Al reseilik mass-media Máskeý men Aqordanyń syilastyǵyna syzat tústi dep topshylaidy.
Máselen, «Novaia gazeta» Qazaqstan biligi Ýkrainaǵa qatysty pozitsiiasyn áldeqashan aiqyndap alǵanyn aitady.
«Toqaev Kievke ásker tókken Pýtindi qoldamaitynyn shym-shymdap aita bastady. Qazaq biligi Kreml kóseminiń áreketinen tiksinip qaldy», – dep jazady basylym.
26 aqpanda Almatyda eki birdei miting ótken. Bulardyń alǵashqysy ekologiia máselesimen bailanysty bolsa, keiingisi tikelei Resei agressiiasyna arnaldy.
Ereýildetken 200-ge tarta adam Almatynyń qaq ortasyndaǵy ýkrain aqyny Taras Shevchenkonyń eskertkishine baryp, gúl shoǵyn qoiǵan. Sol aradan aryz-shaǵymyn aityp, Pýtinniń astamshyl saiasatyna qarsylyq bildirgen.
Reseilik basylymdar osy mitingidegi politseilerdiń áreketine nazar aýdarypty.
«Ádette alańǵa shyqqan adamdy súirelei jóneletin politseiler bul joly eshkimge soqtyqpady, jaǵdaidy syrttan baqylap turdy. Qazaq biligi osy arqyly óz pozitsiiasyn bildirdi», – deidi «Novaia gazeta».
...
Qazaqstan Ýkrainadaǵy ahýalǵa qatysty ustanymyn ashyp aitpasa da, soǵysqumar Kreml kóseminiń sońynan ilespeitinin ańǵartqan edi.
AQSh-tyń NBC arnasy Aqordadaǵy atyn atamaýdy ótingen derekkózge siltep, qazaq biliginiń «DNR» men «LNR-di» moiyndamaitynyn, budan bólek Ýkrainaǵa ásker jóneltýden úzildi-kesildi bas tartqanyn habarlaǵan.
Batys basylymdarynyń málim etkenindei, Astanaǵa arnaiylap kelgen premer Mishýstin Toqaevpen ekeýara áńgimede Qazaqstan prezidentine Kreml basshysynyń «buiymtaiyn» jetkizgen. Qazaq biligi odaqtasynyń usynysyn qabyl almai, Mishýstindi keri qaitarǵan.
«Toqaev Resei prezidentiniń aldynda ózin jaisyzdaý sezinedi. Ol osy kompleksten arylǵysy keledi. Qańtardaǵy dúrbeleńde onyń oryntaǵy shatqaiaqtai jazdady. Oǵan ODKB áskeri qol ushyn sozdy. Bul negizinen Resei kontingenti edi.
Aqorda Ýkrainadan jyrylyp shyqqan eki oblysty moiyndamasa, odaqtasy burtiyp qalady. Moiyndaǵan jaǵdaida qazaq biligin budan zorǵy aýyrtpalyqtar kútip tur.
Osy kúnge deiin eshkimmen bet jyrtyspai, beitarap pozitsiia ustanyp kelgen Qazaqstan ekiudai kúide. Otyz jyl boiy Batys pen Reseidiń kóńilin taýyp, tepe-teńdik saqtaǵan Aqorda Kremldiń sózin sóilese soiqan sanktsiiaǵa ushyraryn sezip otyr. Qazaqstannyń sanktsiiaǵa qarsy immýniteti joq.
Onyń ústine de sailaý naýqany da taqap tur. Prezident sailaýy 2024 jylǵa belgilengen, biraq Qazaqstannyń tájiribesinde bul naýqan eshqashan óz merziminde ótip kórgen joq. Toqaevtyń reformalaryn tezdetip iske asyrý úshin sailaýdyń ýaqytynan buryn ótýi de ǵajap emes. Reseidiń soiylyn soǵý sailaýǵa túsetin kandidatty upaidan aiyraryn umytpaý qajet. Ásirese, qazaqtildi segment reseishil, pýtinshil saiasatqa jan-tánimen qarsy», – deidi «Novaia gazeta».
...
Reseilik basylymdardyń paiymdaýynsha syrt kózge syr aldyrmaǵanmen, qazaq biligi Kremldiń suǵanaq saiasatyn qoldamaidy. Almatydaǵy Resei agressiiasyna qarsy mitingide birde-bir belsendiniń quryqtalmaýy sonyń dáleli.
Sońǵy kezderi Toqaev ta túneýkúngi dúrbeleńdi toqtatýǵa atsalysqan taraptardyń tizimin keńeitýde. Qazaqstan prezidenti Armeniia basshysy Pashinianǵa qońyraý soǵyp, alasapyran shaqta qol ushyn sozǵany úshin alǵys aitqan.
«ODKB? Qazaqstanǵa ásker jiberýge Pashiniannyń pármeni jetpes edi. Bul tikelei Pýtinniń qaraýyndaǵy másele-tin.
Armeniia basshysyna alǵys aitqan Aqorda osy arqyly «Toqaev Pýtinge qaryzdar...» degen gý-gý áńgimege núkte qoidy. Qańtar oqiǵasynyń aptyǵyn basýǵa jalǵyz Resei emes, ózge de odaqtastar atsalysqanyn eske saldy.
«Qazaqstan eshkimge bereshek emes. Bizge Resei ǵana emes, kúlli odaq elderi kómektesti. Mindetsimeńder...» degendi meńzedi», – deidi reseilik basylymdar.
«Novaia gazetanyń» jazǵanyndai «DNR» men «LNR-dy» moiyndaýdan bas tartqan Qazaqstannyń pozitsiiasy Aqordanyń syrtqa saiasatta derbes sheshim qabyldaitynyn dáleldep tur.
Toqaevtyń ustanymyn tarqatyp jetkizgen Syrtqy ister ministri Muhtar Tileýberdiniń málimdemesi atyshýly Margarita Simoniannyń nazarynan tys qalmaǵan.
«Jasaǵan jaqsylyqtyń parqyna jetpesine, bulardy nesine qutqardyq» dep jazǵan bolatyn Kreml propagandisi.
...
«Novaia gazetamen» pikirlesken Aqordaǵa jaqyn derekkóz qazaq biliginiń soǵysqumar Pýtindi ishtei qarǵap-silep júrgenin aitqan. Birqatar Kreml ideologtarynyń Qazaqstannyń soltústigine suqtanýy da odaqtastar arasyndaǵy senim men syilastyqqa syzat túsirgen. Qazaq biligi Máskeýdiń saiasatyna sezikpen qaraidy. Resei okkýpanttary Ýkrainaǵa basyp kirgeli bul kúdik kúsheie túsken.
Reseidiń basqynshylyǵyn qazaq qoǵamy da quptamaidy. Qazaqtildi aýditoriia Ýkrainaǵa kómek kórsetýdiń amal-tásilderin izdestirýde. Qoǵam belsendisi Arman Shoraev Qazaqstanda qalyp qoiǵan ýkrain azamattaryn tegin jatyn orynmen qamtamasyz etetinin málim etken. Kievke gýmanitarlyq kómek kórsetý maqsatynda bas biriktirgen belsendiler qazir jylý jinap jatyr.
«Qazaqtildi aýditoriia Resei agressiianyń Ýkrainamen shektelmesin sezedi. Kievtiń Pýtinge qarsy kúresi, shyn máninde Qazaqstanǵa da qatysty. Azattyq úshin arpalysyp jatqan ýkrain halqy qazaqtardy da jumyldyryp jatyr.
Aldaǵy ýaqytta Qazaqstan men Qyrǵyzstan aýmaǵynda Resei saiasatyn qolmaityndarǵa qarsy aqparattyq naýqan bastalýy múmkin», – dep eskertipti «Novaia gazeta».
...
Qazaqstan Resei men Ýkraina arasyndaǵy qaqtyǵysty retteýde araaǵaiyn bolýǵa daiyn. Qazaqstan prezidenti Qasym-Jomart Toqaev 1 naýryz "Nur Otan" sezinde osylai dep málimdegen.
Toqaev Reseidiń áreketin basqynshylyq dep ataýdan bas tartqan.
Resei Ýkrainaǵa basyp kirgeli beri kórshi elderdegi jaǵdaiǵa alǵash ret pikirin aitqan Toqaev:
"Minsk kelisimi qaǵaz júzinde qaldy. Onyń sońy Ýkraina aýmaǵyndaǵy áskeri qimylǵa soqtyrdy. Geosaiasi jaǵdai buryn-sońdy bolmaǵan dárejede ýshyqty.
Ókinishke qarai, qazir bul tendentsiianyń qaitymsyzdyǵy týraly aitý oryndy. Sol sebepti biz eki memleketti (Resei men Ýkraina - red.) kelissóz arqyly ózara til tabysýǵa, kelisimge kelýge shaqyramyz. Basqa jol joq. Jaqsy daýdan nashar beibitshilik artyq. Beibitshiliksiz damý joq. Qazaqstan óz tarabynan kómektesýge, qajet bolsa araaǵaiyn bolýǵa daiyn" degen edi.
Ázirlegen, Dýman BYQAI
