Izraildiń Iranǵa qarsy áýe shabýyly Taiaý Shyǵystaǵy ahýaldy kúrt ýshyqtyrdy. Saiasattanýshy Ǵaziz Ábishev atalǵan áreketti uzaq jyldar boiy qordalanǵan geosaiasi shielenistiń zańdy jalǵasy dep baǵalasa, munai-gaz sarapshysy Oljas Baidildinov Irannyń munai infraqurylymynyń aman qalǵanyn, alaida iadrolyq nysandar men ǵylymi áleýetke kelgen soqqy Tegerannyń josparlaryn birneshe jylǵa shegerýi múmkin ekenin aitady.Taiaý Shyǵys jańa qaqtyǵys kezeńine aiaq basty ma? Dalanews.kz sarapshylar pikirin negizge ala otyryp, jaǵdaidy jan-jaqty saralady.
Izrail biliginiń resmi málimdemesi
Izrail biliginiń málimdeýinshe, áskeri operatsiianyń basty maqsaty – Irannyń iadrolyq baǵdarlamasyn álsiretý jáne odan tónetin qaýiptiń aldyn alý.
“Biz Irannyń iadrolyq baǵdarlamasynyń júregine soqqy jasadyq. Atap aitqanda, Natanz qalasyndaǵy ýran baiytý ortalyǵy men ballistikalyq zymyrandar jasaýǵa baǵyttalǵan jobalardy nysanaǵa aldyq. Sondai-aq irandyq iadrolyq ǵalymdarǵa da soqqy jasaldy”, — dedi Izrail premer-ministri Biniamin Netaniahý halyqqa joldaǵan videoúndeýinde.
Netaniahýdyń aitýynsha, operatsiia Irannan tóngen qaýip tolyq joiylǵanǵa deiin jalǵasady.
Izraildiń qorǵanys ministri Israel Katstyń sózinshe, elde “arnaiy tótenshe jaǵdai rejimi” jariialanǵan. Ol aldaǵy ýaqytta Iran tarapynan Izrailge baǵyttalǵan zymyrandyq nemese dron arqyly shabýyldar bolýy múmkin ekenin joqqa shyǵarmady.
“Izrail memleketi tarapynan jasalǵan aldyn ala soqqydan keiin Iran jaqyn ýaqytta Izrailge, sonyń ishinde beibit turǵyndarǵa qarsy zymyran jáne dron shabýylyn uiymdastyrýy múmkin”, — delingen resmi málimdemede.
Qazaqstandyq sarapshylar ne deidi?
Saiasattanýshy Ǵaziz Ábishevtiń aitýynsha, Izraildiń Iranǵa jasaǵan áýe soqqysy uzaq jyldar boiy qordalanǵan geosaiasi shielenistiń zańdy jalǵasy.
“Izrail aqyry Iranǵa soqqy jasai bastady. Tegerannyń iadrolyq baǵdarlamasyn tejeýdi kózdegen evrei memleketi bul qadamǵa amalsyzdan baryp otyr”, — dep jazdy ol.
Onyń sózinshe, agressivti málimdemeler men ashyq iadrolyq ambitsiialar qarsylasty aldyn ala áreket etýge itermeleidi.
“Izrail jyldar boiy ashyq túrde Iranǵa iadrolyq qarýǵa ie bolýǵa jol bermeitinin málimdep keldi. Tipti osy maqsatta talai operatsiiany iske asyrdy: agressivti kibervirýstardy engizý, ǵalymdardy qastandyqpen óltirý siiaqty túrli amaldar arqyly Islam respýblikasynyń iadrolyq baǵdarlamasyn tusaýlaýǵa tyrysty”, — dep qosty ol.
Ábishev qazirgi jaǵdaidy ótken kezeńdermen salystyryp kórdi.
“Qyzyǵy sol, kezinde klassikalyq iadrolyq derjavalar atom qarýynyń taralýyna qarsy kúresti belsendi túrde júrgizetin. Resmi túrde bul “halyqaralyq qaýipsizdikti kúsheitý” degen jeleýmen túsindirilse, is júzinde – ózderiniń iadrolyq ústemdigin saqtap qalý úshin jasaldy.
Al qazir biz shaǵyn, iadrolyq mártebesin tolyq moiyndai qoimaǵan bir memlekettiń jalǵyz ózi, iadrolyq ambitsiiasyn ashyq jariialap otyrǵan, iadrolyq mártebege sál-aq jetpei turǵan memleketti aýyzdyqtap otyrǵanyna kýámiz. Ári bul qadamdy ol eshkimge jaltaqtamai, óziniń ulttyq múddesine ǵana súiene otyryp jasaýda”, — dedi ol.
Al munai-gaz salasynyń sarapshysy Oljas Baidildinovtiń aitýynsha, Izraildiń Iranǵa jasaǵan sońǵy áýe shabýyldary eldiń munai sektoryna áser etpegen.
“Sońǵy birneshe kún boiy batys aqparat quraldary Izraildiń (jáne múmkin AQSh-tyń) Iranǵa qarsy joiqyn soqqy ázirlep jatqanyn jarysa jazdy. Bul habarlar AQSh-tyń aimaqtaǵy áskeri bazalary tolyq jaýyngerlik daiyndyqqa keltirilip, azamattaryna tez arada bul óńirden ketýge keńes berilgen kezeńmen tuspa-tus keldi”, — deidi sarapshy.
Onyń sózinshe, osy ýaqytqa deiin Izrail Iran aýmaǵyna bes ret áýe soqqysyn jasaǵan. Alaida Irannyń munai óndirý, óńdeý jáne tasymaldaý infraqurylymdaryna zaqym kelmegen.
“Esesine, Islam revoliýtsiiasyn qorǵaý korpýsynyń (KSIR) basshylary men iadrolyq baǵdarlama ǵalymdary qaza tapty.
Birinshi kezekte Irannyń áýe shabýylyna qarsy qorǵanys (PVO) júieleri joiyldy. Budan keiin soqqy iadrolyq baǵdarlamanyń negizgi nysandaryna – eki reaktor, tehnologiialyq ortalyqtar, zerthanalar men zymyran keshenderine baǵyttaldy.
Jelilerde jariialanǵan videolardan shabýyldyń aitarlyqtai shyǵyn keltirgeni jáne órttiń áli de jalǵasyp jatqany baiqalady. Bul shabýyldar Irannyń iadrolyq baǵdarlamasyn aitarlyqtai tejep, birneshe jylǵa keiinge ysyrýy múmkin ”, — deidi ol.
Sarapshynyń málimetinshe, Tegeran qazir qarymta soqqyǵa ázirlenip jatyr.
“Jyl basynda Irannyń iadrolyq baǵdarlamasy boiynsha júrgizilgen zertteýlerge (BBC-diń taldaýy boiynsha) sáikes, Irannyń qolynda shamamen 60%-ǵa deiin baiytylǵan 300 kg ýran bar. Al halyqaralyq kelisim (Sovmestnyi vseobemliýshii plan deistvii, SVPD) boiynsha bul kórsetkish tek 3,67% deńgeiinde, iaǵni azamattyq atom energetikasy úshin qajetti mólsherde bolýy tiis edi.
Qolda bar 300 kg ýran qazirgi ýaqytta shamamen 10 iadrolyq oqtumsyq jasaýǵa jetedi”, — dep qosty ol.
Onyń aitýynsha, aldaǵy bir jarym-eki jyl ishinde Iran ýrandy 90%-ǵa deiin baiytyp, tolyqqandy iadrolyq qarý jasaýǵa barynsha jaqyndaýy múmkin.
“Jalpy alǵanda, aldaǵy ýaqytta Taiaý Shyǵys elderi birinen soń biri iadrolyq derjavaǵa ainalýy múmkin degen boljam shyndyqqa ainalyp kele jatqandai”, — dep túiindedi ol.
Qazaqstannyń Izraildegi Elshiligi qandai shara qoldandy?
Taiaý Shyǵystaǵy jaǵdaidyń ýshyǵýyna bailanysty Tel-Avivtegi Qazaqstan Elshiligi Izrailde júrgen azamattarymyzǵa Tyl qolbasshylyǵynyń nusqaýlaryn qatań saqtaýǵa, qaýipsizdik sharalaryn kúsheitýge, barynsha saqtyq tanytyp, jańalyqtardy muqiiat baqylap otyrýǵa jáne diplomatiialyq ókildikpen únemi bailanysta bolýǵa keńes beredi.
Izraildegi qazaqstandyqtar úshin jedel bailanys jelileri iske qosyldy:
Qazaqstannyń Izraildegi Elshiliginiń bailanys nómirleri:
📞 +972 (3) 503 78 85 – kezekshi nómir
📱 +972 53 635 19 83 – mobildi, WhatsApp
📱 +972 55 273 38 13 – mobildi, WhatsApp
📱 +7 700 111 31 96 – WhatsApp