Orys tilin qorǵaýǵa kelgende bógde eldiń ishki isine tumsyq suǵýdan taiynbaityn Kreml Qýattyń “izbasarlaryn” izdeýge kirisken syńaily dep habarlaidy Dalanews.kz.
Reseidiń propaganda quraldary jyl basynan beri Qazaqstandaǵy álemjeli men Youtube platformasynda jaryq kórgen memlekettik tilge qatysty kontentti suryptan ótkizýde.
Sonyń negizinde “orys álemine” qaýip tóndiredi degen jeleýmen qazaq tiliniń qamyn kúittep júrgen belsendilerdi “qara tizimge” kirgizýde.
Budan buryn Pavlodarda til janashyry Rýza Beisenbaitegi qamaýǵa alynǵanyn habarlaǵan edik. Alaida qazaqtildi aýditoriianyń qarsylyǵynan keiin politsiia Rýzany bosatýǵa májbúr bolǵan.
“Ony quryqtaý týraly buiryq Máskeýden tústi. Kreml Qazaqstandaǵy til belsendilerin “orys áleminiń” shańyraǵyn shaiqaltatyn faktor retinde qabyldaidy” degen qaýeset tegin bolmasa kerek.
…
Pýtinniń “syiǵa tartylǵan territoriia” týraly atyshýly málimdemesinen keiin Dýma depýtattary, reseilik propaganda quraldary Qazaqstanǵa kelgende qatqyl sóileitin boldy. Qoǵamnyń qazaqylanyp jatqany álige deiin imperiialyq ólshemmen oilaityn Kreml úshin saiasi yqpalyn joǵaltqannyń kórinisi.
Sói dep Dalanews.kz-ke pikir bildirgen sarapshylar Kremldiń Qýat Ahmetovpen shektelip qalmasyn eskertken edi.
...
Reseilik basylymdardyń nysanasyna ilikken taǵy bir belsendi – Ádiljan Ábdiǵali shetel asýdyń az aldynda turǵandai. Propaganda ótindegi Qazaqstannyń aqparat keńistigi “til janashyrlaryn” qaralaýǵa baǵyttalǵan kontentti shekaradan asyrmai, kelgen betimen keri qaitarýda qaýqarsyzdyq tanytyp otyr.
Al Ádiljan Ábdiǵalidi aiyptaý, qaralaý naýqany Qýat Ahmetovti qýdalaýǵa ushyratqan stsenariidiń negizinde órbitin syndy.
Máselen, “Orys mádenietiniń strategiialyq qory” Qazaqstandaǵy til patrýlderiniń sany artyp jatqanyna alańdaidy.
“Solardyń biri – Ádiljan Ábdiǵali. Onyń video úndeýleri orys aýditoriiasyn kúndiz kúlkiden, túnde uiqydan aiyrýda. Ol barlyq jerde qazaqsha sóileýdi talap etýde. Memlekettik tilde qyzmet kórsetpeitin mekemelerdi ainalyp ótip, olardyń taýaryn satyp almaýǵa úndeýde. Onyń videolaryn sholyp shyqsańyz, rýsofobiiaǵa tunyp tur”, – deidi qor tilshisi.
Kremldiń taǵy bir propaganda quraly “Rosbalt” agenttigi Ábdiǵalidi býriat, iakýt, týva siiaqty ulttardan aýlaq ustaý kerek degen ustanymda. “Til janashyryn” torýyldap júrgen reseilik basylymdar Ábdiǵalidiń túpki oiy – Reseidi taratyp tyný deidi.
“Rosbalt” tilshisiniń málimetine qaraǵanda elimizdegi “Til patrýliniń” belsendisi ilgeridegi ult ókilderimen tildesken, olarǵa táýelsizdik týraly ideianyń dánegin sepken.
“Ábdiǵali? Ol Reseidiń talan-tarajǵa túskenin qalaidy. Qiyr Shyǵysty Qytai tartyp alsa, Kýril araly men Sahalin Japoniianyń ieligine ótse deidi. Omby, Tomby, Orynbor, Cheliabi, Altai óńirleri Qazaqstanǵa tiesili ekenin, olardyń Resei Federatsiiasynyń quramyna qysastyqpen qosylǵanyn, túptiń túbi ádildik ornap, atajurtqa qaitaryn ashyq aityp júr.
Qazaq tili týraly argýmenti tipti kúlkili. Onyń aitýynsha, osydan 10 myń jyl buryn adamzat balasy qazaqsha sóilegen. Qazaq tili – baǵzy til.
Al Kreml Qazaqstanmen qabaq shytysqannan qorqý kerek. Onyń janynda Ýkrainanyń ózi oinamai qalady. Qazaqstanmen bet jyrtysqan jaǵdaida Máskeýdiń shańyraǵy shaiqalyp, ortasyna túsedi.
Ol osynyń bárin álemjelide erkin jariialaýda. Qazaq ultshyldary men Resei aýmaǵyndaǵy túrkitildes uiymdar jáne Qapqaz respýblikalaryn Kremlge qarsy birigip kúresýge úndeýde”, – deidi til janashyrynan qaýip kútken reseilik basylymdar.
…
Kreml ideologtarynan naqty nusqaý alǵan reseilik propaganda Qazaqstan biligi Qýat Ahmetov pen Ádiljan Ábdiǵalidiń áreketin quptap otyr dep sanaidy. Saiasi elita osy arqyly Qazaqstandaǵy orystildi aýditoriiany jer aýdarýǵa májbúrleýde.
“Ábdiǵalidiń tairańdap júrgeni tegin emes. Dáý de bolsa onyń tiregi bar” deidi osy oraida “Orys mádenietiniń strategiialyq qory”.
Reseilik sarapshy Maksim Vilisov qoǵamdaǵy ultshyldyqty biliktiń ózi qoldap, quptap otyrǵanyna nyq senimdi. Qazaqstandaǵy saiasi elita Reseige qarsy immýnitet qalyptastyrý úshin ultshyldarǵa iyq tiremek.
“Kún ótken saiyn orys tiliniń órisi tarylyp barady. Bul tikelei biliktiń qolymen júzege asyp otyr. Qazaqstanda oryssyzdandyrý protsesi áldeqashan bastalyp ketken, qazaqylandyrýǵa basymdyq berilýde.
Orys tilindegi qala, kóshe ataýy jappai qazaqshaǵa aýysýda. Ony qoiyp meiramhanadaǵy mázir, joldaǵy jarnama, qyl aiaǵy taýardaǵy baǵaǵa deiin qazaqsha jazylýy tiis. Túneýgúni Májilis osy bastamany biraýyzdan qoldap, zań qabyldap jiberdi”, – deidi Qazaqstandaǵy orystildi qaýymdy músápir kúide kórsetýge tyrysqan Vilisov.
…
Máskeý Toqaevtyń tusynda bilikke kelgen biraz azamattan qaýip kútetinin jasyrmaidy.
Solardyń biri – Berik Ábdiǵali. Májilis depýtatynyń memlekettik tilge qatysty batyl usynystary Kreml ideologtarynyń qulaǵyna túrpidei tise kerek.
“Qazaqtandyrý saiasatynyń bastaýynda turǵan birden-bir tulǵa osy kisi. Saiasi qýǵyn-súrgin qurbandaryn aqtaý komissiiasynyń belsendi múshesi. Onyń sózderinde Reseige degen yza, yzǵar bar. Reseidi basqynshy, ozbyr, astamshyl memleket retinde dáriptegisi keledi. Túrkistan legionyn aqtaý bastamasynyń basy-qasynda júrgen de dál osy – Berik Ábdiǵali.
Qazaqstandaǵy orystildi aýditoriia ultshyldardyń tegeýrinine tótep bere almaýda. Soǵys kezinde nemisterdiń soiylyn soqqan “natsist” Mustafa Shoqaidy aqtaý naýqany solardyń qolymen júzege asty. Oǵan eskertkish qoiǵany azdai, qazaq ultynyń táýelsizdigi úshin kúresken tulǵa retinde film túsirýde. Bul qalai bolǵany?!”, – deidi reseilik propaganda.
Kremlge qarasty aqparat quraldarynyń nazaryna ilikken taǵy bir tulǵa qazirgi Aqparat jáne qoǵamdyq damý vitse-ministri Asqar Omarov.
“Orys mádenietiniń strategiialyq qory” bógde eldiń laýazymdy qyzmette otyrǵan azamatyn ultshyl, “orystandyrý saiasatyn” teris turǵyda kórsetken arandatýshy dep ashyq aiyptaidy. Onyń buǵan deiin “Túrki akademiiasynyń” vitse-prezidenti bolǵanyn, Túrki elderin bir týdyń astyna biriktirýge atsalysqanyn betine salyq qylady.
Qor tilshisiniń tuspaldaýynsha, aqparat salasyna mundai tulǵanyń kelýi Reseimen aradaǵy aqparattyq-ideologiialyq jumystyń turalaýyna alyp keledi. Omarov Máskeýmen at quiryǵyn úzisip, túrki elderimen arada aqparattyq keńistik qalyptastyrýǵa tyrysady.
“Onyń orystar týraly las sóilegenin umyta qoiǵan joqpyz. Qazaqstandaǵy orystildi aýditoriiany diasporaǵa teńep, dárejesin túsirip tastaǵan. Qazaqstandaǵy orystar eshkimnen quqai kórmei, beibit ómir súrgeni úshin alǵys aitýy kerektigin talap etken”, – deidi “Orys mádenietiniń strategiialyq qory”.
…
Buǵan deiin Dalanews.kz Qazaqstannyń bilim salasyndaǵy qazaqylandyrý reformasyn unatpaǵan kei reseilik basylymdar Bilim jáne ǵylym ministri Ashat Aimaǵambetovke qarsy materialdardy lek-legimen jariialap jatqanyn habarlaǵan.
Kremldiń propaganda quraldary Aimaǵambetovpen daýlasyp, jaýlasyp júrgen Ońtústik Qazaqstan pedagogikalyq ýniversitetiniń burynǵy rektory Anar Qaiyrbekovanyń málimdemesin alǵa tartyp, oqyrmanǵa derekkóz retinde usynǵan edi.
Birqatar reseilik BAQ Anar Qaiyrbekovanyń Aimaǵambetovti Soros-Qazaqstan qorymen qarjylyq jaǵynan «kúmándi» bailanysta degen aiybyn mysalǵa keltire otyryp, ministrdi “shetel tyńshysy” degenge deiin barǵan.
Ázirlegen, Dýman BYQAI
https://dalanews.kz/del-qazir/78610-akimder-reytingi-bir-gramota-tapsyry
https://dalanews.kz/news/69491-almaty-medikteri-aviaciianyng-arqasyn
https://dalanews.kz/bas-takyryp/69157-ol-batystyng-agenti-resey-basylymd?fbclid=IwAR2WrlOuq4uzh_mk48o1bAqsdKeRvKl90hMVPainDMMKWxb8THgvQCXRfl4
