Back

“Жасыл экономикаға бет бұру…”. Қазақстан көмірсіз күн кеше ала ма? 

“Азия даму банкінің” еліміздегі өкілі Нариман Манапбеков осы сауалға жауап іздеді деп хабарлайды Dalanews.kz. 

“Қазақстандағы электр энергиясының 70 пайызы көмірдің үлесінде. Бұл қоршаған ортаға оңалмастай зиян келтіруде” дейді маман.

Оның айтуынша, қазба байлықты молынан игерудің экологияға кері әсері бар. Қазақстандағы көмірқышқыл газының көлемі 1990 жылға көрсеткіштен асып түсіп, жылына 400 млн-ға тоннаға жеткен.

“Егер едел-жедел шара қолданбаса, Қазақстандағы улы газдардың көлемі ұлғая береді. Бұл мемлекеттің Париж келісімінде көрсетілген: “көмірқышқыл газының үлесін 2030 жылға қарай 15 пайызға төмендету” туралы міндетіне қайшы келеді.

Қазақстандағы электр қуаты өндірісінің 70 пайызы көмірге тиесілі. Елдегі ауаның ластануы бірінші кезекте көмір өндірісімен байланысты. Ауаға аса қауіпті көміртегі диоксидін бөліп отырған елдердің арасында Қазақстанда 14-ші орында тұр. Нұр-Сұлтан мен Алматы қаласындағы ауаның сапасы сын көтермейді”, – дейді сарапшы.

Манапбековтың мәліметіне қарағанда әлемде көмір өндірісінің көлемі қысқарып келеді.

Дамыған елдердің көпшілігі көмірден саналы түрде бас тартуда. Айталық, Дания мен Канада 2030 жылы, Италия 2025 жылы, Германия 2038 жылға қарай көмірден толықтай бас тартпақ.  Бейжің де бұл бастамаға қосылған. Қытай 2025 жылдан бастап энергетикадағы көмірдің үлесін 20 пайызға дейін қысқартпақ.

Сарапшының пікірінше бұдан біздің ел де үлгі алып, ертелетіп “жасыл экономикаға” көшуі қажет.

Қазір елімізде 30 мыңға жуық шахтер бар. Нариман Манапбеков оларды қайта даярлаудан өткізіп, өзге кәсіпке баулу керектігін айтады. Себебі уақыт өте келе әлем бойынша көмірге сұраныс азаяды. Мыңдаған адам жұмыссыз қалмау үшін Қазақстан үкіметі қазірден қам жасағаны жөн.

“Ол үшін Қазақстан ғылым саласына бөлінетін қаржы көлемін арттыруы қажет. 2019 жылы Үкіметтің ғылыми зерттеулер мен өнертабысқа бағыттаған инвестициясы ішкі жалпы өнімнің 0,1 пайызын ғана құрады. Дамыған елдерде бұл көрсеткіш 2-3 пайызға жетеді. Ғалымдарға демеу берсе, олар Қазақстанды экологиялық таза электр қуатымен қамтамасыз етудің жолдарын іздестірер еді.

Екінші мәселе, елдегі жер үйлердің көпшілігі, анық айтқанда 30 пайызы әлі күнге дейін көмірді пайдаланады. Бұл бағытта мүлде жаңа концепция керек”, – дейді сарапшы.

Оның атап өткеніндей Қазақстанның “жасыл экономикаға” қаржы құяр әлеуеті бар. Қазба байлықтан түскен капиталды көмірсутек өнімдерін бас тарту үшін инновациялық жобаларға бағыттау қажет.