«Rosatom» memlekettik korporatsiiasy men Indoneziianyń PT Pembangkit Listrik Nuklir kompaniiasy qalqymaly atom energetikalyq bloktaryn paidalaný arqyly Indoneziianyń shyǵysyndaǵy Soltústik Malýký óńirindegi tutynýshylardy elektr energiiasymen qamtamasyz etý týraly kelisim jasasty. Taraptar tiisti kelisimge Máskeýde ótip jatqan Resei energetikalyq aptalyǵy aiasynda qol qoidy. Bul kelisim Resei men Indoneziia arasyndaǵy ekijaqty energetikalyq yntymaqtastyqtyń mańyzdy kezeńine ainaldy.
Jobany iske asyrý aiasynda «Rosatom» Soltústik Malýký óńirindegi Halmahera aralynyń soltústik bóligin elektr energiiasymen qamtamasyz etý úshin jalpy qýaty 200 MVt bolatyn PEB-100 úlgisindegi eki qalqymaly atom energetikalyq blogyn jetkizedi. Qalqymaly energetikalyq bloktar atom muzjarǵysh kemelerinde tiimdiligin, senimdiligi men qaýipsizdigin dáleldegen RITM tobynyń reaktorlyq qondyrǵylary arqyly kómirtek shyǵaryndylary tómen elektr energiiasyn óndiredi. Elektr energiiasyn jetkizý týraly kelisimsharttyń negizgi talaptary kúshine engennen keiin bes jyl ishinde qalqymaly energetikalyq bloktar Indoneziia tutynýshylaryna alǵashqy megavatt elektr energiiasyn bere bastaidy dep josparlanyp otyr.
«Rosatom» memlekettik korporatsiiasynyń bas direktory Aleksei Lihachev kelisimge qol qoiýǵa qatysty pikir bildirdi: *«Rosatom» men Indoneziia arasyndaǵy yntymaqtastyq óte qarqyndy damyp keledi. Jaqynda Prezident Prabovo Sýbiantomen ótkizgen kezdesýimiz bul iri araldyq memlekettiń energetikalyq qaýipsizdigin nyǵaitýǵa jáne kómirtek beitaraptyǵyna qol jetkizýge dáiekti túrde umtylyp otyrǵanyn rastady. Jańa kelisim – osy baǵyttaǵy asa mańyzdy qadam. «Rosatom» álemdik naryqta eń zamanaýi ári tiimdiligi tájiribe júzinde dáleldengen sheshimderdi usynýǵa daiyn. Sonymen qatar biz tek elektr energiiasyn jetkizý máselesin ǵana emes, uzaq merzimdi áriptestik ornatýdy da talqylap otyrmyz. Bul – qalqymaly atom energetikalyq blogynan elektr energiiasyn jetkizý jónindegi álemdegi alǵashqy eksporttyq kelisim ekenin atap ótkim keledi. Onyń álemdik biznes qaýymdastyǵy úshin jarqyn úlgi bolatynyna senimdimin. Bul joba memlekettiń júieli qoldaýy jaǵdaiynda jeke biznestiń atom energetikasyndaǵy el ekonomikasyn ózgertýge qabiletti aýqymdy infraqurylymdyq jobalardy bastai alatynyn kórsetedi», – dedi Aleksei Lihachev.
PT Pembangkit Listrik Nuklir kompaniiasynyń bas direktory Iýdi Ýtomo Imardjoko bylai dep atap ótti: *«Biz ulttyq investorlar retinde Indoneziianyń energetikalyq aýysýyna járdemdesýdi ózimizdiń basym mindetimiz ári jaýapkershiligimiz dep sanaimyz. El turǵyndaryn taza, senimdi jáne kómirtek shyǵaryndylary tómen elektr energiiasymen qamtamasyz etý Indoneziianyń uzaq merzimdi damýy men energetikalyq qaýipsizdiginiń qajetti sharty ekenine senimdimiz. Atom energetikasy eldiń elektr energiiasyna degen ósip kele jatqan suranysyn qanaǵattandyrýǵa múmkindik beretin turaqty sheshim usynady jáne ásirese Indoneziianyń shyǵys óńirlerinde ekonomikalyq damýǵa qosymsha múmkindikter ashady. Bul rette jobanyń tek kommertsiialyq negizde, iaǵni biznes sýbektileri arasyndaǵy B2B formatynda, jeke investitsiialar esebinen jáne Indoneziianyń memlekettik biýdjetinen qarajat tartylmai júzege asyrylatynyn erekshe atap ótý mańyzdy. Tarihi mańyzy bar osy áriptestikti júzege asyrýǵa qatysý biz úshin úlken mártebe. Osy birlesken jumystyń mańyzdy kezeńine jetýge múmkindik bergen dáiekti qoldaýy men járdemi úshin Indoneziia úkimetine, ásirese Indoneziia Respýblikasynyń Resei Federatsiiasyndaǵy Elshiligine shynaiy alǵysymyzdy bildiremiz», – dedi Iýdi Ýtomo Imardjoko.
PT Pembangkit Listrik Nuklir kompaniiasynyń investory Romo Nitiiýdo Vakio bylai dep málimdedi: *«Búgingi kelisim ortaq maqsatymyzǵa – Indoneziianyń energetikalyq táýelsizdigin nyǵaitýǵa jáne keleshek urpaq úshin eldiń turaqty damýyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵan mańyzdy qadam boldy. Resei Prezidenti Vladimir Pýtinge, Resei delegatsiiasyna jáne «Rosatom» memlekettik korporatsiiasyna jemisti yntymaqtastyq pen áriptestigimizdi damytýǵa degen adaldyǵy úshin shynaiy alǵysymdy bildirgim keledi. Sondai-aq Indoneziia Prezidenti Prabovo Sýbiantoǵa jáne Indoneziianyń qorǵanys ministri Shafri Shamsýddinge professor Iýdi ekeýmizge senim bildirip, Soltústik Malýký provintsiiasynyń Soltústik Halmahera okrýginde qýaty 200 MVt atom elektr stantsiiasyn iske asyrý jaýapkershiligin júktegeni úshin erekshe rizashylyǵymdy bildiremin. Bul tarihi kelisim energetikany damytýdyń jańa kezeńine negiz qalaidy. Ol Soltústik Malýký turǵyndary úshin qosymsha múmkindikter ashyp, búkil Shyǵys Indoneziianyń ekonomikalyq ósýine yqpal etedi», – dedi Romo Nitiiýdo Vakio.
Anyqtama: Indoneziiamen yntymaqtastyq. 2025 jyly respýblika biligi atom energetikasyn eldiń ulttyq energetikalyq josparyna engizdi. Atom energetikasy uzaq merzimdi energetikalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý jáne 2060 jylǵa qarai kómirtek beitaraptyǵyna qol jetkizý quraldarynyń biri retinde qarastyrylyp otyr.
2024 jylǵy 31 shildede Indoneziianyń sol kezdegi qorǵanys ministri ári sailanǵan prezidenti Prabovo Sýbianto Máskeýge baryp, Kremlde Resei Prezidenti Vladimir Pýtinmen kelissózder júrgizdi. Kezdesý barysynda Sýbianto Indoneziianyń «Rosatom» memlekettik korporatsiiasymen yntymaqtastyq ornatýǵa múddeli ekenin resmi túrde málimdedi.
2026 jylǵy mamyrda «Rosatom» basshysy Aleksei Lihachev pen Indoneziia Prezidenti Prabovo Sýbiantonyń kezdesýi ótti. Kezdesý barysynda atom energiiasyn beibit maqsatta paidalaný salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń perspektivalary jan-jaqty talqylandy. Atap aitqanda, iadrolyq infraqurylymdy damytý, ulttyq kadrlardy daiarlaý, atom tehnologiialaryn energetikadan tys salalarda qoldaný jáne atom elektr energiiasyn óndirý jobalaryn iske asyrý múmkindikteri qarastyryldy.
«Rosatom» Indoneziiaǵa atom energetikasy jobalaryn júzege asyrýdyń eki kezeńnen turatyn tásilin usynyp otyr. Birinshi kezeńde el aýmaǵyna shaǵyn qýatty qalqymaly energetikalyq bloktardy ornalastyrý, al ekinshi kezeńde qýaty joǵary reaktorlary bar qurlyqtaǵy atom elektr stantsiialaryn salý josparlanýda.
«Rosatomnyń» shaǵyn modýldik atom energetikasy salasyndaǵy kóshbasshylyǵy. Álemde shaǵyn atom energetikasyna degen suranystyń artýy jaǵdaiynda qalqymaly energetikalyq bloktar energetikalyq júieniń qurylymyn edáýir ózgerte alady. Olar teńizge shyǵatyn joly bar shalǵai aýmaqtardaǵy qazirgi nemese yqtimal elektr energiiasy tapshylyǵy máselesin tiimdi sheshýge múmkindik beredi. Mundai qondyrǵylar «jasyl» batareia tárizdi aýa raiy jaǵdailaryna qaramastan birneshe ondaǵan jyl boiy úzdiksiz elektr energiiasyn óndire alady. Sonymen qatar olardy ónerkásiptik nysandardy da, iri eldi mekender men qalalyq aglomeratsiialardy da elektr energiiasymen qamtamasyz etý úshin paidalanýǵa bolady.
Qazirgi ýaqytta álemde jobalaý satysynda turǵan shaǵyn modýldik reaktorlardyń shamamen 80 jobasy bar. Al «Rosatom» ideialardy naqty injenerlik qurylǵylarǵa ainaldyryp, olardy is júzinde júzege asyrýdy bastaǵan alǵashqy kompaniia. Bul ásirese qalqymaly energetikalyq bloktar salasynda aiqyn kórinedi. 2020 jyldan bastap Reseidiń Chýkotka óńirinde álemdegi alǵashqy qalqymaly atom elektr stantsiiasy – «Akademik Lomonosov» jumys istep keledi. Onyń quramynda aldyńǵy býynǵa jatatyn KLT-40S úlgisindegi eki reaktor bar. Osy ýaqyt ishinde stantsiia shamamen 1,4 mlrd kVt·saǵ elektr energiiasyn óndirgen.
Jańa qalqymaly energetikalyq bloktardyń «júregi» RITM seriiasyndaǵy innovatsiialyq keme reaktorlary bolady. Olar aldyńǵy býyn úlgilerimen salystyrǵanda qýattyraq ári yqsham jáne otyndy qaita tieýdi sirek qajet etedi. Reseidiń atom muzjarǵysh flotynda RITM reaktorlaryn uzaq jyldar boiy paidalaný olardyń senimdiligi men tiimdiligin dáleldedi. Sondyqtan osy reaktorlardyń negizinde shaǵyn atom energetikasyna arnalǵan sheshimder, atap aitqanda, qurlyqta da, sýda da ornalastyrýǵa bolatyn shaǵyn qýatty atom elektr stantsiialary ázirlene bastady. Sheteldik naryqtar úshin jyly klimat jaǵdaiynda jumys isteýge beiimdelgen RITM-200M reaktorlyq qondyrǵylary bar PEB-100 qalqymaly energetikalyq blogynyń jobasy ázirlendi. Bir energetikalyq bloktyń qýaty 100 MVt bolady.
Qazirgi ýaqytta «Rosatom» Ózbekstanda RITM-200N reaktorlyq qondyrǵylary bar eksportqa arnalǵan alǵashqy shaǵyn qýatty atom elektr stantsiiasyn (ShAES) salyp jatyr. Sonymen qatar Chýkotka avtonomiialyq okrýgindegi mys óndiretin iri ónerkásiptik klasterdi elektr energiiasymen qamtamasyz etetin RITM-200S reaktorlyq qondyrǵylary bar PEB-106 úlgisindegi qalqymaly energetikalyq bloktar seriiasyn salýda. Memlekettik korporatsiianyń Reseiden tys elderde de mol tájiribesi bar. Qazirgi ýaqytta «Rosatom» álemde shetelde atom elektr stantsiialaryn salý jobalarynyń sany boiynsha kóshbasshy bolyp sanalady. Kompaniia toǵyz elde 27 energetikalyq bloktyń qurylysyn júrgizip jatyr.
Resei dostas memlekettermen yntymaqtastyqty belsendi túrde damytyp keledi. Syrtqy shekteýlerge qaramastan, Resei ekonomikasy eksporttyq áleýetin arttyryp, álemniń ártúrli elderine taýarlar, qyzmetter men shikizat jetkizýdi jalǵastyrýda. Sheteldegi iri energetikalyq jobalardy júzege asyrý jumystary da jalǵasyp jatyr. «Rosatom» memlekettik korporatsiiasy men onyń bólimsheleri bul jumysqa belsendi qatysýda.
