrdiń orynbasary Eraly Toǵjanovqa saýal joldady.
Dalanews.kz depýtattyń janaiqaiyn qaz-qalpynda usynyp otyr.
1. Halyq qazynasy qazaq fýtbolshysyn damytýǵa emes, shetel fýtbolshysyn baiytýǵa jumsalyp jatyr!?
2. Milliardtar alyp otyrǵan qazaq fýtbolynda gol joq! Al aýyldarda qarjy tapshylyǵynan jol joq!
3. Nátijesiz fýtbolǵa bólingen 133 mlrdqa keminde 133 mektep salýǵa bolar edi…
4. Gol salmaityn, tek halyq qazynasyna qol salatyn, qol salǵanda mol salatyn fýtbolǵa milliardttardy bosqa shashýdy toqtatatyn ýaqyt jetti!
...
Osydan úsh kún buryn, 14 qarashada 2022 jylǵy fýtboldan álem chempionatyna irikteýde Qazaqstan ulttyq komandasynyń Frantsiia komandasynan 8:0 bolyp, fýtbol tarihyndaǵy masqara eseppen oisyrai jeńilýi eldiń qatty narazylyǵyna ushyrap, qoǵamda rezonans týdyrýda.
Baspasózde aimaqtardaǵy fýtbol klýbtaryna 71 mlrd jumsalǵany, tek “Astana” klýbynyń ózine 15 mlrd bólingeni jarysa jazylýda.
Biraq nátije qaida?!.
Bul bas bapkerdiń emes, bizdegi jalpy fýtbol júiesiniń kinási!
QR Fýtbol federatsiiasynyń bas hatshysy keshegi baspasózdegi sózinde: “Biz biýdjetten qarajat almaimyz, qaidaǵy milliardtar, 200 million teńge ǵana aldyq” dep jaýap beripti. Al «jeńilistiń sebebi - jaqsy fýtbolshylardyń tapshylyǵy» - dep aqtalýda.
Federatsiia «biýdjetten kóp qarjy almaimyz» deidi, biraq milliardtardy osy federatsiiaǵa kiretin kásipqoi klýbtar oblys ákimdikteri arqyly alýda. Sońǵy úsh jyldaǵy oblystyq ákimdikterdiń kásibi klýbtarǵa bólgen qarjysynyń ózi az emes - 111, 2 mlrd. Al federatsiiaǵa respýblikalyq biýdjetten, ÝEFA-dan, Samruq-Qazynadan, demeýshiler bólgen qarjylardy qosar bolsaq, olardyń esebi joq – óitkeni resmi málimetter joq. Fýtbol álemi boiynsha barlyq anyq aqparaty bar transfermarktcom saitynyń málimeti boiynsha Qazaqstan fýtbolynyń bir jyldyq biýdjeti -133 mlrd teńge.
Al, jaqsy fýtbolshylardyń tapshy bolatyny - ózimizdiń fýtbolshylarymyzdy daiyndaýdyń ornyna, mol qarajatty sheteldik legionerlerge jumsaýdyń tikelei nátijesi.
Legionerlerge shekteý qoiýymyz kerek
Mysaly, Premer-ligada 2021 jyly 371 fýtbolshy bolsa, baqandai 150-i, iaǵni jartysyna jýyǵy legionerler, oǵan birinshi ligadaǵy 16 fýtbolshyny qosyńyz, bári 166 legioner bar eken.
Halyq qazynasy qazaq fýtbolshysyn damytýǵa emes, shetel fýtbolshysyn baiytýǵa jumsalyp jatyr!?
Bizdiń Qazaqstan fýtbol federatsiiasy talabynyń bir túsiniksiz jeri, Qazaqstan chempionatyna esh ýaqytta óńirlerdegi fýtbol klýbtary qatysa almaidy. Sebebi, federatsiia erejesi boiynsha, óńirlerdegi fýtbol klýbtary respýblika chempionatyna qatysý úshin sol jerde kásibi fýtbol ligasynda oinaityn klýb bolýy kerek!?. Al kásibi fýtbol ligasynda oinaityn klýb aýdan túgili, qalalardyń bárinde joq qoi.
Tek oblys ortalyqtarynyń ózinde bir- bireýden ǵana! Bul endeshe óńirlerdegi, mysaly shalǵaidaǵy Shardaranyń, jyraqtaǵy Jympitynyń nemese shekaradaǵy Narynqoldyń fýtbolshylary eshýaqytta Qazaqstan chempionatyna qatysa almaidy degen sóz.
Al alys óńirlerde kimder turady? Iaǵni qazaq fýtbolshylarynyń fýtbolǵa jaqyndai almai júrgeniniń basty sebebi osynda jatyr.
Sonda eger ol kásibi fýtbol klýbynda oinai almasa, aýdandardaǵy balalar men jasóspirimder fýtbol mektebi memlekettiń milliondaǵan qarjysyn shyǵyndap, ne úshin fýtbolshylardy daiyndap jatyr degen zańdy suraq týady…
Biýdjetten fýtbolǵa bólingen qarjylardan balalar fýtbolyna jetkilikti jumsalyp keledi dep aitý qiyn. Demek jaqyn bolashaqta Qazaqstan fýtbolynyń damýy da qiyn degen sóz.
Balalar fýtbolynyń damý ólshemderiniń negizgisi - transferlik qunymen, klýbqa túsirgen tabysymen ólshenedi. Osy kúnge deiin Eýropa klýbtaryna ózimiz daiyndaǵan 1 fýtbolshyny transfer jasai almadyq. Tabys túsire almadyq.
Braziliiaǵa shyǵaryp salǵan balalar qaida qazir?
Sol 78 balanyń kásibi klýbtarda oinap júrgen bireýi de joq?! Sonda olardy fýtbolda damytýǵa jibergenbiz be, joq óz qalaǵandarymyzdy iriktep alyp, demalýǵa jibergenbiz be?
Sportymyz damýy úshin aldymen infraqurylymdarymyz sai bolýy kerek. Bizde oǵan da aqsha jumsalmaidy. Stadion, fýtbol alańdary bolmasa, balalar qaida oinaidy? Mektepterdiń sportzaldary men alańdaryn jalǵa berý bastalǵaly beri, balalardyń sabaqtan tys ýaqytynda fýtbol oinaýy arman bolyp qaldy. Sebebi kóbisi balalardyń tegin fýtbol oinaǵanynan góri, syrttan kelgenderge jalǵa berip aqsha tapqandy jón kóredi.
Mysaly, alysqa qulash siltemei-aq kórshilerimiz, týys eki elmen salystyraiyq.
Qazaqstan 30 jylda 1 ǵana stadion salsa, fýtbol biýdjeti bizden eki esege jýyq az Ózbekstan qazirgi zaman talabyna sai 10 stadion salyp tastaǵan.
FIFA reitingisi boiynsha qazir Qazaqstan 125 orynda tur. 2000 jyly 121 orynda bolǵanbyz, sonda odan beri milliardtar kóbeigen saiyn damýdyń ornyna biz keri ketip bara jatyrmyz. Al TMD elderindegi fýtbol biýdjeti eń az – Qyrǵyzstan 96-orynda.
Milliardtar alyp otyrǵan qazaq fýtbolynda gol joq! Al aýyldarda qarjy tapshylyǵynan jol joq!
Álem chempionatyna irikteýde eń sońǵy oryndaǵy bizdiń fýtbolǵa ákimdikter olimpiada, álemdik chempionattarda altyn medal alyp keletin boks, kúres jáne aýyr atletika úsheýin qosqandaǵy bólgen qarajattan 3 ese kóp aqsha jumsap otyr. Fýtbolǵa bólingen biýdjettiń 80 paiyzdaiy jeke fýtbolshylarǵa tólenedi.
Fýtbolǵa 30 jyl boiy milliardtar jumsalyp otyrsa da, «biýdjetimiz Eýropa deńgeiine jetpeidi» dep kele jatyr.
Al halqynyń sany 4 mln. ekonomikasy bizden 3 ese kishkentai, ligasy 1991 jyly qurylǵan, 1995 jylǵa deiin soǵys órtine oranǵan – Horvatiia ótken jyly álemniń fýtbol derjavalaryn kúirete otyryp, álem chempionatynda finalǵa shyqty. Biz masqara bolyp jeńilgen alpaýyt Frantsiiamen teń deńgeide oiyn kórsetti. Biýdjeti álemniń 50 eline kirmese de, fýtbolynyń damý deńgeii álemniń top 10-dyǵyna kiredi.
Iaǵni, Horvatiia – fýtboldy aqshasyz da oinaýǵa, damytýǵa bolatynyn dáleldegen el.
Klýbtardyń álemdik reitingisinde eshqandai klýbymyz 100-diktiń qataryna kirmeidi. Al 200-diktiń sońynda, 186-shy orynda tek bir «Astana» klýby ǵana bar. Birde bir fýtbolshymyz transferlik quny boiynsha alǵashqy 500-dikke kirmeidi.
Bul fakti, 30 jyl boiy fýtbolymyzdyń eshqandai damymaǵanyna dálel.
133 mlrd? Munshama aqshaǵa 133 mektep salýǵa bolar edi
Endeshe, fýtbolǵa halyqtyń qyrýar qarjysyn Frantsiiadaǵydai álemge masqara bolý úshin quiyp otyrmyz ba?
Nátijesiz fýtbolǵa bólingen 133 mlrdqa keminde 133 mektep salýǵa bolar edi…
Sondyqtan, gol salmaityn, tek halyq qazynasyna qol salatyn, qol salǵanda mol salatyn fýtbolǵa milliardttardy bosqa shashýdy toqtatatyn ýaqyt jetti!
Qazaqstan fýtbol júiesin jolǵa qoiý qajet!
«Aq jol» fraktsiiasy usynystary:
1.Kásibi sport, fýtbol - bul negizi biznes. Al álemde kásibi sport memlekettiń moinyna minip almaidy. Sondyqtan, biýdjetke bailanǵan fýtbol klýbtarynyń barlyǵyn jekeshelendirip, memleketten qarjylandyrýdy toqtatý qajet.
2.Kezinde “Aq jol” partiiasy talai kótergendei, memleket qarjysy balalar men jasóspirimder mektepterine, fýtbol mektepterin damytýǵa, balalar bapkerlerin daiyndaýǵa jumsalýy kerek. Aýyldardaǵy talantty balalarǵa jaǵdai jasaý qajet.
Aýdan ortalyqtarynda, qala mańynda da tegin fýtbol alańdaryn salý kerek.
Sektsiialardaǵy jattyqtyrýshylarǵa pedagogtarmen teń laiyqty jalaqy tóleý kerek.
3.Fýtbol indýstriiasyn, menedjmenti men marketingin damytyp, fýtbol mamandyqtaryn, jattyqtyrýshylar kadryn daiyndaý jumystaryn jolǵa qoiyp, fýtbol akademiiasyn qalyptastyrý kerek.
4.Osy ýaqytqa deiin memleketten fýtbol salasyna bólingen qarjynyń esebi berilýi tiis. Óitkeni ol halyq qarjysy! Elimizdegi kásibi fýtbol klýbtaryna biýdjetten jyl saiyn qansha qarjy bólindi? Qazaqstan fýtbol federatsiiasyna 2002 jyldan beri ÝEFA-dan jyl saiyn qansha qarjy bólindi?
Týrizm indýstriiasy men sportty qoldaý qorynan jáne Ulttyq olimpiada komitetinen fýtbol federatsiiasyna jyl saiyn qansha qarjy bólindi jáne qaida jumsaldy, báriniń esebin el bilýi tiis.
