Almaty iadrolyq bombadan qalai aman qaldy? Daman men Jalańashkól soǵysy 1969-1979 jyldar arasynda bolǵan Qytai men KSRO arasyndaǵy shiryqqan shielenis kezinde shynymen bolýy múmkin iadrolyq soǵys qaýpine dýshar etti.
1969 jyldyń qyrkúieginde Beijiń áýejaiynda KSRO Ministrler Keńesiniń tóraǵasy Aleksei Kosygin men Qytai premeri Chjoý Enlainnyń kezdesýi iadrolyq janjaldyń aldyn alýǵa sebep bolyp, eki el biraz ýaqyt tynyshtalǵandai bolǵan.
Degenmen 1970 jyly 24 sáýirde shielenis shegine jetti. Qytai sol kúni tuńǵysh jasandy Jer serigin ushyrǵan-dy. Osydan keiin Keńes ókimeti Gobi shóline atom bombasyn tastaýǵa bekindi. Qytai da qarap jatqan joq-ty. Sol kezde Lobnordan atqylanatyn alǵashqy nysan retinde shekaraǵa taiaý Almaty qalasy belgilenipti.
Dúnie demin ishine tartyp, bir sumdyqty kútken edi. Astana jurty kúndelikti kúibeń tirshiliktiń sońynda júrip, janalqymnan tónip turǵan qaýipti sezinbegenmen, joǵary jaq murnynyń ushymen qimyldap jatqan. Kóp qabatty úilerdiń jertóleleri bombadan tyǵylatyn oryndarǵa ainaldyrylyp jatty.
Shekaradan beri qarai aǵylýy múmkin bosqyndardyń aldyn alý sharalary júrgizildi. Sol kezde Dinmuhamed Qonaevtyń oqaly áskerilerdi artyq qimyldarǵa barǵyzbaǵany ben óz mindetine berilgen ulty qazaq chekisterdiń kózge kórinbeitin eńbekteri úlken ról atqardy. Qudai saqtap, KSRO men Qytai basshylyǵy eriksiz kelissóz ústeline otyrýǵa májbúr bolmaǵanda, kim biledi...
Tóreǵali TÁShENOV
Derekkózi: aikyn.kz