Back
| DalaNews

Серік Мәмбетов: “Ауыл баласы қала баласынан кем емес”

 Cоңғы кезде әлеуметтік желілерде «АуылФутбол» хэштегі жер жарып тұр. Біз осы жайында идея авторы, белгілі журналист, өзін «ауыл журигі» деп атайтын Серік Болатұлы Мәмбетовтің өзінен сұрап білген едік.

 – Серік Болатұлы, бүкіл «Facebook» ауыл футболы деп айқайлап тұр. Бұл қандай акция?

 – Ол, біріншіден, ешқандай акция емес. Бұл ұлттық идеяға айналса да артықтық етпейтін керемет жоба. Кем дегенде елдегі балалар футболын дамытудың мемлекеттік бағдарламасы болуға лайық идея деп білемін.

Биікке қол сермепсіздер…

 – Бұл түк те фантастика емес, тек әрекет ету керек.

– Үкімет те, жергілікті органдар да балалар футболын дамыту үшін тірлік етіп жүр ғой.

–  Әлбетте. Соңғы жылдары бұл тарапта көп жұмыс істелді. Бағдарламалар қабылданды, бюджеттен ақша бөлінді. Айтпақшы, жеке меншік сектор да бұл жағынан өте белсенді қимылдап жатыр, спорт нысандары салынуда, үйірмелер мен секциялар ашылды, балалар спорттың сан түрімен айналысып, жарыстарда жүлде алып жүр.

Мен жалпы спортқа жақын адам ретінде, бұл қадамдарды қуана қолдаймын. Бірақ, қазір жасалып жатқан нәрсенің бәрі, тіпті барлығы дерлік қалалар мен аудан орталықтары сияқты ірі елді мекендерге бағытталған. Бұл кез келген көзі ашық адамға белгілі жайт.   

Иә, дене шынықтыру-сауықтыру кешендері, жүзу бассейндері, хоккей мен басқа да стадиондар салынып жатыр. Бірақ оларқай жерде салынып жатыр? Әрине, халық көп шоғырланған жерлерде. Бұл дұрыс та. Енді, 1000 адамға арналған дене шынықтыру кешенін 500 адам тұратын ауылда салмаймыз ғой, солай ма?

Дұрыс, экономикалық жағынан да, адам толуы жағынан да қисынды ғой.

 – Дәл солай. Сонымен бірге мынадай жағдай қалыптасқан: қалалар мен ірі елді мекендерде тұратын балалардың заманауи спорт кешендеріне баруға мүмкіндіктері бар, олар қыста да суға жүзіп, жүгіріп, доп ойнай алады.

Ал халық сирек қоныстанған ауыл балалары мұның бәрінен құр қалып отыр. Бұл балалар сол дене шынықтыру кешендеріне барғысы келсе де кедергі көп. «Барғызбасың барғызбас» дегендей.

| DalaNews

– Ол қандай кедергі?

  – Ең алдымен, жер шалғайлығы, арақашықтық. Мысалы, біздің Райымбек ауылдық округі ұзындығы 10-нан астам, көлденеңі 5-6 шақырымға созылып жатыр.  Сонда 5-6 жастағы бала спортпен айналысу үшін қаншама жол жүруі керек? Қоғамдық көлікпен бе?

Ол автобустар тек жоғарғы және төменгі тас жолмен ған жүреді – одан түсіп тағы бір көлікке отыруы керек. Әрі кішкентай баланы жалғыз жіберу де қауіпті. Жол ережесін елемейтін тентек жүргізушілер, пиғылы бұзық педофилдер, ақыр аяғында қаңғыған иттер бар. Барлық жерде солай.

– Ал ата-аналары ше? Аға-әпкелері бар емес пе?

 – Неге, барлық баланың аға-әпкесі жоқ қой! Ата-анасы баласымен жүрсе жұмысты кім істеп, ақшаны кім табады? Ата-аналардың көпшілігі қалада жұмыс істейді – таңғы 6-да кетіп, кеш батқанда бірақ келеді.

Тіпті уақыты болғанның өзінде барлық отбасында жеке меншік көлігі жоқ қой. Яғни, бұл логистика мәселесі. Дене шынықтыру кешеніне автобуспен тасымалдау да жақсы, бірақ бұны әкімдік ойластыруы тиіс.

Міне, осылай ауыл балалары мемлекет оларға жасап отырған жақсылықты – спорт игіліктерін пайдалана алмай отыр. Сондықтан біз бұдан шығудың нақты жолын ұсынып отырмыз.

– «АуылФутбол» ма?

 – Иә, біз қарапайым нәрседен бастауды жөн көрдік, себебі балалардың барлығы футболды жақсы көреді, ойнайды. Тіпті қыздар да.

– Оның мәнісі неде?

 – Біз спорттық инфрақұрылыммен қамтамасыз етуге көзқарасты өзгертуді ұсынамыз. Мегажобалардан бас тартып, шағын жобаларға көшу керек. Бұл дене шынықтыру кешендерін салуды доғару керек дегенді білдірмейді, керісінше, шағынбюджетті, шағын форматты спорттық инфрақұрылымға   көбірек мән беру керек. Ең бастысы– ол үйден бір-ақ қадам жерде орналасуы тиіс! Яғни, қолжетімді болуы өте маңызды.

– Бір қадам жерде? Келесі көшеде, көрші аулада дейсіз бе?

 – Дәл солай. Немесе ауыл мектебінде – біз дәл осы нұсқаны ұсынып отырмыз және ол алаңдар мектептің балансында болуы керек.

| DalaNews

– Мектептердің бәрінде өзінің стадионы, ойын алаңдары бар емес пе?

 – Сіз ауыл мектебінде соңғы рет қашан болдыңыз? Сол футбол алаңы деп аталатындардың қандай жағдайда екенін білесіз бе? Құдды бір аспаннан бомба жауып қирағандай халде.

Оларда ешкімнің шаруасы да жоқ! Мектеп директорларының БЖБ, ТЖБ, ғимаратты күрделі жөндеу сияқты істермен басы қатып жүр. Әкімдер үн-түнсіз, өйткені олардан ешкім ештеңе сұрамайды. Сұрай қалғанның өзінде ақша жоқ деген сылтау бар.

Ал балалар көктем мен күзде батпақты кешіп, жазда шаң жұтып, қыста қармен ойнап жүр. Қысқасы, «Сен  салар да мен салар, атқа жемді кім салар» дейтіннің кері.

– Тақырыптан ауытқып кеттік-ау…

 – Иә, айып етпеңіз, бұл мәселенің мән-жайы осындай. Балаларға жылдың төрт мезгілінде бірдей спортпен айналысуға мүмкіндік беру керек, ең болмағанда кез келген уақытта доп қусын.

Мынадай ұстаным болу керек: үйінен шықты – доп қуды – қайтып үйіне келіп сабағын оқыды. Немесе малына жем-шөбін берді. Сонда бірнеше шақырымдағы спорт кешеніне барып, алтын уақытын кетірмейді.

Меніңше, бұндай футбол алаңдары қаладағымен бірдей болуы тиіс. Жобаның көздегені де осы – ауыл балалары қала балаларынан ештеңеден кем болмауы тиіс. Футболды да бірдей жағдайда ойнауы керек.

– Демек сіз жаңа бір нәрсе ұсынып тұрған жоқсыз ғой?

 – Егер Кеңес үкіметі кезін есептемесек, бұл айтқанымның бәрі жаңалық. Бұның кейбіреуі кейбір жерде бар болуы да мүмкін, бірақ жүйелілік жоқ.

– Жүйелілік деген нені білдіреді?

 – Ол былай. Біріншіден, «Ойбай, 100 стадион, 100 бассейн саламыз» дейтін асыра сілтеуді, белден басуды, науқаншылдықты тоқтату керек. Бәлки, 100  емес, 150 стадион салу керек шығар, кім санап, кім зерттеді оны? Әрине, ешкім!

Ал сол 100 стадионды қандай етіп салу керек дегенді біреу зерттеді ме? Жоқ. Соның бәрін зерттемей тұрып біз ғаламат спорт-сауықтыру кешенін саламыз, ал ауыл балалары малдың қиының үстінде хоккей ойнап жүр.

– ???

 – Сенбесеңіз Шығыс Қазақстандағы күршімдік балалардан сұраңыз. Не болмаса Алматыдан 3 шақырым жердегі біздің ауылға келіңіз, онда балалар   батпақта доп тебеді.

Тағы да қайталайын, ауыл балаларының баспанасына жақын жерден шағын алаңдар салу керек. Сонда мәселе шешіледі. Басты сұрақ – қалай қаржыландыру. Міне, бұнда әкімдер араласу керек  – демеуші табу, жергілікті бюджет, тағысын-тағы.

Салынған алаңдарды мектепке беру қажет, ол сол алаңда өзінің мәдени-бұқаралық және спорттық іс-шараларын, дене шынықтыру сабақтарын өткізеді.

Оған қоса, тағы да сол демеушілер есебінен немесе жергілікті бюджеттен алаңдарды ұстап тұруға қажетті қаражат бөлу керек, ақыр аяғы алаңды күзететін күзетшіге де ақы төлеу керек қой. Нұсқалар көп, тек миды жұмыс істету керек.

– Бұл тек құрылыс, инфрақұрылымдық жағына қатысты нәрселер ғой. Тағы қандай ұсынысыңыз бар? Сіз бұның ерекше кереметі бар дегенсіз.

 – Заманауи, әдемі алаңқайлар салынған кезде кәсіпкерлер де қызыға бастайтынына сенімдімін. Жалпы олардың қызығушылығы әуел бастан пайда болуы тиіс –футбол алаңын салуға солар демеуші болып, оны  ұстап тұру шығынын да солар көтеруге ықыласты болуы керек еді. Онымен қоса алаң базасында балалар клубын құрып, оларды жаттықтыруға, турнирлерге қатыстыруға болады.

Балалар онсыз да неше түрлі турнирлерде ойнап жүр ғой.

 – Иә, ойнайды, ата-анасын форма сатып алуға мәжбүрлейді немесе  әкімдік қол ұшын созып, жол кіресі үшін 20 мың теңге бөледі, сонымен бітті, болды. Тағы да сол жүйелілік жоқтың салдары. Тек әкімдері футболға, жалпы спортқа қызығатын кейбір жекелеген аудандар мен өңірлер болмаса, өзге ауылдар спорттан тыс қалған. Ал қағаз жүзінде бәрі керемет.

| DalaNews

– Жаттықтырушыны қайдан табасыздар?

 – Әрбір облыс орталығында ең болмаса бір сертификаты бар футбол жаттықтырушысы табылатыны анық. Ол сол мектептегі дене шынықтыру пәні мұғалімдерін оқытып, үйрете алады.

Не болмаса әкімдік қаражат бөліп, жаттықтырушыны ірі қалаларға оқуға жібере алады. Мәселені шешу қиын емес, тек ықылас-ниет түзу болуы керек.

Демеушілеріңіз – бизнесмендер не дейді? Әкімдер ше?

 – Әлеуетті демеуші-бизнесмендер әзірге «әу» дей қойған жоқ. Иығымыздан қағып, «жарайсыңдар» дегені болмаса. Керісінше, қатардағы азаматтар 500 теңге болса да беріп жатыр.

Әкімдер не деуші еді? Жалпы, бұл мәселеге ең алдымен әкімдер қызығушылық танытуы тиіс еді. Өйткені, біріншіден, олар жұмыс жүріп жатқанын көрсетуі керек, есеп беруге цифрлар керек. Екіншіден, бүкіл елге мақтанып, балалар үшін барын жасап жатқанын жарнамалау керек.

Айтпақшы, бізді Алматы облысының әкімі қолдады. Ол жобамызды бағалап, елге қажетті әрі маңызды іс екенін айтып, қолдан келетін  көмек көрсетуге уәде берді!

| DalaNews

Біз білетін Амандық Ғаббасұлы – істің адамы. Сөзінде тұрады. Біздің жобамыз бір ауылында, тіпті бір ауданында ғана емес, бүкіл облыста іске асатынына сенеміз.

Біздің облыстың бірнеше аудан әкімі де жобамызға қызығып, мәселені шешуге атсалысатынын мәлімдеді. Осы наурыз айында-ақ бірнеше ауданда жобамызды іске асыруға кірісуді бастаймыз деп отырмыз.

– Сіз жобаға қарапайым халық ақша жинап жатыр дедіңіз. Жалпы жобаның бюджеті қандай?

 – Әңгіме біздің округтегі Қырғауылды ауылы мектебіндегі бір алаң туралы ғана болып отыр, оның бюджетін біз шамамен 5 млн теңге дедік. Бұл құрылыс салуды, доптарды, киетін форма және басқа құрал-жабдықты қосқанда. Бюджетке оған қоса күзетші мен жаттықтырушыға төлейтін бір жылдық ақыны да кіргіздік, алаңды күзетпесе болмайды.

Ал қаражат достарымыз, туыстарымыз, сыныптастар мен курстастар, әлеуметтік желідегі таныс-білістерден  жиналып жатыр. Әзірше қажетті соманың 10%-ін ғана жинадық, бірақ ірі бизнесмендермен, банктермен келіссөздер жүргіземіз.

Жақын арада қажетті қаражатты жинап, құрылысты бастайтынымызға сенімдімін. Кеше ғана бізге футбол алаңын салатын компанияның мамандары келіп есептеп жатыр. Енді жақын арада жұмысты бастай беруге болады.

– Тамаша. Ал осы жобадан сіздің жеке өзіңізге не түседі? Бұнда коммерциялық пайда бар ма?

 – Ешқандай коммерция жоқ. Егер біз балалар футболына, жалпы балалар спортына коммерциялық пайда тұрғысынан қарасақ, онда бұл іспен айналыспай-ақ қою керек. Бұл сізге легионерлерді сатып алып, мемлекеттің қазынасына қол салу емес. Мені волонтер деп атауыңызға болады.

– 2020 жыл волонтерлар жылы ғой, әлеуметтік желілер сіздерді дүрмекке еріп отыр, биліктің көзіне түскісі келеді деп шулауы да мүмкін…

 – Маған желіде желіккендердің сөзі маңызды емес. Менің оған уақытым да жоқ! Нақты «Ауыл Футбол» туралы екі жыл бойы айтып келемін. Ауыл проблемалары туралы өмір бойы айтып жүрмін.

Өткен ғасырдың  80-жылдары менің «Комсомольская правда» газетіне жазған хатым өз ауылымдағы стадионның салынуына түрткі болғаны соның дәлелі.

– Солай ма?

 – Иә, солай. Бірақ, 90-жылдары ол базарға айналып кетті (күлді). Менің мақсатым – жүйелі жұмыс істеу, билік спорттық инфрақұрылымға, ауылда спорт ісін ұйымдастыруға қатысты әдіс-тәсілдерді өзгертуі, түзетуі керек.

– Бірақ бұны бүкіл ел ауқымында іске асыру үшін едәуір қаражат қажет қой?

 – 20-24 миллиард теңге. Шамамен алғанда солай. Егер егжей-тегжейлі қарастырса, одан да аз кетуі мүмкін. Біз қайдағы бір дүниелерге одан мыңдаған есе көп ақша жұмсап жүрміз – банктерге көмек, ірі компанияларға субсидиялар, әйтеуір бір бітпейтін форумдар.

Шенеуніктер «ауқымды ойлап» әдеттенген, себебі онда қолды майлауға мүмкіндік бар. Ал 5 миллионның несін жымқырады?

Сол себепті, бірінші кезекте, шенеуніктердің де, депутаттардың да көзқарасын өзгерту керек. Мен оларға былай дегім келеді: Елге, ауылға пайдалы бірдеңе істеңдер, кейінгі ұрпаққа жақсы үлгі, із қалдырыңдар!

Қайталап айтамын, ауыл балалары қала балаларымен бірдей спорт игіліктерімен қамтамасыз етілуі тиіс. Екі арадағы шекараны жою керек, балаларды бөлуге болмайды.

Әлбетте, ауыл мен қаланың ерекшеліктері бар екені түсінікті, бірақ мұнда да мәселенің шешімін табуға тырысу және ауылдағы тұрмыс жағдайын қала шарттарына барынша жақындату керек.

Жалпы, ауыл проблемасын шешпейінше қала проблемасын шешу мүмкін емес. Мен бұған сенімдімін.

Проблеманы, мәселені ауылдың өзінде, осы жерде шешу керек, біздің балаларымыз өздерінің арманы тек қалада ғана орындалады деп, қалаға көзін сатпасын. Олардың арманы осында – өз ауылында, ертең емес, бүгін орындалуы тиіс.

Бұл негізі тек футболға, тек спортқа қатысты мәселе емес. Бұл жол, газ, жарық, су, медициналық қызмет көрсету, білім беру, тіпті ғылым деген салаларға да қатысты. Айтпақшы, ауылдағы балалар ғылымы бойынша біздің жеке жобамыз бар. Бірақ бұл басқа тақырыптың әңгімесі.

| DalaNews

– Ендігі жоспарларыңыз қандай?

– Барлық облыстардан колдаушыларды іздеп табу. Ал қолдаушылар жоқ емес, телефонмен, электрондық пошта, әлеуметтік желі арқылы хабарласып жатқандар бар.

Жәнеде еріктілер (волонтерлар) тобын құру, әлеуметтік желіде топ, парақша ашу, әкімдермен спонсорларды тарту, қаражат жинап футбол алаңдарын салып балалар клубтарын құру. Жұмыс көп. Барлық жаңалықтарымызбен біздің ресми парақшамыздан танысуға болады.

– Әңгімеіңізге рахмет, Серік Болатұлы! Жобаны іске асыруда сәттілік тілейміз!

 Сұхбаттасқан Дина Имамбаева