Sailaý rásimderiniń ashyqtyǵy, ulttyq jáne halyqaralyq baiqaýshylardyń sailaýdy baqylaýyna jasalǵan múmkindik – EQYU-nyń Demokratiialyq institýttar jáne adam quqyqtary jónindegi biýrosy (DIAQB) missiiasynyń Qazaqstandaǵy sailaýdy baqylaý qorytyndysynda jeke atap ótilgen baǵyttardyń biri, dep habarlaidy dalanews.kz.
Bul týraly búgin Quryltai sailaýyn baiqaý jónindegi EQYU DIAQB halyqaralyq missiiasynyń baspasóz konferentsiiasynda málim boldy.
Missiia músheleri Qazaqstan zańnamasynda sailaýǵa ulttyq ta, halyqaralyq ta baiqaý júrgizý múmkindigi qarastyrylǵanyn atap ótti. Daýys berý kúni sailaý barysyn birqatar uiymnyń ókilderi baqylap otyrdy. Bul búkil sailaý naýqany barysynda qoldanylǵan jariialylyqty qamtamasyz etýdiń ózge de tetikterin tolyqtyra tústi.
Ortalyq sailaý komissiiasy otyrystaryn turaqty túrde ashyq ótkizip, olardy tikelei efirde kórsetti. Qabyldanǵan sheshimder resmi saitta jedel jariialanyp otyrdy. Qoldanystaǵy sailaý zańnamasy, onyń ishinde sońǵy engizilgen ózgeristerdiń basym bóligi men zańǵa táýeldi normativtik aktiler de ashyq qoljetimdi. Missiia bul jaitty oń baǵalap, arnaiy atap ótti.
Ashyqtyqty qamtamasyz etýdiń taǵy bir mańyzdy tetigi – sailaý naýqanyn qarjylandyrý týraly málimetterdiń jariialanýy. OSK qaýlysyna sáikes, daýys berý kúnine deiin árbir saiasi partiianyń sailaý naýqanyn qarjylandyrýy týraly aqparat eki ret jariialanýǵa tiis boldy. Missiia bul talaptyń oryndalǵanyn atap ótti.
Saiasi partiialar da ashyq qoǵamdyq kommýnikatsiiaǵa belsendi qatysty. Olardyń sailaýaldy tuǵyrnamalary áleýmettik jáne ekonomikalyq máselelerdiń keń aýqymyn qamtydy, al naýqan tutastai alǵanda tynysh ári uiymdasqan jaǵdaida ótti. Sailaý protsesine qatysýshylar úgit-nasihat jumystaryn ákimshilik kedergilersiz júrgize aldy. Missiiaǵa úgit is-sharalaryna negizsiz shekteý qoiylǵany týraly rastalǵan aqparat túsken joq.
Taǵy bir mańyzdy másele – Parlamenttiń jańa modeliniń institýtsionaldyq turǵydan qabyldanýy. Missiia suhbattasqan saiasi partiialar ókilderiniń bir bóligi partiialyq mandaty kúsheitilgen jańa bir palataly Quryltai zań shyǵarý protsesiniń sapasyn arttyrýǵa múmkindik beredi degen pikir bildirdi.
Jalpy, Missiianyń baǵalaýy sailaý protsesi ashyqtyǵynyń birneshe quramdas bólikten turatynyn kórsetedi. Olar – OSK jumysynyń jariialylyǵy, zańnama men qabyldanǵan sheshimderdiń qoljetimdiligi, qarjylandyrý týraly aqparattyń ashyq jariialanýy, sailaýdy baiqaý institýty jáne azamattardy aqparattandyrý jumystary. Osy tetikterdiń barlyǵy sailaý protsesiniń ashyqtyǵy men ornyqtylyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan.
Aita keteiik, biylǵy sailaýdy rekordtyq deńgeidegi halyqaralyq baiqaýshylar – 42 el men 13 halyqaralyq uiymnan 777 ókil baqylady. Olardyń qatarynda TMD, UQShU, ShYU, EQYU DIAQB, EQYU Parlamenttik Assambleiasy, Eýropa Keńesi jáne Túrki akademiiasynyń missiialary boldy.
Sonymen qatar sailaýdy baqylaýǵa otandyq uiymdardan 80 myńǵa jýyq baiqaýshy tartyldy. Jalpy alǵanda, Ortalyq jáne aýmaqtyq sailaý komissiialary 258 uiymdy akkredittedi.
