Қазақстанда суррогат ана қызметінің құны бүгінде 9,8 миллион теңгеден басталып, 15,5 миллион теңгеге дейін жетеді, деп хабарлайды Dalanews.kz.
Бұл туралы Ranking.kz сарапшылары мәлімдеді. Баға диапазонының өзі бұл саланың қарапайым медициналық қызмет емес, күрделі әрі көпқабатты нарыққа айналғанын көрсетеді. Соңғы жылдары бедеулік диагнозының жиілеуі, репродуктивті технологиялардың дамуы және әлеуметтік факторлар суррогат ана бағдарламасына деген сұранысты арттырды. Нәтижесінде бұл қызмет Қазақстандағы ең қымбат репродуктивті процедуралардың біріне айналып отыр.
15 миллион теңгеге жуық сома нақты нені қамтиды? Біріншіден, экстракорпоралды ұрықтандыру (ЭКО) циклі, эмбрионды көшіру, гормондық дайындық және жүктілікті толық медициналық сүйемелдеу шығындары бар. Репродуктивті клиникаларда бір ЭКО циклі бірнеше миллион теңгеге бағалануы мүмкін, ал кей жағдайда бірнеше рет қайталау қажет болады. Екіншіден, суррогат ананың негізгі сыйақысы төленеді. Нарықтағы ең үлкен үлес дәл осы төлемге тиесілі. Оған қоса ай сайынғы күтім шығындары, медициналық тексерулер, дәрумендер, киім-кешек және жүктілікке байланысты қосымша тәуекелдер өтемақысы қарастырылады. Үшіншіден, заңгерлік рәсімдер бар: келісімшарт жасау, нотариалдық бекіту, баланы тіркеу және ата-аналық құқықтарды рәсімдеу.
Қазақстанда суррогат ана болу қызметі заңмен реттелген. Негізгі талаптар мен құқықтық нормалар Қазақстан Республикасының «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» кодексі аясында бекітілген. Заң бойынша суррогат ана 20 мен 35 жас аралығында болуы тиіс және кемінде бір дені сау баласы болуы керек. Барлық медициналық тексерулерден өтіп, жазбаша келісімшарт жасалады. Баланың заңды ата-анасы ретінде генетикалық ата-аналар танылады. Бұл посткеңестік кеңістіктегі кейбір елдермен салыстырғанда, құқықтық жағынан айқын әрі рәсімделген модель.
Дегенмен, бағаның өсуіне тек медициналық технологиялар ғана әсер етіп отырған жоқ. Сарапшылар инфляция, өмір сүру құнының қымбаттауы және клиникалық қызметтердің импортқа тәуелділігі негізгі факторлардың бірі екенін айтады. Құрал-жабдықтар, дәрілік препараттар мен зертханалық материалдардың басым бөлігі шетелден жеткізіледі. Валюта бағамының ауытқуы да соңғы бағаға тікелей ықпал етеді. Сонымен қатар, соңғы жылдары суррогат аналарға қойылатын психологиялық және медициналық скрининг талаптары күшейген. Бұл да бағдарламаның жалпы құнын арттырады.
Қазақстан аймақта суррогат ана болуға заңды түрде рұқсат берілген елдердің бірі болғандықтан, шетелдік азаматтардың да қызығушылығы байқалады. Бұл ішкі нарықтағы баға саясатына әсер етуі мүмкін. Сарапшылардың пікірінше, халықаралық сұраныс артқан сайын қызмет құны да жоғарылауы ықтимал. Алайда мұндай тренд әлеуметтік теңсіздік мәселесін алға шығарады. 10–15 миллион теңге орташа қазақстандық отбасы үшін қолжетімді сома емес. Нәтижесінде суррогат ана бағдарламасы көбіне жоғары табысты азаматтардың немесе ұзақ уақыт қаржы жинаған отбасылардың таңдауы болып отыр.
Қазақстанда суррогат ана болу үшін әйелдің кемінде бір дені сау баласы болуы шарт. Бұл талап психологиялық және физиологиялық дайындықты қамтамасыз ету мақсатында енгізілген. Сонымен қатар келісімшарт міндетті түрде нотариалды түрде рәсімделеді, ал бала туған сәттен бастап генетикалық ата-ананың атына тіркеледі.
Этикалық тұрғыдан бұл тақырып қоғамда екіұдай пікір тудырады. Бір тарап мұны бала сүю мүмкіндігінен айырылған отбасыларға берілген медициналық мүмкіндік деп санайды. Екінші тарап әйел денесінің коммерциялануын сынға алады. Психологтар суррогат ананың да, тапсырыс беруші ата-аналардың да эмоционалдық дайындық деңгейі аса маңызды екенін атап өтеді. Жүктілік пен босанудан кейінгі кезең психологиялық тұрғыдан күрделі процесс.
Зерттеу көрсеткендей, Қазақстанда суррогат ана қызметі заңмен реттелгенімен, баға ашық нарық қағидатымен қалыптасады. Бірыңғай тариф немесе мемлекеттік шектеу жоқ. Бұл клиникалар мен жеке келісімдер арасында айтарлықтай айырмашылық туғызады. Кей жағдайларда баға 15,5 миллион теңгеден де асып кетуі мүмкін, әсіресе қосымша медициналық тәуекелдер немесе бірнеше ЭКО циклі қажет болғанда.
Қорытындылай келе, Қазақстандағы суррогат ана нарығы медициналық технология, құқық және әлеуметтік факторлар тоғысқан күрделі салаға айналды. 9,8–15,5 миллион теңге аралығындағы баға тек медициналық қызмет құнын емес, толық құқықтық, психологиялық және ұйымдастырушылық процесті қамтиды. Бұл көрсеткіштер саланың қолжетімділік деңгейі мен болашақтағы даму бағыты туралы маңызды сұрақтарды күн тәртібіне шығарып отыр.
