Bir esimniń qaita oralýy
Ismatýlla Maqsumnyń esimi Qazaqstanda 2011 jyly «sopylar isi» boiynsha ótken sot protsesinen keiin keńinen tanyldy. Sot ony 14 jylǵa bas bostandyǵynan aiyrdy. Sol is boiynsha Qazaq ulttyq tehnikalyq ýniversitetiniń professory, tehnikalyq ǵylymdar doktory Saiat Ybyrai da 12 jylǵa sottaldy. Keiin Ybyrai shartty túrde merziminen buryn bosatyldy. Arada jyldar ótti.
Alaida 2026 jyly Ismatýlla Maqsumnyń esimi aqparat keńistigine qaita oraldy. Bul joly bir ǵana materialmen emes, birinen keiin biri jariialanǵan suhbattar men olardy jalǵastyrǵan materialdar arqyly. Maýsym aiynda Ismatýllanyń ainalasynda bolǵanyn aitatyn Esbatyr Seisenov suhbat berdi. Keiin Aqylbek Jumabekov te osy taqyrypqa qatysty óz tájiribesi men málimdemelerin jariia etti. Jariialanymdar basqa aqparat quraldaryna taraǵannan keiin Qazaqstan musylmandary dini basqarmasy da resmi málimdeme jasady.
Redaktsiia Ismatýlla Maqsum týraly sońǵy jariialanymdarǵa sholý jasap, olardyń hronologiiasyn, negizgi keiipkerlerin jáne aqparattyń bir materialdan ekinshisine qalai taraǵanyn salystyrdy. Basty suraq: bul taqyryp nege dál qazir qaita kóterildi jáne aqparattyq tolqynnyń bastalýyna qandai jariialanymdar túrtki boldy?
SADAQ bul taqyrypqa burynnan nazar aýdarǵan
2024 jyldyń 22 sáýirinde SADAQ Media-nyń «Dúrbi» jobasynda Sanjar Kerimbaimen Ismatýlla Maqsum týraly arnaiy suhbat shyqty. Onda jýrnalist Ismatýlla Maqsumnyń túrmede kimdermen birge otyrǵanyn, keiin qandai adam bolyp oralǵanyn surady. Iaǵni SADAQ Ismatýlla taqyrybyna 2026 jyly alǵash ret kelgen joq.
2026 jylǵy 17 maýsymda SADAQ-tyń «Dúrbi» jobasynda Esbatyr Seisenovpen suhbat shyqty. Seisenov buryn Ismatýlla Maqsumnyń ortasynda bolǵanyn aityp, keiin ol jerden ketkenin baiandady. Ol ózine qoiylǵan suraqtardan keiin qysym kórgenin, «ishińe jyn kirgen» degen sóz aitylǵanyn jáne qamshymen urylǵanyn málimdedi. Bul Seisenovtiń suhbatta aitqan sózi, redaktsiia tarapynan táýelsiz rastalǵan fakt retinde qarastyrylmaidy.
Bir suhbattan birneshe jariialanymǵa
18 maýsymda Ozgeris Esbatyr Seisenovtiń sózderin jariialap, SADAQ-tyń «Dúrbi» suhbatyna súiendi. Sol kúni Janabastau da Seisenovtiń suhbatyndaǵy Imanǵali Tasmaǵambetov pen Qyrymbek Kósherbaev týraly pikirlerin material etti. Eki basylym da negizgi aqparat kózi retinde SADAQ suhbatyn kórsetti.
Keiin Democrat.kz te Seisenovtiń suhbatyna súiengen material jariialady, al Smi24 taqyrypty ári qarai taratty. Osy kezeńde Esbatyrdyń jeke áńgimesi bir podkast sheńberinen shyǵyp, birneshe saitta qaita jariialandy.
Qaita jariialanǵan materialdarda bastapqy derekkóz retinde SADAQ-tyń kórsetilýi aqparattyń medialar arasynda qalai ótkenin ańǵartady: aldymen keiipkerdiń suhbaty shyqty, odan keiin basqa basylymdar sol suhbatqa súiengen materialdar ázirledi. Bul fakt jariialanymdardyń ózindegi siltemelermen rastalady.
Aqylbek Jumabekov jáne Janar Baisemizdiń suhbattary
Politico.kz basylymynda 2026 jylǵy 28 qyrkúiekte jariialanǵan Janar Baisemizdiń Aqylbek Jumabekovpen suhbatynda Ismatýlla Maqsumǵa qatysty aýyr aiyptaýlar aityldy. Jumabekovtiń sózinshe, Maqsum jas jigitterge jynystyq sipattaǵy usynystar jasaǵan. Ol sondai-aq bir jigittiń ózimen beinebailanys arqyly sóilesip, basynan ótken jaǵdaidy baiandaǵanyn aitady. Suhbatta álgi jigitke kúsh kórsetýge áreket jasalǵany jáne bolǵan jaitty jariia etpeý úshin qorqytqany týraly da sóz qozǵalady. Jumabekov mundai oqiǵalar týraly buǵan deiin de osy ortadan shyqqan adamdardan estigenin jetkizedi.
Janar Baisemiz Ismatýlla taqyrybyna buǵan deiin de barǵan. Caravan.kz jariialaǵan suhbatta Sanjar Kerimbai Ismatýlla Maqsummen qazirgi kezde aralaspaitynyn jáne ony sońǵy ret qashan kórgenin aitqan. Demek, qyrkúiek sońyndaǵy suhbat jýrnalistiń osy taqyrypqa jasaǵan alǵashqy materialy emes.
Aqylbek Jumabekovtiń Janar Baisemizge qalai shyqqany, jýrnalistiń oǵan kim arqyly bailanysqany Politico materialynda kórsetilmegen. Alaida jariialanǵan suhbattyń ózinde Jumabekovtiń Esbatyr podkastyn kórgeni jáne odan keiingi áńgimeler týraly aitqany bar. Bul jariialanymdar arasyndaǵy naqty kórinetin aqparattyq bailanys.
Saiat Ybyrai: ortaq sot isinen keiingi bailanys
Ismatýlla Maqsumnyń tarihynda Saiat Ybyraidyń orny bólek. Ol Qazaq ulttyq tehnikalyq ýniversitetiniń professory, doktor tehnicheskih naýk retinde belgili boldy. 2011 jylǵy 19 qazanda «sopylar isi» boiynsha Ismatýlla Maqsum 14 jylǵa, Saiat Ybyrai 12 jylǵa sottaldy. 2012 jylǵy mamyrda apelliatsiialyq saty úkimdi kúshinde qaldyrǵany týraly da aqparat jariialandy. Saiat Ybyrai 2018 jylǵy sáýirde shartty túrde merziminen buryn bosatyldy.
Odan keiin de Ybyraidyń esimi Ismatýlla Maqsummen bailanysty jariialanymdarda kezdesti. 2022 jylǵy Malim.kz materialy onyń áleýmettik jelidegi jazbalary men Maqsumdy qoldaǵan pikirlerine nazar aýdardy. Bul derek Ybyraidyń keiingi kezeńde de Ismatýlla týraly jariia túrde pikir bildirgenin kórsetedi. Malim.kz, 2022 jyl
Saiat Ybyraidyń tarihy bul taqyryptyń tamyry 2026 jylǵy jariialanymdardan áldeqaida erterek jatqanyn kórsetedi. Alaida onyń qazirgi jariialanymdardy uiymdastyrýǵa qatysqany týraly atalǵan derekkózderde málimet joq.
QMDB málimdemesi jáne aqparattyq rezonans
2026 jylǵy 1 qazanda Qazaqstan musylmandary dini basqarmasy Ismatýlla Maqsumǵa qatysty arnaiy málimdeme jasady. QMDB sońǵy kúnderi áleýmettik jeliler men internet platformalarynda Maqsumǵa jáne onyń qoldaýshylaryna qatysty birqatar suhbattar men jazbalar jariialanyp, qoǵamda talqylanyp jatqanyn aitty. Basqarma Ismatýlla Maqsum men onyń jaqtastarynyń QMDB-ǵa qatysy joq ekenin málimdep, Iasaýi murasyn jeke tulǵalardyń nemese toptardyń óz múddesine paidalanbaýǵa shaqyrdy.
QMDB naqty bir suhbatty nemese bir jýrnalisti málimdemeniń sebebi retinde atamady. Degenmen málimdeme maýsymdaǵy SADAQ suhbatynan, qyrkúiektegi jańa suhbattardan keiin jariialandy. Basqarmanyń mátini taqyryptyń internette keń talqylanyp jatqanyn resmi túrde tirkedi.
Qorytyndy: haip pa, álde jyldar boiy aitylmai kelgen shyndyq pa?
Ismatýlla Maqsum tóńiregindegi aqparattyq tolqyn bir suraqty alǵa shyǵaryp otyr: nege bul taqyryp araǵa jyldar salyp qaita kóterildi jáne buǵan deiin aitylǵan áńgimeler nege endi ǵana keń aýditoriiaǵa jetip jatyr? Esbatyr Seisenov pen Aqylbek Jumabekovtiń málimdemeleri, jýrnalisterge bergen suhbattary jáne olardyń basqa basylymdarda qaita jariialanýy qoǵam nazaryn osy máselege aýdardy. Al QMDB-nyń málimdemesi taqyryptyń qoǵamdyq ári dini keńistikte de ózekti bolǵanyn kórsetti.
Biraq máseleni tek aqparattyq haip dep ysyryp qoiý da, jariialanǵan barlyq aiyptaýdy dáleldengen shyndyq retinde qabyldaý da durys emes. Eger aitylǵandardyń artynda naqty oqiǵalar tursa, olar jan-jaqty tekserilip, tiisti baǵasyn alýy kerek. Al eger jariia málimdemeler naqty dáleldermen bekitilmese, bul da ashyq aitylýy tiis. Qoǵamǵa keregi bireýdi aqtaý nemese qaralaý emes, jyldar boiy jaýapsyz qalǵan suraqtarǵa derekke súiengen naqty jaýap alý. Óitkeni adamnyń dini bedeli de, oǵan taǵylǵan aýyr aiyp ta tekserýden joǵary turmaýy kerek.
