Qazaqstan úkimeti Teńiz ken ornyn igerý litsenziiasyn uzartý máselesi boiynsha Chevron bastaǵan konsortsiýmmen kelissóz júrgizip jatyr. Bloomberg agenttiginiń 2026 jylǵy 22 qyrkúiektegi málimetine sáikes, Astana kelisimshartty uzartý úshin shamamen 10 mlrd dollar kóleminde birjolǵy tólem men memleket úlesin qazirgi 20%-dan keminde 35%-ǵa deiin arttyrýdy talap etken, dep habarlaidy dalanews.kz.
Qazirgi tańda «Teńizshevroil» kompaniiasyndaǵy úlester bylai bólingen: Chevron – 50%, ExxonMobil – 25%, «QazMunaiGaz» – 20%, al Lukarco («Lýkoil») – 5%.
Kelissózder bir jyldan beri jalǵasyp keledi
Taraptar arasyndaǵy resmi kelissózder 2025 jyldyń qyrkúieginde bastalǵan. 2026 jyldyń sáýirinde Energetika ministri Erlan Aqkenjenov seriktesterdiń Teńizde 2033 jyldan keiin de jumys isteýge múddeli ekenin málimdegen bolatyn. Bloomberg jariialaǵan aqparattyń basty jańalyǵy – kelisimshartty uzartý qunynyń naqty atala bastaýy. Bul Qazaqstannyń 1990-jyldary jasalǵan munai kelisimderine qatysty ustanymy kúsheigenin kórsetedi.
Sonymen qatar Qazaqstan Kashagan jáne Qarashyǵanaq jobalary boiynsha da milliardtaǵan dollardy qamtityn halyqaralyq arbitrajdyq daýlar júrgizip jatyr.
Qazaqstannyń kelissózdegi ustanymy kúsheidi
Sońǵy jyldary Qazaqstan Eýropaǵa munai jetkizetin elder arasynda ekinshi orynǵa shyqty. Al Taiaý Shyǵystaǵy turaqsyzdyq Kaspii munaiynyń strategiialyq mańyzyn arttyrdy. Alaida sarapshylar Teńiz ken ornynyń bolashaǵyna qatysty belgili bir táýekelder de bar ekenin atap ótedi. Máselen, 2026 jyldyń tamyzynda ExxonMobil kompaniiasy Teńizdegi óndiris kólemi sharyqtaý shegine jaqyndaǵanyn jáne 2035 jylǵa qarai táýliktik óndiris shamamen 500 myń barrelge deiin tómendeýi múmkin ekenin habarlaǵan.
Kúkirtsýtegi mólsheri joǵary ken ornyn halyqaralyq munai alpaýyttarynyń tehnologiialarynsyz igerý qiyn bolǵandyqtan, kelisimge kelýge eki tarap ta múddeli sanalady.
Teńiz Chevron úshin asa mańyzdy joba
Teńiz jobasynyń Chevron úshin mańyzy erekshe. Kompaniianyń dáleldengen munai qorlarynyń 10%-dan astamy Qazaqstanǵa tiesili. Sonymen qatar «Teńizshevroil» Chevron-nyń negizgi tabys kózderiniń birine ainalǵan. 2026 jyldyń ekinshi toqsanynda kompaniianyń affiliirlengen qurylymdarynan túsken tólemder kólemi shamamen 3 mlrd dollar bolǵan. Onyń basym bóligi TShO úlesine tiesili.
Chevron jyl qorytyndysy boiynsha Brent markaly munaidyń ortasha baǵasy barreline 70 dollar bolǵan jaǵdaida affiliirlengen tólemderden 6 mlrd dollar túsirýdi josparlap otyr.
«Lýkoildyń» úlesi de talqylanýy múmkin
Qazirgi ýaqytta Qazaqstan talap etip otyrǵan 10 mlrd dollarlyq tólemniń konsortsiým músheleri arasynda qalai bólinetini belgisiz. Sondai-aq «Lýkoilǵa» tiesili 5 paiyzdyq úlestiń taǵdyry da nazarda tur. 2026 jyldyń qańtarynda Energetika ministrligi AQSh Qarjy ministrligine kompaniianyń Qazaqstandaǵy aktivterin satyp alý múmkindigine qatysty suraý joldaǵan.
Sarapshylardyń pikirinshe, eger «QazMunaiGazdyń» Teńizdegi úlesi ulǵaisa, bul kompaniianyń uzaq merzimdi perspektivadaǵy qarjylyq túsimderiniń artýyna yqpal etýi múmkin.
Qandai táýekelder bar?
Sarapshylar qazirgi ýaqytta talqylanyp jatqan sharttardyń túpkilikti nusqa emes ekenin eskertedi. Kelissózderdiń uzaqqa sozylýy 2033 jyldan keiingi Teńiz jobasynyń baǵasyna qatysty belgisizdikti saqtap otyr. Memleket úlesiniń ulǵaiýy sheteldik seriktesterdiń úlesin jáne bolashaq tabysyn azaitýy múmkin. Budan bólek, munai eksporty áli de Kaspii qubyr konsortsiýmyna (KQK) táýeldi.
Sondai-aq óndiris kólemi eń joǵary deńgeige jetkennen keiin munai óndirýdiń birtindep tómendeýi ken ornynyń uzaq merzimdi damý perspektivalaryna áser etýi yqtimal.
