Qashaǵan tóńiregindegi milliardtaǵan dollarlyq daý endi halyqaralyq arbitraj sheńberinen shyǵyp, Vashingtondaǵy saiasi deńgeige kóterilip barady. DALA INSIDE derekkózi NCOC-diń amerikalyq aktsioneri ExxonMobil korporatsiiasynyń Qazaqstan biliginiń ústinen Aq úige shaǵymdanyp, óziniń yqpal arnalaryn iske qosa bastaǵanyn eskertedi, dep habarlaidy dalanews.kz.
Oǵan sebep jetkilikti. ICIJ jariialaǵan jańa tergeýde Qazaqstan Qashaǵandy igerý kezinde jasalǵan jalpy somasy 10,7 mlrd dollar bolatyn kelisimsharttarǵa kúmán keltirip otyrǵany aityldy. Astana keibir kontraktilerde baǵa qoldan kóterilgen, múddeler qaqtyǵysy bolǵan jáne jemqorlyq táýekeli bar dep esepteidi. Bul talap Qashaǵan boiynsha Qazaqstan qoiyp otyrǵan shamamen 160 mlrd dollar kólemindegi úlken arbitrajdyq daýdyń bir bóligi.
Máseleniń ózegi qarapaiym. Qashaǵandaǵy PSA modeli boiynsha investorlar áýeli jumsaǵan shyǵynyn munai esebinen qaitaryp alady. Shyǵyn neǵurlym kóp bolsa, Qazaqstannyń tolyqqandy tabysqa shyǵýy soǵurlym keshigedi. Sondyqtan Astana qazir ondaǵan jyl buryn jazylǵan milliardtaǵan dollarlyq shyǵynnyń qanshasy shyn máninde negizdi bolǵanyn qaita tekserip jatyr.
"ExxonMobil úshin bul óte aýyr pretsedent. Onyń ústine amerikalyq kompaniia Qashaǵandy odan ári keńeitýge ondaǵan milliard dollar investitsiia salýǵa daiyn ekenin bildirgen, biraq muny qazirgi daýlardyń sheshilýimen bailanystyryp otyr. Iaǵni bir jaǵynan Qazaqstan ótken shyǵyndar úshin esep suraidy, ekinshi jaǵynan ExxonMobil bolashaq investitsiiany kelissóz quraly retinde ustap otyr", - deidi, derekkóz.
Chevron men ExxonMobil buǵan deiin KTK máselesinde AQSh biliginiń saiasi resýrsymen jumys istei alatynyn kórsetti. Endi dál sondai mehanizm Qashaǵan boiynsha da iske qosylyp jatqanǵa uqsaidy. Alaida Qazaqstan bul joly pozitsiiasyn qataityp otyr. NCOC-qa ekologiialyq talaptar boiynsha birneshe milliard dollarlyq sanktsiialar qoiyldy, aktivterine shekteý salyndy, al negizgi daý halyqaralyq arbitrajda jalǵasýda.
Astana endi burynǵy oiyn erejesin túgel qaita qaraýda. Eger Qazaqstan Qashaǵandaǵy milliardtaǵan dollarlyq shyǵyndardyń bir bóligin zańsyz nemese negizsiz dep dáleldei alsa, bul tek ótemaqy máselesi bolmaidy. Bul Qashaǵannan túsetin bolashaq tabystyń bóliný modelin de ózgertýi múmkin. Sondyqtan ExxonMobil-dyń Vashingtondy iske qosýy beker emes.
Qashaǵan úshin negizgi shaiqas endi Atyraý oblysynan Vashington okrýgyna aýysty. DALA INSIDE bul tartystyń qalai órbitinin baqylamaq.
