2027 jyldyń 1 qańtarynan bastap Qazaqstanda birqatar memlekettik járdemaqy otbasynyń turmys deńgeiine qarai taǵaiyndalady. Jańa tártipke sáikes, tabysy joǵary otbasylar keibir tólemderden qaǵylýy múmkin. Ekonomist, R-Finance kompaniiasynyń qarjy keńesshisi Arman Baiǵanov Dalanews.kz tilshisine bul ózgeristiń tiimdi tustary men táýekelderi týraly aitty.
Járdemaqy kimderge berilmeýi múmkin?
Úkimettiń 2026 jylǵy 5 qazandaǵy qaýlysyna sáikes, jańa tártip 2027 jyldyń 1 qańtarynan bastap kúshine enedi. Qujatta memlekettik járdemaqynyń on túri qamtylǵan. Olardyń qatarynda bala týǵanda beriletin birjolǵy tólem, bala bir jarym jasqa tolǵanǵa deiingi kútim járdemaqysy jáne kópbalaly otbasylarǵa arnalǵan tólemder bar.
Jańa júie boiynsha otbasylar áleýmettik ál-aýqatynyń deńgeiine qarai A, V, S, D jáne E sanattaryna bólinedi. Ál-aýqaty joǵary A jáne aýqatty V sanatyna kiretin azamattarǵa muqtajdyq ólshemi qoldanylatyn keibir járdemaqylar taǵaiyndalmaýy múmkin. Eger tólem alyp júrgen otbasy keiin osy eki sanattyń birine jatqyzylsa, járdemaqy ýaqytsha toqtatylady. Otbasynyń jaǵdaiy ai saiyn qaita baǵalanyp, S, D nemese E deńgeiine ótken jaǵdaida tólem qaita jalǵasýy múmkin.
Ekonomist ne deidi?
Arman Baiǵanov járdemaqyny otbasynyń naqty qarjylai jaǵdaiyna qarai taǵaiyndaýdy qoldaitynyn jetkizdi. Onyń pikirinshe, qazirgi júiede tabysyn tolyq kórsetpei, memlekettik kómekti paidalanatyn azamattar da kezdesedi.
“Járdemaqy taǵaiyndaý kezinde otbasynyń tabys deńgeiin eskerý durys dep oilaimyn. Óitkeni kei adamdar naqty kirisin jasyryp, soǵan qaramastan memlekettik tólem alýǵa tyrysady. Sondyqtan járdemaqy alýǵa úmitker otbasynyń tabysy men jalpy qarjylyq jaǵdaiy jan-jaqty tekserilýi kerek”, – dedi ekonomist.
Sarapshy jańa júie engizilgen alǵashqy kezeńde keibir sáikessizdik pen qate baǵalaý bolýy múmkin ekenin de joqqa shyǵarmady. Sondyqtan otbasynyń ál-aýqatyn tek resmi jalaqysyna qarap emes, barlyq kirisi men mindettemesin qatar eskere otyryp anyqtaý qajet dep sanaidy.
Bala týǵandaǵy tólem bárine berilýi kerek
Ekonomist bala týýyna bailanysty birjolǵy járdemaqyny otbasynyń dáýletine qarai shekteýge qarsy. Onyń sózinshe, týý kórsetkishi tómendep jatqan kezde mundai tólem demografiialyq saiasattyń bir bóligi retinde barlyq otbasyǵa berilýi qajet.
“Týý kórsetkishi tómendep kele jatqanyn eskersek, bala týǵan kezde beriletin járdemaqyny qysqartpai, kerisinshe, kóbeitý kerek dep oilaimyn. Bul tólem otbasynyń tabysyna qaramastan saqtalýy tiis”, – dedi Arman Baiǵanov.
Al bala kútimine jáne kópbalaly otbasylarǵa beriletin turaqty tólemderdi taǵaiyndaýda otbasynyń tabysyn eskerýge bolady. Sarapshynyń pikirinshe, kirisi ortasha jalaqydan birneshe ese joǵary otbasy memleket kómegine muqtaj azamattarmen birdei kólemde járdemaqy almaýy kerek.
“Eger otbasynyń tabysy joǵary ári kúndelikti qajettiligin óz qarajatymen óteýge múmkindigi bolsa, oǵan járdemaqy tóleýdiń qanshalyqty qajet ekenine qaraý kerek. Únemdelgen qarajatty tabysy tómen otbasylarǵa baǵyttap, olardyń alatyn kómegin kóbeitýge bolady”, – dedi ol.
Kóleńkeli tabys júiege kedergi keltirýi múmkin
Arman Baiǵanov otbasynyń naqty ál-aýqatyn anyqtaý isinde kóleńkeli ekonomikanyń úlesi negizgi kederginiń biri bolatynyn atap ótti. Kei azamattardyń tabysy resmi júielerde tirkelmeitindikten, olardyń qarjylai múmkindigin tolyq baǵalaý qiyn.
“Qazaqstanda kóleńkeli naryq bar kezde otbasynyń naqty tabysyn tolyq anyqtaý ońai emes. Kei adamdar resmi tirkelmegen kiris alady. Sondyqtan júieniń tiimdiligi tsifrlandyrýdyń damýyna, memlekettik kirister organdarynyń baqylaýyna jáne túrli derekqorlardyń ózara bailanysyna táýeldi bolady”, – dedi qarjy keńesshisi.
Onyń aitýynsha, aqsha aýdarymdary men azamattardyń resmi kiristerine qatysty baqylaý kúsheigen saiyn, memleket otbasynyń qarjylai jaǵdaiyn dálirek baǵalai alady.
Muqtaj otbasylarǵa tólemdi kóbeitý usynyldy
Ekonomistiń pikirinshe, jańa tártiptiń maqsaty járdemaqyny qysqartý emes, memlekettik kómekti shyn muqtaj otbasylarǵa kóbirek baǵyttaý bolýy kerek.
“Tabysy joǵary azamattar járdemaqy almaýy kerek. Al shynymen muqtaj otbasylarǵa tólenetin kómekti kóbeitýge bolady. Bir sanatqa jumsalatyn qarajatty qysqartyp, ony tabysy tómen azamattarǵa baǵyttaý qajet. Sonda memlekettik qoldaý naqty kómekke muqtaj adamdarǵa jetedi”, – dep qorytyndylady Arman Baiǵanov.
Jańa tártip boiynsha járdemaqy rásimdeý kezinde otbasynyń kámeletke tolǵan músheleri derbes derekterdi, sonyń ishinde bank shottary, nesielik mindettemeler men bereshek týraly aqparatty tekserýge kelisim berýi qajet. Kelisimniń bolmaýy tólemdi ýaqytsha toqtatýǵa negiz bolýy múmkin. Degenmen otbasylardy 2027 jyldan bastap jikteitin túpkilikti baǵalaý ádistemesi ázirge bekitilmegen.
