Qazaqstan jasandy intellektiniń damýyn tájiribelerdiń sanymen emes, naqty engizilgen jobalarmen, jasalǵan kelisimsharttarmen, otandyq tehnologiialyq ónimdermen jáne ekonomikalyq tiimdilikpen baǵalaityn kezeńge qadam basty. AI & Digital Bridge 2026 forýmynda Qasym-Jomart Toqaev ekonomika suranysyna negizdelgen salalyq mindetterdi aiqyndap, tehnologiialyq komandalar kásiporyndardyń naqty máselelerin sheshetin AI Challenge jobasyn iske qosýdy usyndy.
Sonymen birge Prezident qýatty jasandy intellekt júielerin basqarý máselesin halyqaralyq deńgeide kóterdi. Qasym-Jomart Toqaev Donald Tramptyń bastamasymen AQSh-ta jasalǵan jetekshi tehnologiialyq kompaniialardyń jasandy intellektini basqarý jáne onyń qaýipsizdigi salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimin qoldady. Memleket basshysynyń pikirinshe, bul model jan-jaqty saraptamadan ótkennen keiin bolashaq halyqaralyq paktiniń ózegine jáne asa qýatty AI júielerine ortaq erejeler qalyptastyrýǵa negiz bola alady.
Halyqaralyq talaptardy jasandy intellektini ekonomikaǵa is júzinde engizýmen qalai ushtastyrýǵa bolady? Sátti aiaqtalǵan pilottyq AI jobasynan keiin qandai qadam jasalýy kerek? Qazaqstan esepteý qýatyn tól tehnologiialyq ónimderi men ziiatkerlik menshigine qalai ainaldyra alady? Osy saýaldarǵa AI & Digital Bridge 2026 forýmynyń negizgi spikerleriniń biri, Polynome Group kompaniiasynyń negizin qalaýshy ári bas direktory Aleksandr Hanin jaýap berdi.
— Prezident Qasym-Jomart Toqaev ekonomika suranysyna sai salalyq AI mindetteriniń tizimin jasap, AI Challenge jobasyn iske qosýdy usyndy. Mundai tetik tehnologiialyq ázirlemelerdi naqty óndiriske engizýge yqpal ete ala ma?
— Iá, eger bul bastama áýel bastan tehnologiiany kommertsiialyq turǵydan engizýge bastaityn jol retinde qurylsa, óte paidaly tetikke ainala alady. Qazir modelderge qol jetkizý múmkindigi keńeiip keledi. Alaida jumys isteitin prototip pen kásiporynǵa kún saiyn naqty paida ákeletin tolyqqandy júieniń arasynda aýqymdy injenerlik jáne uiymdastyrýshylyq jumys bar.
Sondyqtan AI Challenge aiasyndaǵy árbir mindet naqty tapsyrys berýshiden kelýi kerek. Jobaǵa jaýapty jetekshi, qoljetimdi derekter, synaq ótkizetin alań jáne nátijeniń aldyn ala kelisilgen ólshemderi bolýy qajet. Mysaly, óndiristegi bos turyp qalý ýaqytyn qysqartý kózdelse, aldymen onyń bastapqy deńgeiin, ár saǵattyq úzilistiń qunyn jáne jasandy intellektiniń tiimdiligin óndiristegi ózge ózgeristerden qalai ajyratatynymyzdy naqty bilýimiz kerek.
Sátti synaqtan keiin ne bolatynyn aldyn ala anyqtaý da asa mańyzdy. Satyp alý týraly sheshimdi kim qabyldaidy, oǵan qai biýdjetten qarjy bólinedi jáne ázirleýshi qandai talaptardy oryndaýǵa tiis degen suraqtarǵa naqty jaýap bolýy kerek. Startap úshin osy kezeńdegi belgisizdik kóbine tehnikalyq mindettiń ózinen de kúrdeli kedergige ainalady. Men aqyly pilottyq jobalardy jáne kelisilgen kórsetkishter oryndalǵan jaǵdaida kelisimshartqa ótýdiń túsinikti tártibin engizer edim.
Polynome kompaniiasynda biz fizikalyq protsesterge arnalǵan jasandy intellektimen jumys isteimiz. Munda júie anyqtaǵan árbir jaǵdai naqty áreketke ulasýy kerek. Júie máseleni kóre alady, biraq oǵan bireý der kezinde áreket etkende ǵana ekonomikalyq nátije paida bolady. Sondyqtan synaq qyzmetkerlerdiń jumysyn qosa alǵanda, búkil protsesti qamtýǵa tiis.
Kelesi mańyzdy kezeń — sheshimdi ekinshi nysanǵa engizý. Bul ónimniń qandai bóligin qaita paidalanýǵa bolatynyn jáne ony jańa jaǵdaiǵa beiimdeý qansha turatynyn kórsetedi. Menińshe, AI Challenge nátijesin aqyly engizilgen jobalar, barlyq shyǵyn eskerilgen ekonomikalyq tiimdilik jáne ónimniń kelesi tapsyrys berýshilerge de qyzmet kórsete alý múmkindigi arqyly baǵalaý qajet.
Osylaisha, Qasym-Jomart Toqaev usynǵan tetik tehnologiia naryǵyndaǵy negizgi máselelerdiń birin sheshe alady. Ol kásiporynnyń naqty mindetinen bastap, AI ázirlemesin kommertsiialyq kelisimshartqa jetkizip, keiin ony keń kólemde qoldanýǵa múmkindik beretin aiqyn jol qalyptastyrady.
— Qasym-Jomart Toqaev Donald Tramptyń bastamasymen jetekshi tehnologiialyq kompaniialar arasynda jasalǵan jasandy intellektini basqarý týraly kelisimdi qoldap, ony bolashaq halyqaralyq paktiniń yqtimal negizi retinde qarastyrýdy usyndy. Bul tásil asa qýatty AI júielerine arnalǵan ortaq halyqaralyq erejelerdiń negizine ainala ala ma?
— Men Qasym-Jomart Toqaevtyń ideiasyn saldary jekelegen kompaniialar men memleketterdiń sheginen shyǵatyn tehnologiialarǵa ortaq jaýapkershilik qalyptastyrý talpynysy dep túsinemin. Eger bir júieni ártúrli eldegi milliondaǵan adam paidalansa, ony baqylaýdyń ulttyq tetikteri jetkiliksiz bolýy múmkin.
Donald Tramptyń bastamasymen AQSh-ta jasalǵan jetekshi tehnologiialyq kompaniialardyń kelisimi osy turǵydan alǵanda paidaly bastapqy qadam sanalady. Ol erikti sipatqa ie ári ishki jáne syrtqy tekserýler júrgizýdi kózdeidi. Eger bul bastama halyqaralyq tetikke ulasatyn bolsa, oǵan qatysýshylardyń mindetteri men sol talaptardyń oryndalýyn tekserý tásilderin bólek kelisý qajet.
Memleketaralyq deńgeide damytýǵa bolatyn birneshe baǵyt bar. Eń aldymen, júielerdi keń kólemde iske qospas buryn olardyń qaýipti múmkindikterin baǵalaýdyń ortaq tásilderi qajet. Buǵan qosa, táýelsiz tekserý júrgizý, eleýli oqiǵalar týraly aqparat almasý jáne anyqtalǵan qaýipter úshin kompaniia basshylyǵynyń jaýapkershiligin belgileý mańyzdy. Memleketter qandai jaǵdaida júieni qoldanýdy shekteý nemese tolyq toqtatý kerektigin de aldyn ala kelisýge tiis.
Sonymen birge «qýatty jasandy intellekt» uǵymy retteý úshin jetkilikti deńgeide naqty emes. Talaptar júieniń shynaiy múmkindikterine negizdelýi kerek. Iaǵni onyń qandai áreketterdi óz betinshe oryndai alatyny, qandai resýrstarǵa qol jetkizetini jáne qanshalyqty ziian keltirýi múmkin ekeni eskerilýge tiis. Bul múmkindikter ózgergen saiyn baǵalaý da qaita júrgizilýi qajet.
Ázirleýshi retinde men úshin júieni basqarý múmkindigi asa mańyzdy. Onyń ókilettik shegi syrttan belgilenip, qajet kezde adam aralasa alatyny tájiribe júzinde tekserilýi kerek. «Baqylaý adamnyń qolynda qalady» degen málimdemeniń ózi jetkiliksiz.
Sondyqtan Prezident Toqaevtyń usynysynda naqty praktikalyq qisyn bar. Buǵan deiin qalyptasqan korporativtik mindettemeler tetigin aýqymdy júieniń alǵashqy deńgeii retinde qarastyrýǵa bolady. Eger saraptamalyq talqylaýdan keiin onyń negizinde ortaq talaptar, tekserý rásimderi jáne asa qýatty júielerdi qoldanýdyń shegi kelisilse, bul jasandy intellekt salasyndaǵy halyqaralyq erejelerdi qalyptastyrýǵa edáýir jaqyndatady.
Halyqaralyq tásil tek iri modelder ázirlenetin elderdiń ǵana múddesin qamtymaýy kerek. Jasandy intellektini belsendi engizip jatqan memleketterge de táýekelderdi baǵalaýǵa qol jetkizý, óz azamattaryn qorǵaý jáne ortaq erejelerdi ázirleýge tolyqqandy qatysý múmkindigi qajet.
— Prezident jasandy intellektini táýekel deńgeiine qarai retteýdi jáne tehnologiialardyń damýyn shamadan tys shekteýlermen tejemeý úshin retteýshi synaq alańdaryn paidalanýdy da usyndy. Erkin tájiribe men mindetti qaýipsizdik talaptarynyń arasy qalai ajyratylýy kerek?
— Men bul shekti qateliktiń saldary men júieniń qanshalyqty derbes áreket etetinine qarap belgiler edim. Qyzmetkerge qujattyń bastapqy nusqasyn daiyndaýǵa kómektesetin jasandy intellekt pen óndiristik jabdyqty basqaratyn júie múlde bólek deńgeide tekserilýi kerek. Tipti bir modeldiń ózi qai salaǵa qosylǵanyna jáne oǵan qandai ókilettik berilgenine qarai ártúrli qaýip týdyrýy múmkin.
Bastapqy kezeńde ázirleýshilerge baqylanatyn ortada tájiribe júrgizýge keń múmkindik berilýi qajet. Alaida tehnologiia adamdardyń ómirine, qarjylyq sheshimderge nemese asa mańyzdy infraqurylymǵa jaqyndaǵan saiyn talaptar da kúsheitilýge tiis. Mundai jaǵdaida júieniń sapasyn naqty ortada tekserý, derekterdi qorǵaý, onyń barlyq áreketin tirkeý jáne jaýapkershilikti naqty bólý qajet.
Retteýshi synaq alańy tájiribeniń aýqymy, merzimi, ruqsat etiletin táýekelderi men ony toqtatýǵa negiz bolatyn jaǵdailar jóninde retteýshimen aldyn ala kelisýge múmkindik bergende ǵana tiimdi bolady. Sonymen qatar komanda synaq alańynan shyǵý sharttaryn da bilýi kerek. Iaǵni sátti tájiribe tolyqqandy jumysqa jol ashýǵa tiis.
Sondyqtan Prezident aitqan táýekelge negizdelgen tásil kásipker úshin de mańyzdy. Ázirleýshige boljamdylyq qajet. Ol ónimdi damytýdyń ár kezeńinde qandai talaptar qoiylatynyn jáne naryqqa shyǵý úshin ne isteý kerektigin aldyn ala túsinýi kerek.
Men ashyqtyqty da praktikalyq turǵydan qabyldaimyn. Tapsyrys berýshi júieniń qai jaǵdaida senimdi jumys isteitinin, qai jerde qatelesýi múmkin ekenin jáne aqaý týyndaǵannan keiin oqiǵanyń barysyn qalai qalpyna keltirýge bolatynyn bilýge tiis. Al mańyzdy sheshim áser etken adam ony qaita qaratýǵa múmkindik alýy qajet.
— Qazaqstan esepteý infraqurylymyn damytyp, Alem.ai, Astana Hub jáne Qazaq AI Research University jobalaryn qatar ilgeriletip jatyr. Bul resýrstar qazaqstandyq AI ónimderine, ziiatkerlik menshikke jáne eksportqa júieli túrde ainalýy úshin ne isteý kerek?
— Negizgi másele jasalǵan qunnyń qandai bóligi Qazaqstanda qalatynyna bailanysty. Esepteý infraqurylymy qajetti negiz qalyptastyrady. Biraq otandyq ónimder jergilikti komandalar kúrdeli mindetterdi sheshýge, óz ázirlemelerine qatysty quqyqtaryn saqtaýǵa jáne olardy kelesi tapsyrys berýshilerge satýǵa múmkindik alǵan kezde ǵana paida bolady.
Men esepteý qýatyn, ýniversitettik zertteýler men kásipkerlik baǵdarlamalardy kásiporyndarmen birlesken jobalar arqyly bailanystyrar edim. Mundai komandalarda zertteýshiler, ónim ázirleitin injenerler jáne óndiristik protsesti jaqsy biletin tapsyrys berýshi mamandar birge jumys isteýge tiis.
Ǵalymdarǵa naqty mindetter men sapaly derekterge qol jetkizý qajet. Kásipkerler zertteýlerdi senimdi ónimge ainaldyra alýy kerek. Al kásiporyndar tehnologiiany engizýden túsetin ekonomikalyq paidany anyq túsinýge tiis.
Ziiatkerlik menshikke ielik etý sharttary da erekshe nazar aýdarýdy qajet etedi. Olar joba bastalmai turyp belgilenýi kerek. Tapsyrys berýshi óz derekterin baqylaý quqyǵyn saqtaýy, al ázirleýshi kelisilgen shekte tehnologiiany kommertsiialandyrý múmkindigine ie bolýy qajet. Eger árbir joba komandany bir ǵana kásiporynǵa tolyq táýeldi etse, eksportqa baǵyttalǵan biznes qurý qiyn bolady.
Qarjylandyrý da jumystyń ár kezeńin eskerýi kerek. Zertteýge ýaqyt qajet jáne onyń nátijesi aldyn ala belgisiz bolýy múmkin. Al kommertsiialandyrý kezeńine ótkende tólem jasaýǵa daiyn klienttiń bolýy, engizý quny jáne nátijeni ózge jerde qaitalaý múmkindigi sheshýshi mánge ie bolady.
Otandyq AI ónimi halyqaralyq modelder men ashyq tehnologiialardy qoldana alady. Onyń qundylyǵy salalyq algoritmderde, sapany baǵalaý quraldarynda, júielerdi ózara yqpaldastyrýda jáne jinaqtalǵan injenerlik tájiribede bolýy múmkin.
Qazaqstandyq komanda ónimin óz betinshe damytyp, klient aldynda jaýapkershilik alyp, syrtqy naryqtan tabys taba alýy mańyzdy. Sonda ǵana qazir qalyptasyp jatqan infraqurylym tehnologiialyq baza bolyp qana qoimai, eldiń tól AI ekonomikasynyń negizine ainalady.
— Siz Birikken Arab Ámirlikteriniń halyqaralyq AI ekojúiesi men memleket, ýniversitetter, investorlar jáne tehnologiialyq kompaniialar tyǵyz bailanysta jumys isteitin tájiribesin jaqsy bilesiz. Osy úlginiń qandai tustary Qazaqstanǵa paidaly bolýy múmkin jáne elimizdiń ózindik básekelik artyqshylyǵy nede?
— BAÁ úlgisindegi eń paidaly tus — qatysýshylar arasyndaǵy bailanystyń durys uiymdastyrylýy. Kásipker úshin ǵylymi seriktesti qanshalyqty jyldam taba alatyny, infraqurylymǵa qol jetkizýi, yqtimal tapsyrys berýshimen kezdesýi jáne qarjylandyrý máselesin talqylaýy óte mańyzdy. Osy múmkindikterdiń bári bir-birimen bailanysqanda ázirlemeden naryqqa deiingi jol qysqarady.
MBZUAI tájiribesi osy turǵydan nazar aýdarýǵa turarlyq. Onda ǵylymi zertteýmen qatar kásipkerlerdi qoldaý jáne tehnologiialardy kommertsiialandyrý baǵyttary damyp keledi. Qazaqstanǵa da ýniversitetter, tehnologiialyq kompaniialar men iri tapsyrys berýshiler arasynda osyndai praktikalyq bailanys ornatý paidaly.
Derekterin usynýǵa, synaqqa qatysýǵa jáne rastalǵan nátije úshin aqy tóleýge daiyn alǵashqy klienttiń bolýy erekshe mańyzdy.
Sonymen qatar investitsiialyq basymdyqtar Qazaqstan ekonomikasynyń ózindik qurylymyna sáikes kelýi kerek. Infraqurylymǵa qatysty sheshimder onyń bolashaqtaǵy júktemesimen, energiianyń qoljetimdiligimen jáne sol múmkindikti paidalanatyn komandalardyń mindetterimen bailanystyrylýy qajet. Kompaniialardy qoldaý kezinde tehnologiianyń sapasy men olardyń óz betinshe saýda júrgizý múmkindigi de eskerilýge tiis.
Qazaqstannyń basty áleýetti artyqshylyǵy óz ekonomikasyn tereń bilýdi tehnologiialyq ónimge ainaldyra alý qabiletinde dep esepteimin. Ónerkásip, energetika, kólik jáne logistika salalaryndaǵy kúrdeli mindetter elden tys naryqtarda da suranysqa ie bolatyn sheshimder ázirleýge múmkindik beredi. Ol úshin jergilikti injenerler men kásiporyn mamandary qajet. Óitkeni qajetti bilimniń edáýir bóligi adamdardyń kúndelikti jumys tájiribesinde jinaqtalǵan.
Qazaq jáne orys tilderinde sapaly jumys isteitin, sondai-aq Ortalyq Aziia naryǵynyń ereksheligin eskeretin ónimder de keleshegi zor baǵyttardyń biri bola alady.
Alaida óńirlik artyqshylyq árdaiym ónimniń sapasy men ony engizýdiń ekonomikalyq tiimdiligi arqyly dáleldenýi kerek. Eger Qazaqstan tehnologiialyq sheshimder jyldam synalyp, alǵashqy klientterin taýyp, aýqymyn keńeitip, kórshi naryqtarǵa shyǵa alatyn orta qalyptastyrsa, bul eldiń óńirlik AI ekonomikasyndaǵy ornyn nyǵaitatyn berik negizge ainalady.
